ایتالیاییها و عکاسی در ایران
- تاریخ انتشار:
شناسنامه
ایتالیاییها و عکاسی در ایران
نویسنده و مترجم: محمدرضا طهماسبپور.
سال انتشار: 1385ش.
آخرین چاپ موجود در بازار: 1385ش.
ناشر: قو.
نحوه دسترسی: این کتاب در کتابخانه ملی ایران موجود است.
مروری بر منبع (مهمترین سرفصلها)
این اثر به بررسی حضور و فعالیت چند تن از نخستین عکاسان ایتالیایی در ایران، همچون لوئیجی پِسکه (Luigi Pesce)، آنتونیو جیانوتزی(Antonio Giannuzzi)، لوئیجی مونتابونه(Luigi Montabone)، و فوکتی (Focchetti) میپردازد. این افراد در میانۀ قرن نوزدهم میلادی (۱۸۵۰م.–۱۸۶۰م.) به ایران سفر کردند و از جمله نخستین کسانی بودند که مناظر، بناها، و چهرههای ایرانی را در قاب دوربین ثبت کردند.
اثر حاضر از دو جنبه اهمیت دارد، نخست از دیدگاه تاریخ عکاسی در ایران که هنوز منابع منسجم و تحلیلی درباره آن اندک است، و دوم از منظر ارتباطات فرهنگی ایران و ایتالیا که در قرن نوزدهم در حال شکلگیری بود. نویسنده با بهرهگیری از اسناد تصویری، سفرنامهها، نامهها، و منابع آرشیوی ایتالیایی، کوشیده است تا بازسازی دقیقی از حضور این عکاسان در ایران و تأثیر آنان بر شکلگیری نگاه تصویری به سرزمین ایران ارائه دهد. ساختار کتاب را میتوان چنین خلاصه کرد، مقدمه، طرح کلی نقش ایتالیاییها در ورود عکاسی به ایران و معرفی اهمیت تاریخی آثار آنان. فصل نخست، مروری بر آغاز عکاسی در ایران و پیشینه ورود فن عکاسی در دوره ناصری. فصل دوم، معرفی و بررسی فعالیتهای لوئیجی پِسکه، عکاس نظامی ایتالیایی که از مناظر تاریخی و نظامی ایران عکس گرفت و مجموعهای از نخستین آلبومهای منسجم از ایران را تهیه کرد. فصل سوم معرفی آنتونیو جیانوتزی و لوئیجی مونتابونه و تحلیل آثار آنان از نظر فنی و ترکیببندی بصری. فصل چهارم، پرداختن به آثار فوکتی و دیگر ایتالیاییهای کمتر شناختهشده که از ایران و مردم آن عکس گرفتهاند. بخش پایانی، بررسی تأثیر این عکاسان بر عکاسی ایرانی و بازتاب نگاه اروپایی به ایران در قرن نوزدهم.
کتاب در عین معرفی تاریخی، با ارائهی تصاویر بازسازیشده و توضیحات فنی، ارزش مستندسازی بالایی دارد و برای پژوهشگران تاریخ هنر، ایرانشناسی و مطالعات میانفرهنگی منبعی مفید به شمار میآید.
نقدی بر منبع (نقاط قوت و یا ضعف منبع)
یکی از برجستهترین نقاط قوت کتاب، اتکای آن به اسناد و منابع دستاول است. نویسنده با بهرهگیری از تصاویر اصلی و آرشیوی، کار پژوهشی مستندی انجام داده است. معرفی دقیق هنرمندان ایتالیایی و ریشهیابی مسیر حضور آنان در ایران به شکلی است که شکاف موجود در مطالعات تاریخ عکاسی را تا حد زیادی پر میکند.
از دیگر ویژگیهای مثبت، نگاه تطبیقی اثر است، طهماسبپور تنها به توصیف زندگی این عکاسان بسنده نکرده، بلکه جایگاه آنان را در سنّت عکاسی اروپایی و تأثیر آن بر عکاسی ایرانی نیز تحلیل کرده است. زبان کتاب در عین علمی بودن، برای خواننده علاقهمند به تاریخ هنر نیز قابل فهم است و با بهرهگیری از تصاویر تاریخی، جذابیت بصری بالایی دارد.
با وجود ارزش پژوهشی کتاب، چند کاستی نیز در آن دیده میشود. نخست اینکه ساختار روایی اثر گاهی بیش از حد توصیفی است و تحلیل نظری در بارۀ چگونگی تأثیر نگاه غربی بر بازنمایی ایران بهشیوهای عمیق مطرح نمیشود. دوم اینکه کتاب تمرکز اصلی خود را بر چند چهره محدود قرار داده و از بررسی زمینههای اجتماعی و فرهنگی گستردهتر در ایرانِ قاجار (که پذیرای این عکاسان بود) کمتر سخن گفته است. همچنین از نگاه ویرایش و چینش تصویری، برخی بخشها به شیوهای ناهماهنگ تنظیم شدهاند.
روی هم رفته، کتاب را میتوان یکی از آثار مهم در شناخت ریشههای عکاسی مدرن در ایران دانست، کتابی که با تکیه بر اسناد تصویری و پژوهش تاریخی، روایتگر نخستین تماس ایران با هنر و فناوری عکاسی از مسیر ایتالیاست. با این حال، برای کاملتر شدن، نیازمند تحلیلی عمیقتر از بُعد فرهنگی و گفتمانی این رویارویی است.