ایران‌شناسی دانشگاه براون

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

ایران‌شناسی در دانشگاه براون یک ابتکار پژوهشی میان‌رشته‌ای در مرکز مطالعات خاورمیانه (Center for Middle East Studies) است که با برنامه‌های آموزشی و پژوهشی مرکز مطالعات زبان دانشگاه و پژوهشگران متخصص در زمینه فرهنگ، تاریخ و سیاست ایران و جوامع فارسی‌مآب ارتباط دارد. این حوزه از مطالعات ایران، افغانستان، تاجیکستان و جوامع فارسی‌زبان خارج از این مناطق پشتیبانی می‌کند و موضوعاتی از زبان و ادبیات فارسی تا فرهنگ، سینما، جامعه و تحولات سیاسی ایران را دربر می‌گیرد. ایران‌شناسی در براون رویکردی میان‌رشته‌ای دارد و در پیوند با حوزه‌هایی مانند مطالعات ادیان، تاریخ، ادبیات تطبیقی، انسان‌شناسی، هنر و رسانه دنبال می‌شود. از این منظر، فعالیت‌های ایران‌شناسی دانشگاه در امتداد سنت مطالعات شرق‌شناختی و مطالعات منطقه‌ای قرار می‌گیرد، اما ساختار فعلی آن بر همکاری میان رشته‌ها و مطالعه انتقادی فرهنگ‌ها و جوامع ایرانی و فارسی‌مآب استوار است (Brown University, Center for Middle East Studies, n.d.).

مؤسسه هند و ایران باستان

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مؤسسه هند و ایران باستان، یک مرکز پژوهشی و کتابخانه تخصصی مستقل در کمبریج است که به مطالعه تاریخ، فرهنگ، زبان‌ها و میراث باستانی هند، ایران و آسیای مرکزی اختصاص دارد. این مؤسسه بر ایران و جهان ایرانی در دوره‌های باستان و پیشامدرن تمرکز دارد و حوزه‌هایی همچون زبان‌های ایرانی، زبان‌شناسی تاریخی، ادیان و به‌ویژه زرتشتی‌گری، تاریخ، باستان‌شناسی، تاریخ هنر و فرهنگ مادی را پوشش می‌دهد. حوزه جغرافیایی پژوهش‌های آن، افزون بر ایران، افغانستان، بخش‌هایی از آسیای مرکزی و جنوب آسیا را نیز دربر می‌گیرد. کتابخانه مؤسسه بیش از پنجاه هزار عنوان دارد و یکی از مهم‌ترین منابع مستقل پژوهشی در زمینه میراث فرهنگی جنوب، جنوب شرقی و آسیای مرکزی، ایران و تاریخ زبان‌های هندوایرانی به‌شمار می‌رود (Ancient India & Iran Trust, n.d.).

ایران‌شناسی در دانشگاه کنکوردیا

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

ایران‌شناسی در دانشگاه کنکوردیا، حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که پژوهش و آموزش درباره ایران و تمدن ایرانی را در رشته‌هایی مانند ادیان، تاریخ، ادبیات، زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، مطالعات زنان، هنر و معماری دنبال می‌کند. این حوزه با توجه به گستره تاریخی و جغرافیایی تمدن ایرانی، درباره ایران نه فقط در چارچوب مطالعات خاورمیانه و اسلام، بلکه در ارتباط با آسیای مرکزی، قفقاز، شبه‌قاره هند و دیگر حوزه‌های فرهنگی مطالعه می‌کند. از زمینه‌های برجسته ایران‌شناسی می‌توان به تاریخ و ادیان ایران، زبان و ادبیات فارسی، زبان‌های ایرانی باستان، زرتشتی‌گری، تصوف و تشیع، اسطوره‌شناسی ایرانی، هنر و معماری ایران و جامعه معاصر ایران اشاره کرد. دانشگاه کنکوردیا همچنین آموزش زبان‌های ایرانی پیش از اسلام، ازجمله اوستایی، پهلوی، باختری و سغدی را در برنامه‌های درسی خود داشته است (Concordia University, n.d.).

مرکز ایران‌شناسی آلیانس (ACIS)، دانشگاه تل‌آویو

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مرکز ایران‌شناسی آلیانس یک مرکز پژوهشی میان‌رشته‌ای در دانشکده علوم انسانی دانشگاه تل‌آویو است که با هدف گسترش دانش و شناخت علمی درباره ایران فعالیت می‌کند. مرکز آلیانس یکی از مراکز مهم مطالعات ایران در اسرائیل و منطقه خاورمیانه به شمار می‌رود. پژوهش‌های مرکز طیف گسترده‌ای از موضوعات مربوط به تاریخ، جامعه، فرهنگ، دین، سیاست و جایگاه ایران در منطقه و جهان را دربر می‌گیرد. رویکرد مرکز میان‌رشته‌ای است و مرکز پژوهشگران حوزه‌های مختلف مطالعات ایران را در قالب پژوهش‌های مشترک، نشست‌های علمی، همایش‌ها و سخنرانی‌ها گرد هم می‌آورد. یکی از حوزه‌های ویژه فعالیت مرکز مطالعه تاریخ و میراث فرهنگی یهودیان ایران است که از راه برنامه دکتر حبیب لوی دنبال می‌شود. این برنامه موضوعاتی همچون تاریخ، فرهنگ، جامعه، دین، ادبیات و زبان یهودیان فارسی‌زبان و آرامی‌زبان ایران را پوشش می‌دهد و به گردآوری و حفظ اسناد و منابع تاریخی این حوزه نیز می‌پردازد (Alliance Center for Iranian Studies, n.d.).

مرکز عزری برای مطالعات ایران و خلیج فارس، دانشگاه حیفا

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مرکز عزری برای مطالعات ایران و خلیج فارس در دانشگاه حیفا مرکزی پژوهشی با رویکرد میان‌رشته‌ای است که بر مطالعه ایران و کشورهای خلیج فارس و تحولات تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، دینی و فرهنگی این منطقه تمرکز دارد. هدف از تأسیس مرکز ایجاد بستری دانشگاهی برای پژوهش عمیق‌تر درباره ایران و کشورهای خلیج فارس و بررسی این جوامع در چارچوب تحولات منطقه‌ای بود. مرکز در سال‌های فعالیت خود مجموعه‌ای از کنفرانس‌های سالانه مطالعات خلیج فارس، نشست‌ها و سخنرانی‌های تخصصی درباره ایران و مطالعات ایرانی برگزار کرده است. در میان موضوعات این برنامه‌ها می‌توان به اصلاحات سیاسی در ایران، روابط ایران و عربستان، نقش ایران در لبنان و عراق و مطالعات مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران اشاره کرد. مطالعات ایران در این مرکز دامنه‌ای گسترده دارد و موضوعاتی همچون تاریخ و جامعه ایران، سیاست داخلی و خارجی، تشیع و دیگر مسائل دینی، فرهنگ و روابط ایران با کشورهای منطقه را دربر می‌گیرد. در کنار پژوهش درباره ایران، مرکز به مطالعه روابط ایران و اسرائیل و جوامع یهودی خلیج فارس، به‌ویژه یهودیان ایران، نیز توجه دارد. این مرکز با تکیه بر تخصص پژوهشگرانی در حوزه‌های تاریخ خاورمیانه، مطالعات ایران، مطالعات اسلامی، تاریخ اقتصادی و سیاسی و مسائل اجتماعی و فرهنگی خلیج فارس فعالیت می‌کند. برخی از پژوهشگران مرکز نیز در زمینه‌هایی مانند تاریخ ایران، تشیع، جنبش‌های سیاسی ایران و شبکه‌های شیعی در خاورمیانه پژوهش کرده‌اند (The Ezri Center for Iran & Persian Gulf Studies, n.d.).

گروه مطالعات خاورمیانه و جنوب آسیا، دانشگاه اموری

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

گروه مطالعات خاورمیانه و جنوب آسیا یکی از واحدهای میان‌رشته‌ای علوم انسانی در کالج اموری است که به مطالعه فرهنگ‌ها، ادبیات، تاریخ، زبان‌ها و ادیان منطقه‌ای گسترده از مدیترانه تا شبه‌قاره هند می‌پردازد. این گروه مطالعه منطقه را با استفاده از منابع متنی، شفاهی و مادی و از نگاه رشته‌هایی مانند تاریخ، باستان‌شناسی، انسان‌شناسی، زبان‌شناسی، ادبیات، مطالعات جنسیت و مطالعات دینی دنبال می‌کند. ایران‌شناسی یکی از حوزه‌های مشخص فعالیت این گروه است. زبان فارسی نیز یکی از زبان‌های اصلی آموزشی گروه است و گروه در کنار آموزش زبان، درس‌هایی درباره تاریخ، فرهنگ، جامعه، ادبیات و مسائل معاصر ایران ارائه می‌کند. برنامه فارسی از سطح مقدماتی تا پیشرفته ادامه دارد و برای دانشجویان امکان دریافت گرایش فرعی در زبان فارسی و همچنین ادامه تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی در موضوعات مرتبط با فارسی فراهم است. این گروه به افغانستان، آسیای مرکزی و دیگر جوامع فارسی‌زبان نیز توجه دارد. برای نمونه، «درس زبان و قدرت در ایران و آسیای مرکزی» وضعیت زبانی ایران، افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان را بررسی می‌کند و «درس جامعة ایرانی و سینمای آن» به مطالعه جامعه ایران معاصر از راه سینما می‌پردازد.(Emory University, n.d.).

گروه مطالعات دینی، دانشگاه ارفورت

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

گروه مطالعات دینی، دانشگاه ارفورتدر دانشکده فلسفه، به مطالعه دین از دیدگاه فرهنگی، تاریخی و میان‌رشته‌ای می‌پردازد. این گروه چهار حوزه اصلی مطالعات دینی عمومی، اسلامی، یهودیت و تاریخ فرهنگی مسیحیت ارتدوکس دارد و درباره ادیان در زمینه‌های تاریخی و معاصر و در ارتباط با جوامع و فرهنگ‌های مختلف پژوهش می‌کند. همچنین در حوزه مطالعات اسلامی، تصوف، ادبیات فارسی، تاریخ فکری و فرهنگی ایران و مطالعه اسلام معاصر ایران فعالیت می‌کند. پژوهش‌های جدیدتر گروه نیز به ایران معاصر می‌پردازد (University of Erfurt, n.d.).

مرکز مطالعات دینی دانشگاه روهر بوخوم

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مرکز مطالعات دینی یکی از نهادهای پژوهشی مرکزی دانشگاه روهر بوخوم است که به مطالعه میان‌رشته‌ای دین در گذشته و در جهان معاصر می‌پردازد. موضوع پژوهش‌های این مرکز چگونگی پیدایش، تحول و اثرگذاری اجتماعی ادیان است و مطالعات آن منابع و نمودهای گوناگون دین، از نوشته‌ها، تصاویر و آیین‌ها تا زندگی روزمره جوامع را دربر می‌گیرد. این مرکز دارای حوزه‌های پژوهشی ادیان آسیای غربی، ادیان آسیای مرکزی، تاریخ ادیان اوراسیایی و ادیان آسیای جنوبی و شرقی است. همچنین در برنامه دکتری این مرکز، ایران‌شناسی و باستان‌شناسی شرق در کنار سینولوژی، هندشناسی و مطالعات آسیای مرکزی در زمره حوزه‌های منطقه‌ای پژوهش قرار گرفته‌اند. یکی از زمینه‌های شاخص ایران‌شناسی در این مرکز مطالعۀ دین زرتشتی و تاریخ اندیشه و ادیان ایران است (Ruhr University Bochum, n.d.).

مرکز ایران‌شناسی دانشگاه آلیکانته

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مرکز ایران‌شناسی دانشگاه آلیکانته به‌عنوان بستری دانشگاهی برای مطالعه و معرفی جهان فارسی و نیز میراث تاریخی و فرهنگی جوامع فارسی‌زبان و متأثر از فرهنگ فارسی فعالیت می‌کند. این مرکز در این دانشگاه فضایی برای ارتباط میان استادان، دانشجویان و علاقه‌مندان به ایران‌شناسی فراهم کرده و فعالیت‌های آن از پژوهش‌های دانشگاهی و آموزش زبان فارسی تا برگزاری نشست‌ها و همایش‌های علمی و معرفی منابع ایران‌شناسی را دربرمی‌گیرد. دامنه موضوعی مرکز محدود به ایران معاصر نیست و ایران، افغانستان، تاجیکستان و دیگر جمهوری‌های آسیای مرکزی، هند، ترکیه و حتی بخش‌هایی از جنوب‌شرق آسیا را شامل می‌شود، به‌ویژه در مواردی که این جوامع در شکل‌گیری یا گسترش فرهنگ و تمدن فارسی نقش داشته یا از آن تأثیر پذیرفته‌اند. این مرکز در پیوند با مطالعات عربی و اسلامی، تاریخ، ادبیات، زبان‌شناسی و شرق‌شناسی فعالیت می‌کند. یکی از محورهای پژوهشی برجسته آن نیز مطالعه روابط ایران و اروپا، به‌خصوص مناسبات ایران صفوی با اسپانیا و دیگر دولت‌های اروپایی در دوره جدید است (Universidad de Alicante, n.d.).

فیلولوژی ایرانی در دانشگاه پیزا

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

دانشگاه پیزا در ایتالیا مطالعات ایران و جهان ایرانی را در چارچوب برنامه دانشگاهی «مطالعات شرق‌شناسی: مصر، خاور نزدیک و خاورمیانه» (Orientalistica: Egitto, Vicino e Medio Oriente) دنبال می‌کند. یکی از حوزه‌های مشخص این برنامه فیلولوژی ایرانی است که در کنار حوزه‌هایی مانند مطالعات مصر باستان، هندشناسی، باستان‌شناسی خاور نزدیک، مطالعات اسلامی و تاریخ ایران باستان ارائه می‌شود. برنامه کارشناسی ارشد این حوزه دو ساله است و صد و بیست واحد اروپایی (ECTS) دارد. فیلولوژی ایرانی در دانشگاه پیزا بر مطالعه زبان‌ها، متون و میراث مکتوب جهان ایرانی با استفاده از روش‌های فیلولوژیک، زبان‌شناختی و تاریخی تمرکز دارد. در درس ارائه شده در سال تحصیلی 2023م. _ 2024م. تمرکز بر تولیدات ادبی و نسخه‌های خطی جهان ایرانی از دوران باستان تا دوره پساساسانی یا نخستین دوره اسلامی بوده و زبان پهلوی به‌عنوان موضوع اصلی مطالعه انتخاب شده است. این حوزه با پیوند میان ایران‌شناسی و مطالعات شرق‌شناسی، ایران را در زمینه گسترده‌تر مطالعات خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای غربی بررسی می‌کند. در برنامة آموزشی دانشگاه همچنین درس تاریخ و تمدن ایران باستان ارائه شده است(University of Pisa, n.d.).

مؤسسه آسیایی دانشگاه ملبورن

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

مؤسسه آسیایی دانشگاه ملبورن، مرکز آموزشی و پژوهشی دانشگاه ملبورن در حوزه زبان‌ها، جوامع و فرهنگ‌های آسیایی است که مطالعات آن از خاورمیانه تا شرق و جنوب شرق آسیا را دربر می‌گیرد. این مؤسسه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای درباره سنت‌های فکری، حقوقی، سیاسی ـ اقتصادی، فرهنگی و دینی آسیا و جهان اسلام انجام می‌دهد و در حوزه‌هایی مانند مطالعات آسیایی، عربی، اسلامی، چینی، اندونزیایی، ژاپنی و کره‌ای فعالیت دارد. مطالعات خاورمیانه و جهان اسلام، به‌ویژه با برنامه مطالعات اسلامی و فعالیت‌های مرتبط با زبان و فرهنگ عربی، یکی از حوزه‌های مهم مؤسسه است. فعالیت مؤسسه بیشتر در چارچوب مطالعات خاورمیانه، اسلام، تاریخ و فرهنگ جهان ایرانی و مسائل سیاسی ـ اجتماعی معاصر منطقه قرار می‌گیرد. برای نمونه در میان پژوهشگران وابسته به مرکز ملی مطالعات معاصر اسلامی دانشگاه ملبورن، علی اکبر، پژوهشگر مطالعات اسلامی و خاورمیانه، درباره روشنفکران معاصر ایرانی پژوهش کرده است. این نمونه نشان می‌دهد که ایران در بخشی از فعالیت‌های پژوهشی مرتبط با مؤسسه، به‌عنوان موضوعی در مطالعات اسلامی و خاورمیانه حضور دارد. همچنین پژوهش‌های مؤسسه در حوزه‌های مرتبط با ایران، جهان اسلام و خاورمیانه را می‌توان در چارچوب موضوعاتی همچون اسلام و سیاست در آسیا و خاورمیانه، دین، زبان، مهاجرت، دیاسپورا، ملی‌گرایی، فرهنگ و تحولات اجتماعی و سیاسی دنبال کرد (University of Melbourne, n.d.).

خانه فرهنگ ایران کراچی پاکستان

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

خانه فرهنگ ایران کراچی پاکستان با هدف آموزش فرهنگ، تمدن و تاریخ ایران به مردم پاکستان در کراچی پایه‌گذاری شد. مأموریت این خانه فرهنگ، آگاه‌سازی مردم پاکستان از تحولات و دستاوردهای انقلاب اسلامی در زمینه‌های گوناگون، ترویج زبان فارسی و فرهنگ اسلامی ایرانی است تا از این راه روابط فرهنگی میان ایران و پاکستان بهبود یابد (The Cultural Centre of Islamic Republic of Iran Karachi, 2025).
این خانه هر ساله در مناسبت‌های مختلف فرهنگی، مذهبی و سیاسی میزبان برنامه‌های زیادی مانند فعالیت‌های قرآنی و آموزشی، همایش‌های فرهنگی و هنری، سمپوزیوم‌های مذهبی و سیاسی و نمایشگاه‌های کتاب و صنایع دستی است .(Ibid.)

دانشگاه مطالعات زبان خارجی پکن

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

دانشگاه مطالعات زبان‌های خارجی پکن، یکی از دانشگاه‌های پیشرو در چین است که تحت مدیریت وزارت آموزش و پرورش فعالیت می‌کند. امروزه، این دانشگاه 101 زبان خارجی تدریس می‌کند و میزبان بزرگ‌ترین خوشه آموزش زبان‌های غیرعمومی در چین است. دوره‌های آموزشی شامل برخی زبان‌های اروپایی، آسیایی و آفریقایی هستند که کمتر تدریس می‌شوند و به‌عنوان اولین برنامه ویژه وزارت آموزش و پرورش ارائه می‌شوند.

انجمن زبان‌شناسی پاریس

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

انجمن زبان‌شناسی پاریس، یک انجمن علمی فرانسوی است که به پژوهش‌های علمی در زمینه زبان‌شناسی اختصاص دارد. این انجمن از ماه مارس تا ژوئن و از نوامبر تا دسامبر، نشست‌های ماهانه برگزار می‌کند، روزهای پژوهشی سالانه را سامان‌دهی کرده و نشریه‌ای با عنوان نشریه انجمن زبان‌شناسی(Bulletin de la Société de Linguistique) ، همراه با مجموعه‌های متنوعی از آثار زبان‌شناسی منتشر می‌سازد. از دهۀ 1900م. فعالیت‎‌های این انجمن به مباحثی پیرامون زبان‌های هندواروپایی آسیای مرکزی و رمزگشایی خط‌ها گسترش یافته است (Société de Linguistique de Paris, 2025).

گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی لاهور

مراکز ایرانشناسینوشتن دیدگاه

گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی لاهور یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین مراکز آموزش زبان فارسی در منطقه جنوب آسیا است (GC University Lahore, 2025).
در این گروه، رویکرد پژوهشی قوی با آموزش باکیفیت تلفیق شده و برنامه‌های آموزشی متنوعی در حوزه‌های مختلف ارائه می‌شود. از جمله حوزه‌هایی که مورد توجه ویژه قرار دارد، می‌توان به اسلام و زبان عربی اشاره کرد که بستری برای پژوهش‌های ایران‌شناسانه، به‌ویژه در زمینه تصوف، تشیع و ادبیات فارسی فراهم می‌سازد (Ibid).