1949م. - «در قید حیات»

آنا کراسنوولسکا پس از اتمام تحصیلاتش در دبیرستان در سال 1967م. در دانشگاه یاگلونیا (Uniwersytet Jagielloński, UJ) در کراکوف (Krakow) کشور لهستان نام‌نویسی کرد و در آنجا به تحصیل رشتۀ ایران‌شناسی در دانشکدۀ زبان‌شناسی تاریخی شرقی که بعدها به موسسة فقه‌اللغة شرقی (Institute of Oriental Philology) تبدیل شد، پرداخت. او سال 1972م. مدرک کارشناسی‌ارشد خود را از این دانشگاه دریافت کرد. عنوان پایان‌نامۀ ارشد او فرگرد 21 وندیداد به‌مثابۀ متنی سحرآمیز (Fargard 21 Videdat As a Magical Text) بود که تفسیری از یکی از فصول کوتاه و مبهم اوستا به حساب می‌آمد. او سال‌ها بعد در سال 1983م. از رسالۀ دکترای خود با عنوان ادوار حماسی در شاهنامۀ فردوسی (The Epic Cycles in the Shahnameh of Ferdowsi) دفاع کرد. اما پژوهش او در باب شاهنامه در اینجا متوقف نشد و او تا کنون نوشته‌ها و سخنرانی‌های متعددی در باب کتاب شاهنامۀ فردوسی منتشر کرده است(Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2019; Farabiaward. n.d.). کراسنوولسکا ضمن تحصیل در رشتۀ ایران‌شناسی به عنوان یک زبان‌شناس مشغول مطالعه بر متون اصلی فرهنگ ایرانی به ویژه اوستا شد. نخستین مواجهۀ او با جهان ایرانی در سال 1975م. رخ داد که به‌عنوان عضوی از انجمن محققان راهی افغانستان شد. سپس توانست در سال‌ 1977م. بورس تحصیلی دانشگاه فردوسی مشهد (Ferdowsi University Of Mashhad) را از آن خود کند و در سال 1994م. برای گذراندن بورسیه‌ای سه‌ماهه به دانشگاه اوپسالا (Uppsala universitet) رفت. او در سال 1998م. پسادکترای خود را از دانشگاه یاگلونیا دریافت کرد که حاصل آن کتابی با عنوان چند چهرۀ کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی (Some Key Figures of Iranian Calendar Mythology بود. این پژوهشگر در سال 2015 م. عنوان استاد را به خاطر دستاوردهای علمی‌اش و هم‌چنین کتاب مهمی که با عنوان اساطیر، باورهای عوام و نمادپردازی حیوان در ادبیات فارسی (Mythes, Croyances populaires et symbolique animale dans la litterraure person) در سال 2012م. به چاپ رسانده بود دریافت کرد(Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2019) . علاقۀ اصلی کراسنوولسکا بیش از پژوهش‌های ادبی و زبان‌شناسی تاریخی صرف موضوعاتی است که ردپای تداوم ایده‌ها، مضامین و صور گوناگون را از دوران پیش از اسلام تا دوران مدرن در ایران پی می‌گیرد. ماندگاری، تحول و تغییرات کارکردهای اساطیر ملی ایران در طول تاریخ، تداوم و دگردیسی مفاهیم زیباشناختی، اجتماعی و مذهبی، ارتباط بین متون نوشتاری و شفاهی و هم‌چنین فرهنگ عامه و فرادست از موضوعات مورد علاقۀ کراسنوولسکا است و می‌توان در این مضامین را در آثار و سخنرانی‌های او دید. تمرکز اصلی کراسنوولسکا بیشتر بر متون شفاهی به عنوان خاستگاه و منبع متون نوشتاری است که کمتر به آن‌ها توجه شده است. علاوه‌بر‌این، او به حوزۀ مطالعات بینامتنی متون کلاسیک و معاصر ادبیات فارسی و هم‌چنین حضور شخصیت‌ها و مضامین بیگانه در این ادبیات علاقه‌مند بوده و تفاسیر مختلفی از آن به دست داده است. از این گذشته، او بسیاری از آثار ادبی فارسی را به زبان لهستانی و بسیاری از اشعار لهستانی را نیز به فارسی ترجمه کرده است. او تاکنون بیش از 150 نوشتار علمی منتشر کرده و هدایت رساله‌ها و پایان‌نامه‌های متعددی را در دوران کاری خود بر عهده داشته است(Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2019).

کراسنوولسکا رییس دانشکدۀ ایران‌شناسی دانشگاه یاگلونیا در کراکوف کشور لهستان است. او عضو انجمن پژوهش جوامع فارسی‌زبان(Association for the Study of Persianate Societies)  و هم‌چنین عضو کمیتۀ علوم شرقی آکادمی علوم لهستان (Committee of Oriental Sciences of the Polish Academy of Sciences) است و در حال حاضر مدیریت آن را بر عهده دارد. هم‌چنین او ریاست گروهی از مترجمان را بر عهده دارد که بر کار ترجمۀ شاهنامۀ فردوسی از فارسی به زبان لهستانی متمرکز هستند. این ترجمه به نثر است و تا کنون جلد اول آن به چاپ رسیده و دیگر مجلدها در دست چاپ است (Tehrantimes, 2019). کراسنوولسکا در سال‌های 2003م. تا 2011م. عضو هیئت‌مدیرۀ انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی اروپا (Societas Iranologica Europaea) بوده و هم ‌چنین عضو هیئت مدیرۀ ویراستاران مجلۀ شرق‌شناسی فولیا (Folia Orientalia Journal) است (Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2019).

1. حضرت خضر-الیاس در باورهای عامیانۀ ایران: همراه با برخی از نظایر آن در فرهنگ اسلاو.

(Krasnowolska, A. (1995). Prophet Xezr-Elias in Iranian Popular Beliefs: With Some Slavic Parallels. Wydavnictwo)

2. چند چهرۀ کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی.

(- (1998). Some Key Figures of Iranian Calendar Mythology. University of Krakow).

۳. پژوهش‌هایی دربارۀ جهان ایرانی: پیش از اسلام.

(- (Ed.). (2018). Studies On the Iranian World: Before Islam. Cambridge University Press)

1. کراسنوولسکا، آ. (1382ش.). چند چهرۀ کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی (ترجمۀ ژ. متحدین). نشر ورجاوند (تاریخ انتشار اصلی اثر: 1998 م.).

نویسنده در این تحقیق تحلیلی نظام‌مند از باورها و مناسبات فرهنگ عامۀ ایران به دست می‌دهد که اقلیم‌های متنوعی از کردستان تا پامیر و نواحی جغرافیایی متنوع همراه با آیین‌های کوچ‌نشینی و شبانی آن مناطق را دربرمی‌گیرد. مضمون اصلی کتاب خاستگاه، سنخ‌شناسی و کارکردهای آیینی چهره‌های اسطوره‌ای مانند سیاوش یا فرهنگ عامه مانند حضرت خضر، میرنوروزی و پیرزن عجوزه است. این کتاب از نظر ارجاع به منابع و مناطق جغرافیایی بسیار غنی است و نه تنها یکی از منابع مطالعاتی معتبر و برجسته در حوزۀ ایران‌شناسی بلکه در حوزۀ فرهنگ عامۀ هندو-اروپایی به حساب می‌آید (کراسنوولسکا، 1382).

ندا غیاثی

دی‌ماه 1401ش.