دسته ای اصلی ایرانشناسان
بوریس پاولِویچ بالایان (Boris Pavlovich Balayan) مورخ و ایرانشناسی ارمنیتبار است. مهمترین موضوعاتی که وی دربارۀ آنها تحقیق و پژوهش میکرد روابط ایران و روسیۀ تزاری در دورۀ قاجار و تاریخ و سیاست ایران در این دوره است. قتل الکساندر گریبایدوف در ایران و چگونگی بازتاب آن در نوشتههای فارسی آن دوران بیشترین تمرکز مطالعاتی و تألیفی بالایان را به خود اختصاص داده است.
والتر بورکرت (Walter Burkert) زبانشناس و دینپژوهِ آلمانی و به طور خاص متخصصِ فرهنگ و تمدن یونانِ باستان است و از محققان مشهور و خوشفکر در این حوزه به حساب میآید و آثارش در این زمینه معروف و مُعرّف حضور علاقهمندان به فرهنگِ باستان یونان بوده است. بورکرت چند نوشته هم درباره شیوه تعامل ایران و یونان در دورانِ کهن به نگارش درآورده و بدینصورت با جهان ایرانشناسی مرتبط میشود.
ایوان ایوانوویچ زاروبین (Ivan Ivanovich Zarubin ) ایرانشناس اهل روسیه است. وی در حوزههایی چون زبانشناسی، مردمشناسی و فرهنگ فولکلورِ نواحی آسیای مرکزی همچون پامیر و تاجیکستان پژوهش میکرد. از او به عنوان بنیانگذار مکتب ملی بررسی زبانهای ایرانی زنده و پایهگذار پامیرشناسی در روسیه یاد میشود. زبان بلوچی و ادبیاتِ محلی آن از جمله زمینههای پژوهشی زاروبین به شمار میآیند.
وِلیزار سادوفسکی (Velizar Sadovski) متخصص زبانشناسی هندو ـ ایرانی و زبانشناسی تاریخی هندو ـ اروپایی است. وی عضو ارشد پژوهشگرانِ فرهنگستان علوم اتریش است که در زمینۀ زبانهای باستانی ایران همچون اوستایی، ودایی و… تحقیق و پژوهش میکنند. تحقیقات او در حوزۀ نامهای شخصی ایرانی و کاربردهای واژگان باستانی در شعر و ادبیات آیینی، خاصه در کتاب وِدا و اوستا، قابل توجه است.
توشوف نوریاوغدی (Toshov Nuryogdi) شرقشناس ازبک و محقق مؤسسۀ مطالعات ایران آکادمی علوم اتریش است. او به حوزههای تاریخ آسیای مرکزی قرون وسطی، تاریخنگاری مسلمانان در آسیای مرکزی و ایران و فرهنگ نسخ خطی علاقمند است. توشوف عضو هیئت علمی مؤسسۀ دولتی شرقشناسی تاشکند است.
نیکولاس وریزیدیس (Nikolaos Vryzidis) دکترای تاریخ و هنر و استاد دانشکدۀ بریتانیایی آتن است. او در دانشکدۀ مطالعات شرقی و آفریقایی انگلستان تحصیل کرده است و پژوهشهای او به بررسی مبادلات هنری بین اروپا و خاورمیانه در دورۀ باستان و دوران مدرن اولیه میپردارند. او در فرهنگ مادی اواخر قرون وسطی و اوایل دوران مدرن تخصص دارد.
هانس گئورگ بوبک (Hans Georg Bobek) جغرافیدان اتریشی است. تمرکز کارهای او بر روی آلپ، اتریش و خاورمیانه و به ویژه ایران بوده است. هانس بوبک یکی از بنیانگذاران جغرافیای اجتماعی مدرن است. او استاد دانشگاه تهران بوده است و ایرانیها او را مکتشف علم کوه میدانند.
هریبرت بوسه (Heribert Busse) قرآنپژوه معروف آلمانی است که سعی کرده ارتباط اسلام، مسیحیت و یهودیت را بررسی کند. علاوه بر اسناد مربوط به اسلام و قرآن، او اسناد تاریخی ایران را نیز بررسی کرده و مقالاتی نیز در این حوزه دارد. او بر تاریخ عرب تمرکز داشته و به این مسئله نیز پرداخته است.
والنتینا لاویولا (Valentina Laviola) استاد و محقق دانشگاه شرقی ناپل است. از جمله فعالیتهای پژوهشی او مطالعۀ مواد باستانشناسی در سفال و گچبُری کشف شده در غزنی از سوی هیئت باستان شناسی ایتالیا در افغانستان است. پژوهشهای او بیشتر به موضوعات باستانشناسی و تاریخی ـ هنری مرتبط با سرزمینهای شرق ایران اختصاص دارد.
احمد سودی بنسوی (Ahmad Sudi Bosnawi) ایرانشناس عثمانیِ سدۀ شانزدهم و از برجستهترین شارحان متون کلاسیک فارسی در قلمرو عثمانی به شمار میآید. او که تحصیلات خود را نزد استادانی چون مصلحالدین لاری و حلیمی شیروانی در دمشق و بغداد تکمیل کرد، به ویژه با نگارش شرحهای دقیق و میانسطری بر گلستان و بوستان سعدی و دیوان حافظ جایگاهی ماندگار یافت. شرح سودی بر گلستان به مهمترین تفسیر ترکی این متن بدل شد و شرح او بر دیوان حافظ تا امروز مرجعیت علمی دارد.
فوشیا هارت (Fuchsia Hart) پژوهشگر تاریخ هنر است با تمرکز بر تاریخ و هنر ایران و جهان اسلام. او در مطالعات خود به بررسی فرهنگ مادی تشیع امامی، معماری اماکن مقدس و هنر دورههای میانه و متأخر ایران، به ویژه عصر قاجار، میپردازد. پژوهشهایش شامل تحلیلهای تاریخی و هنری آثار همچون کاشیهای زرینفام، منسوجات، فرشها و روایتهای تصویری است و با رویکردی میانرشتهای، تاریخ هنر را با انسانشناسی و مطالعات فرهنگی پیوند میزند. او تجربۀ گستردهای در تحقیق میدانی و آرشیوی دارد و آثارش به نقد روایتهای مسلط از تاریخ و هنر ایران و بازنماییهای ایدئولوژیک آن میپردازد. علاوه بر فعالیتهای دانشگاهی، در موزهها، مؤسسات فرهنگی و رویدادهای بینالمللی هنر اسلامی به عنوان سخنران و نمایشگاهگردان (Curator) فعال بوده است.
جک مارتین بالسر (Jack Martin Balcer) پژوهشگر آمریکایی و استاد تاریخ در دانشگاه ایالتی اوهایو، از جمله محققانی بود که بخش مهمی از مطالعات خود را به بررسی ساختارهای قدرت، روابط فرهنگی و تعاملات سیاسی در شاهنشاهی ایران اختصاص داد. تمرکز اصلی او بر تحلیل دادههای تاریخی مرتبط با ایران باستان، از جمله جایگاه پادشاهی، ساختار درباری و مناسبات اجتماعی میان اقشار مختلف جامعۀ ایرانی در دورۀ هخامنشی بود. وی با بهرهگیری از منابع یونانی، لاتین و فارسی باستان، کوشید تصویری چندلایه و تحلیلی از جهان ایرانی ترسیم کند. حوزههایی چون تاریخنگاری، سکهشناسی و بررسی تعاملات بینفرهنگی در کانون آثار او قرار داشت و پژوهشهایش سهمی درخور در شناخت دقیقتر تاریخ ایران باستان ایفا کردهاند.
جروم (جری) رایت کلینتون(Jerome (Jerry) Wright Clinton) یکی از چهرههای برجسته در زمینۀ ایرانشناسی و ادبیات فارسی در ایالات متحده بود. برجستهترین و ماندگارترین سهم او در جهان آکادمیک، پژوهش و ترجمۀ بینظیرش از شاهنامه بود که تأثیری عمیق بر درک جهان غرب از این اثر عظیم گذاشت.
فریتس ولف (Fritz Wolff) از ایرانشناسان برجستة آلمانی بود که آثار ماندگاری در زبانشناسی هندو ـ اروپایی به ویژه در حوزۀ زبان اوستایی و مطالعات شاهنامه از خود به جای گذاشت. پژوهشهای او نه تنها به درک بهتر متون کلاسیک فارسی کمک کرد، بلکه معیارهای جدیدی برای تدوین واژهنامهها و تحلیلهای متنی معرفی کرد.
آبراهام کونستانتین مورادگئا دوسون (Abraham Konstantin Mouradgea D’Ohsson) ایرانشناس و تاریخنگار سوئدی با اصالت ارمنی بود که در قرن نوزدهم میلادی در زمینههای تاریخ شرقشناسی، به ویژه تاریخ مغولها و مطالعات اسلامی، آثار مهمی از خود به جا گذاشت. وی دیپلماتی فرهیخته بود که با بهرهگیری از موقعیتهایش در پایتختهای اروپا، به پژوهشهای عمیق تاریخی (به ویژه تاریخ مغولها و عثمانی) پرداخت. همزمان، فعالیتهای علمیاش در حوزههای شیمی و فیزیک، او را به چهرهای چندوجهی در فرهنگ سوئد قرن نوزدهم تبدیل کرد. آثارش تا امروز منبعی معتبر برای محققان تاریخ و شرقشناسی است.
