واسانت شینده - Vasant Shinde
واسانت شینده Vasant Shinde باستانشناس معروف هندوستان است. او تحقیقات و اکتشافاتِ گستردهای در سراسر هند و دیگر مناطق جهان انجام داده است که از مهمترین آنها میتوان به اکتشافات مربوط به تمدن و قوم هاراپان در مناطقی از هند اشاره کرد. این اکتشافات، نتایج جدید و قابلتوجهی دربارۀ تبار هندوستان ارائه کرده است. شینده همچنین به ایران سفر کرده و دربارۀ برخی مکانهای باستانیِ آن مطالعه و تحقیق انجام داده است؛ ازجمله تپۀ سیَلْک در کاشان، مناطق لرستان و گیلان.
تولد و درگذشت
1956م. – در قید حیات.
سوابق زندگی و تحصیل
واسانت شینده در ژوئن سال 1956م. در هندوستان متولد شد. او مقطع کارشناسی را در رشتۀ تاریخ در دانشگاه پونا[1](University of Pune) گذراند. سپس در مقطع کارشناسی ارشد، رشتۀ تاریخ، فرهنگ و باستانشناسی هند باستان را انتخاب کرد و موفق به اخذ مدرکِ آن شد. در مقطع دکتری، شینده حوزۀ باستانشناسی آغازِ تاریخی (Protohistoric Archaeology) را در همان دانشگاه دنبال کرد و با تحقیق دربارۀ سکونتگاههای اولیه در حوضۀ مرکزی رود تاپی (Early settlements in the central Tapi Basin) مدرک دکتری خود را دریافت کرد. تحصیلات او به این مرحله محدود نشد و دو دورۀ پسادکتری (Post-Doctoral) نیز به پیشینۀ تحصیلی او اضافه شد. یکی در سال 1985م. در موزۀ ملی دانمارک (National Museum of Denmark) در شهر کُپنهاگن (Copenhagen) و دیگری در سالهای 1989 و 1990م. در دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) (Central University of Haryana(CUH), n.d.). شینده از سال 1982م. بهعنوان استاد و مدرس در مؤسسات و دانشگاههای مختلف فعالیت داشته است. از جمله، شینده استاد مدعوِ مرکز تحقیقاتِ بینالمللی برای مطالعات ژاپنی (International Research Center for Japanese Studies) در شهر کیوتو ژاپن (Kyoto) بوده است (Shanghai Archaeology Forum, n.d.) و سابقۀ تدریس و معاونت در مؤسسه تحقیقاتی و تحصیلات تکمیلی کالج دکن (Deccan College Post-Graduate and Research Institute) در شهر پونای هند (Pune) را نیز در کارنامۀ خود دارد (Archaeopress, n.d.).
او همچنین سابقۀ حضور بهعنوان نقش استاد راهنما و مدرس در دانشگاهِ سولاپور هند (Solapur University) و دانشگاه علوم اوتووش لوراند مجارستان (Eötvös Loránd University) را دارند. هماکنون، در مؤسسه ملی مطالعات پیشرفته (National Institute of Advanced Studies) در مقام استاد معین (Adjunct Professor) به آموزش دانشجویان مشغول است (CUH, n.d.).
[1] - امروزه «Savitribai Phule Pune University» نام دارد.
سوابق اجرایی و پژوهشی
واسانت شینده متخصص باستانشناسی و شناختهشده در سطح بینالمللی است. طی بیش از چهار دهه در حوزههایی همچون تاریخ متقدم جنوب آسیا، باستانشناسی هندوستان، باستانشناسیِ میدانی و تاریخچۀ بازرگانی دریایی (Maritime History) پیشگام و صاحبنظر بوده است (Archaeopress, n.d.). تحقیقات او عمدتاً معطوف به دورانِ پیشاتاریخ است، هرچند برخی پژوهشهای او به دوران تاریخی تا اواخر قرون وسطی نیز پرداختهاند (CUH, n.d.).
این دانشمندِ فعال، کاوشهای باستانشناسیِ متعددی در سراسر هند صورت داده که معروفترینِ آنها مربوط به تمدن و مردمان هاراپان (Harappan) در ناحیۀ راخیگری (Rakhigarhi) بوده است؛ جایی که تحت بررسیهای او و گروهش نتایج قابل توجهی دربارۀ اصل و نسبِ هندیان به دست آمد و فرضیۀ مهاجرت آریاییها یا تهاجم ایشان به هند اساساً زیر سوال رفت (Sharma, 2024).
براساس برخی از آثار او، میتوان دریافت که شینده در زمینۀ پژوهش دربارۀ برخی مناطق ایران، از جمله تپه سیَلْکِ کاشان، لرستان و گیلان فعالیت داشته و در انجام برخی از این مطالعات مشارکت کرده است. چند مقاله وی در این زمینه نیز منتشر شدهاند. واسانت شینده در حوزۀ عملیاتی، فعالیتهای پژوهشی بسیار گستردهای داشته و نزدیک به شانزده پروژه تحقیقاتی بزرگ را به سرانجام رسانده است. در این پروژهها او با پژوهشگران و محققانی از مراکز علمیِ معتبر جهان، از جمله دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania)، دانشگاه آکسفورد (Oxford University)، دانشگاه ملی سئولِ کره جنوبی (Seoul National University) همکاری داشته است. همچنین شینده سفرهای متعددی به اقصی نقاطِ جهان، ازجمله ایران داشته و در کشورهای مختلف اروپایی، آفریقایی و آمریکایی زیادی به تحقیق و کاوش پرداخته است (CUH, n.d.).
این باستانشناس هندی بیش از دویست سخنرانی و ارائۀ مطلب در داخل و خارج از هند داشته و عضویت در حدود بیست نهاد علمی-پژوهشی عضویت را دارا بوده است (Ibid). بهعنوان نمونه او عضو شورای تحقیقات علمی و صنعتی (Council of Scientific & Industrial Research) در مرکز زیستشناسی سلولی و مولکولی حیدرآباد (Centre for Cellular and Molecular Biology Hyderabad) بوده است (Archaeopress, n.d.).
واسانت شینده در هیئت تحریریه بینالمللی مجلۀ ایرانی مطالعات باستان شناسی (Iranian Journal of Archaeological Studies (IJAS)) نیز عضویت دارد. این مجله که معمولاً به صورت دوفصلنامه عرضه میشود به کوشش دانشگاه سیستان و بلوچستان منتشر میشود (Iranian Journal of Archaeological Studies, n.d.).
آثار
واسانت شینده در زمینۀ نگارش آثار پژوهشی فعالیت گستردهای داشته و بیش از هفت کتاب تألیف کرده، شش جلد ویراستاری نموده و حدود 125 مقالۀ علمی و پژوهشی منتشر کرده است. در بخش زیر، بخشی از این آثار معرفی میشوند.
- کتاب:
- دیدگاههای جدید دربارۀ فرهنگ هاراپان در پرتو اکتشافات اخیر در راخیگری: جلد اول: تحقیقات زیستباستانشناسانه پیرامون گورستان راخیگری.
- سکونتگاههای اولیه در حوضۀ مرکزی رود تاپی.
- نظام دانش در هند باستان: دیدگاه باستانشناسانه.
- میراث فرهنگی جنوب آسیا و فراتر از دیدگاه اخیر.
- آسیای جنوبیِ مسسنگی: جنبههایی از صنایع دستی و فناوری.
- حفاری در گیلوند: آثار باستانی و تحقیقات دیگر.
- ژنوم هاراپانِ باستان فاقد نژادِ دامداران استپی یا کشاورزان ایرانی است.
- بررسی خورشیدپرستی در فرهنگ ایران در هزارۀ اول پیش از میلاد: مطالعه موردی فلات مرکزی ایران، تپۀ سیلک کاشان و غرب ایران (لرستان).
- برنامه غذایی روزانۀ گیلان در عصر آهن: نتایجِ بهدستآمده براساس تحلیلهای شیمیایی نمونههای استخوان انسان و حیوان.
- مطالعات باستانشناسی و مردمشناسی در گورستان هاراپانیِ راخیگری در هند.
آثار به زبان های دیگر
- Book:
- (Shinde, V., Shin, D. H., Bhattacharyya, B., Jadhav, N., & Kim, Y. (Eds.). (2023). New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis. Archaeopress.)
- (Shinde, V. (1998). Early settlements in the central Tapi Basin. Munshiram Manoharlal Publishers.)
- (-. (2017). Ancient Indian Knowledge System : Archaeological Perspective. Vidyanand Prakashan.)
- (Shinde, V., Ganvir, S. & Bhattacharya, S. (Eds.). (2020). Cultural Heritage of South Asia and Beyond Recent Perspective. Society of South Asian Archaeology.)
- (Shinde, V., Sarkar, A. & Deshpande, S.S. (2016). Chalcolithic South Asia: Aspects of Crafts and Technologies. Pentagon Press.)
- (Shinde, V., Raczek, T.P., & Possehl, G.L. (Eds.). (2014). Excavations at Gilund: The Artifacts and Other Studies. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology.)
- (Shinde, V., Narasimhan, V.M., Rohland, N. & et al. (2019). An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers. Cell, 179(3), 729–735.e10. https://doi.org/10.1016/j.cell.2019.08.048)
- (Karamian, G., & Shinde, V.S. (2006). A Survey Of Sun Worship In The Culture Of First Millennium B.C. In Iran : A Case Study Of Iranian Central Plateau, Sialk Of Kashan and West Of Iran (Lorestan). Bulletin of the Deccan College Research Institute, 66/67, 423–426.)
- (Fallahian, Y., Sathe, V. & Shinde, V. (2015). Gilan Iron Age Diet: Results based on chemical analysis on samples of human and animal bones. Iranian Journal of Archaeological Studies, 5(1), 11-20.)
- (Shinde, V., Jadhav, N., Kim, Y.J. &et al. (2018). Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India. PLoS ONE, 13(2): e0192299. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0192299)
آثار منتشرشده به فارسی
فقط یک اثر از شینده به فارسی منتشر شده است که در ادامه معرفی میشود.
- شینده، و.، گوپتا، س. و شاهانی، ل. (1377ش.). لزوم همکاری متقابل برای درک میراث مشترک فرهنگی (ترجمه م. توسلی). دانش: فصلنامه مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، (54-55)، 63-76.
منابع به زبان های دیگر
- (n.d.). Vasant Shinde. https://www.archaeopress.com/Archaeopress/Contributor/Vasant-Shinde
- Iranian Journal of Archaeological Studies. (n.d.). Editorial Board. https://ijas.usb.ac.ir/journal/editorial.board
- Sharma, P. (2024). 'All of us are descendants of Harappans': Archaeologist Vasant Shinde. The Week Magazine. https://www.theweek.in/theweek/cover/2024/12/21/archaeologist-vasant-shinde-interview.html
- Shanghai Archaeology Forum. (n.d.). Vasant Shinde. http://shanghai-archaeology-forum.org/index.php/vasant-shinde
- Central University of Haryana. (n.d.). Brief Bio-data of Prof. Shinde. https://www.cuh.ac.in/admin/uploads/files/shinde.pdf
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Vasant Shinde. (2025). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Vasant_Shinde .
گردآورنده