مؤسسه شرق‌شناسی ضیا بنیادوف

هدف اصلی مؤسسه شرق‌شناسی ضیا بنیادوف، مطالعه قواعد و ویژگی‌های متمایز توسعه تاریخی، اجتماعی – سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورهای خاور نزدیک و میانه بود. با توجه به پیوندهای تاریخی و فرهنگی چندین‌ساله بین آذربایجان و کشورهای خاور نزدیک و میانه، پژوهشکده مأموریت آغاز پژوهش‌های ویژه‌ای را برعهده گرفت که به تحلیل مسائل روز جمهوری می‌پرداخت. مؤسسة شرق‌شناسی ضیا بنیادوف روابط پژوهشی نزدیکی با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی ترکیه، روسیه، آلمان، هلند، ایران، امارات متحده عربی، مصر، و همچنین انجمن تاریخی ترکیه دارد. هم‌زمان، این مؤسسه هماهنگ‌کننده مؤسسه بین‌المللی مطالعات آسیای میانه تحت حمایت یونسکو در آذربایجان نیز هست. در سال‌های پس از استقلال، مؤسسه کنفرانس‌ها و همایش‌های بین‌المللی مهمی را برگزار کرده است. تربیت نیروهای متخصص و ارتقاء ظرفیت پژوهشی مؤسسه این امکان را فراهم کرده است تا دامنه مطالعات شرقی گسترش یافته و غنای بیشتری پیدا کند. تأکید ویژه‌ای بر تحلیل جامع مسائل روز تاریخ، اقتصاد، اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی و زبان‌شناسی کشورهای خاور نزدیک و میانه صورت گرفته است. پژوهش و انتشار آثار مکتوب ملل شرقی، ترجمه و مطالعه آثار به زبان‌های عربی و فارسی متعلق به مردم آذربایجان نیز از دیگر محورهای فعالیت بود. (Azerbaijan National Academy of Sciences Institute of Oriental Studies after Academician Z.M.Buniyadov, 2025)

گروه اقتصاد و تاریخ ایران یکی از گروه‌های مؤسسه شرق‌شناسی ضیا بنیادوف است. از همان ابتدا، این گروه هدف خود را تحلیل تاریخ، مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی ایران قرار داد. هنگام بررسی برخی جنبه‌های تاریخ ایران، این گروه از جایگاه ممتازی در میان مقالات پژوهشی اتحاد جماهیر شوروی سابق برخوردار بود. این مسائل شامل روابط کشاورزی، اجزای ساختاری جدید جامعه ایرانی و روابط خارجی کشور می‌شد. این گروه توجه زیادی به شکل‌گیری و فعالیت سازمان‌های اجتماعی و سیاسی در ایران دارد.  گروه تاریخ و اقتصاد ایران، موفقیت‌های چشم‌گیری در بررسی روابط خارجی ایران به‌دست آورد. همچنین این گروه به انجام پژوهش در زمینه مسائل اقتصادی ایران می‌پردازد. از جمله مطالعات مورد توجه، بررسی شکل‌گیری مالکیت، نقش دولت در این فرایند و ایجاد بخش دولتی است که شامل برخی حوزه‌های خاص اقتصاد ایران مانند بافت فرش، شیلات، زیرساخت‌های اقتصادی و روابط تجاری خارجی می‌شود. افزون براین، این گروه پژوهش‌های خود را در برخی مسائل مرتبط با تاریخ افغانستان نیز انجام می‌ده.د در سال‌های نخستین استقلال کشور، این گروه بر بازبینی برخی سوگیری‌های پژوهشی خود تمرکز کرد. تأکید ویژه‌ای بر تاریخ جمهوری اسلامی نوین ایران از جمله سیاست، اقتصاد، حقوق و دیگر جنبه‌ها داشت و پژوهش‌های خود را در زمینه گسترش روابط آذربایجان و ایران انجام داد. پژوهشگران این گروه مقاله‌های پژوهشی و تک‌نگاشت‌های مهمی در این زمینه منتشر کردند. (Ibid.).

گروه زبان‌شناسی ایران نیز یکی دیگر از گروه‌های مرتبط با ایران در مؤسسه شرق‌شناسی ضیا بنیادوف است. فعالیت‌های پژوهشی این گروه تقریباً تمام دوره‌های ادبیات ایران را در بر می‌گیرد. در عین حال، پژوهشگران از تمامی روش‌های ممکن تحلیل ادبی برای بررسی آثار خلاقانه شاعران و نویسندگان، مسائل نظری توسعه ادبی، روابط ادبی و تأثیرات متقابل ادبی بهره می‌برند. در ابتدا، مطالعات این بخش عمدتاً بر دوره‌های مدرن و معاصر ادبیات فارسی متمرکز بود. این تمرکز ناشی از ضرورت روشن‌سازی گرایش‌های نوین و فرآیندهای اجتماعی و سیاسی در ادبیات فارسی بود. ریشه نوآوری‌ها به ادبیات طنز و روشنگر دوره‌های پیشین بازمی‌گشت(Ibid.).