تاریخ, هنر
لیزا بت گلمبک (Lisa Beth Golombek)، محقق، مورخ، استاد دانشگاه و نمایشگاهگردان حوزۀ هنر اسلامیِ ایران است. او پژوهشهای متعددی در باب معماری و سفال و سرامیک دورههای تیموری و صفوی انجام داده است. مطالعات او در باب زمینههای تاریخی و اجتماعی شکلگیری هنرها در دوران تیموری، در ایران بزرگ، منابعی دست اول برای پژوهشگران این حوزه به شمار میرود.
نامشخص
لیزا بت گلمبک (Lisa Beth Golombek) در سال 1962م. از کالج برنارد (Barnard College)در مقطع کارشناسی رشتۀ مطالعات خاور نزدیک، فارغالتحصیل شد. یک سال بعد، از دانشگاه میشیگان (University of Michigan) کارشناسی ارشد تاریخ هنر گرفت. سپس، تحصیلات خود را در همین حوزه تا مقطع دکترای تاریخ هنر، گرایش هنر اسلامی، ادامه داد. رسالۀ او در دانشگاه میشیگان در رابطه با معبد تیموری در گذرگاه افغانستان به سرانجام رسید. با اتمام تحصیلاتش در دورۀ دکتری، از سال 1967م. به عنوان کیوریتور (نمایشگاهگردان) هنر اسلامی در موزۀ سلطنتی اونتاریو (Royal Ontario Museum) مشغول به کار شد و تا سال 2005م. که بازنشسته شد، در این منصب باقی ماند. او همچنین همزمان به عنوان استادتمام تاریخ هنر در دانشگاه تورنتو (Toronto University) فعالیت میکرد. در زمان کارش در موزۀ اونتاریو به مطالعات مختلفی در خصوص مجموعۀ موزه دست زد، و نقش مهمی در مطالعۀ سرامیکها و منسوجات ایفا کرد. مقالۀ او با عنوان «جهان پوشیدۀ اسلام» یک متن استاندارد برای دانشجویان تاریخ هنری است که به تاریخ منسوجات در جهان اسلام علاقهمند هستند. در سال 2017م. گلمبک مجموعه اسلاید پژوهش و تدریس خود را به مرکز اسناد آقاخان (Aga Khan Documentation Center) در MIT هدیه کرد. این مرکز همچنین اسناد مربوط به تاریخ معماری تیموری را که پیشتر اشاره شد، و نیز اسنادی که او برای پروژۀ تاریخ شهری اصفهان گرد آورده بود را دریافت کرد؛ پژوهشی که او در سالهای 1974م. تا 1978م. به اتفاق رناتا هولود (Renata Holod) و کلاوس بِرِد (Claus Breede)در باب نقشۀ شهری اصفهان به سرانجام رساند. این مجموعه مشتمل بر صدها اسلاید از بناها و آثار هنری است که کل وسعت جهان اسلام را در بر میگیرد (Archnet, n.d. a).
لیزا گلمبک، محقق و مورخ پرکار هنر اسلامی، در طول دوران کاری خود پنج کتاب و صدها مقالۀ علمی در موضوعات مختلف منتشر کرده است. حوزۀ اصلی کار او مطالعات اسلامی است. در این میان، او توجه خاصی به سرامیکهای تیموری و صفوی، کتیبهنگاری کوفی، منسوجات صدر اسلام و کاشیهای ایران دارد (سایت دانشگاه اونتاریو ـ دانشکدۀ هنرها و علوم). گلمبک احتمالاً بیش از همه برای پژوهشهایش در باب هنر و معماری جهان ایرانی بزرگ شناخته شده است. در این حوزه کارهایی که او به صورت مشترک در خصوص معماری تیموری و تحلیل سرامیکهای همین دوره منتشر کرده است مهمترین و اصلیترین منابع در این رشته به شمار میروند (Ibid). او از سال 1975م. تا 2014م. پروژههای نمایشگاهی متعددی را در موزۀ اونتاریو (Royal Ontario Museum) مدیریت کرد که برخی از مهمترین آنها به قرار زیر است:
- اصفهان: جایی که شاهها بودند، 1975م.
- آبراکابادا[1]: علم و جادو در اسلام، 1977م.
- واژهها زیر لعاب: سفال ایرانی سدههای میانه، 1992م.
- هنر دربارهای فارسی، 1994م.
- ایران، آسیای مرکزی، افغانستان (معماری اسلامی)، 1966م.
- سرامیکهای تیموری، 1988م. تا 1991م.
- سرامیکهای صفوی، 1994م.
- برنامۀ آقاخان: معماری اسلامی ایران و توران: دورۀ تیموری.
- سمپوزیوم بینالمللیِ «جوامع تیموری و ترکمن در گذار: ایران در سدۀ 15م.»، 1989م.
- سرامیکهای ایرانی؛ نوعشناسی و تفسیر تاریخی، 1989م. تا 1991م.
- صنایعدستی در ایران پس از سدههای میانه: سرامیک، فلزکاری، شیشه، 1994م. تا 1997م.
- هنر و تجارت در ایران، در دوران سدههای میانۀ متأخر: تأثیر جهانی شدن بر سرامیک و صنایع مرتبط، 1999م. تا 2003م. (Golombek, n.d)
- کتاب:
- سفال ایرانی در نخستین عصر جهانی.
- معماری تیموری در ایران و توران.
- سفالگران تیموری در خارج از ایران.
- شواهد جدید در باب تولید سفال صفوی در نیشابور.
- الگوهای شهری در اصفهان پیش از صفویه.
- جامعۀ صفوی و صنعت سفال.
- کوفی موشح بر روی سفالینههای کتیبهدار سامانی.
- مسجد عباسی در بلخ.
- صنعت سفال کرمان.
- مسجد گوهرشاد.
- باغ.
- جهان پوشیدۀ اسلام.
- کاتالوگ سفالینههای صفوی در موزۀ سلطنتی اونتاریو.
- مغولان، ازبکها و میراث تیموری.
- نقاشیهای مینیاتور در نسخههای یهودی ـ فارسی.
لیزا گلمبک در میان محققان فارسیزبان در رشتۀ هنر اسلامی کاملاً شناخته شده است. از این رو، آثار مهمی از او به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است:
- گلمبک، ل. (1375ش.). معماری تیموری در ایران و توران (ک. افسر و م.ی. کیانی، ترجمه). انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور. (انتشار اصل اثر: 1988م.)
- __(1385ش.). مسجد جامع هرات، (الف. اشراقی، ترجمه). نشریۀ گلستان هنر، 8. (انتشار اصل اثر: 1983م.)
- __(1385ش.). صنعت سفال صفویۀ کرمان (ف. کرمانی، ترجمه). نشریۀ اثر، 40 و 41. (انتشار اصل اثر: 2003م.)
- __(1364ش.). دورههای تاریخی مجموعۀ تاریخی تربت شیخ جام (ب. شیرازی، ترجمه). نشریۀ اثر، 10 و 11. (انتشار اصل اثر: 1971م.)
- __(بیتا). ظروف چینی دورۀ تیموری (ش. اعتمادی، ترجمه). مجلۀ باستانشناسی و تاریخ، 26 و 27 .
دیماه 1400ش.

