1787م.- 1855م.

تانکوانی در ۱۷۸۷م. درد پاریس (Paris) متولد شد. او در سال 1798م. وارد مدرسه زبان شد و سپش در سال 1807م. به عضویت سفارت فرانسه در ایران در آمد. همراه با هیئتی به ریاست ژنرال کلود ماتیو، کنت گاردن (Claude Matthieu, Count Gardane) از سوی ناپلئون بناپارت (Napoléon Bonaparte) راهی ایران شد. او در ابتدای سفر خود وارد خوی شده و با عباس میرزا دیدار کرده است. پس از آن به زنجان سفر کرده و سپس به قصد دیدار فتحعلی‌شاه به تهران سفر کرده و به دربار نیز راه یافته است و پس از آن از همان مسیر نیز باز گشته است (تانکوانی، 1383، مقدمۀ مترجم). در مدت اقامت در ایران، سه بار به استانبول نیز سفر کرد. از 1812 تا 1814 م. دبیر سفارت فرانسه در چین بود و هم‌چنین به جزایر ساحلی دریای اژه (Aegean Sea) رفت (Vingopoulou, 2015). او پس از عمری سیروسفر در ۱۸۵۵م. در ازمیر (Izmir) ترکیه درگذشت.

تانکوانی پیش از آمدن به ایران با زبان فارسی و تاریخ ایران آشنایی داشته است بنابراین در سفر به ایران با طبقات مختلف جامعه ارتباط خوبی برقرار کرده و با آنها به گفتگو پرداخته است. تانکوانی علاقه خاصی به سعدی داشته و این علاقه او به حدی بوده که بخشی از کتاب گلستان را به فرانسه ترجمه کرده است. او مشاهدات خود را در قالب دو کتاب به رشتۀ تحریر کشیده است. علاوه بر ترجمه‌های ارائه شده از سوی تانکوانی، او دربارۀ امپراتوری عثمانی نیز گزارش‌های قابل‌توجهی ارائه کرده است. او ناظر یکی از صحنه‌های وحشیانه در قسطنطنیه بوده، قیام و شورش چری‌ها (Janissary) علیه سلطان سلیم اول (Selim I) را به چشم خود دیده و آن را در گزارش خود آورده است. (تانکوانی، 1383ش.، مقدمه مترجم) تانکوانی، یکی از اولین مأموران نظامی فرانسه به ایران محسوب می‌شد که دیدگاه عمومی مسافران اروپایی را بیان کرده است. او هنگامی که نیروی عظیم ارتش قاجار را که شامل سواره‌نظام بود، مشاهده کرد به توصیف دقیق آن پرداخته است؛ سواره‌نظام نامنظمی که گرچه چگونگی جنگ با روشی منظم را نمی‌داند و نمی‌تواند در برابر حملۀ منظم سواره‌نظام ایستادگی کند یا پیاده‌نظام معمولی را ویران کند، برای تغییر موقعیت جناح‌های ارتش و جنگ چریکی بسیار عالی بوده است. در مقابل، او پیاده‌نظام را تیره‌بخت‌ترین گونۀ نیروهای نظامی ارزیابی می‌کند که می‌توان تصور کرد. او به طور کامل زنبورک را به عنوان یک نیروی نظامی جدی مردود دانست و اظهار داشت که در یک نبرد، چنین توپخانه‌ای باید نسبت به متصدیان و گردانندگانش مخرب‌تر نسبت به دشمن باشد (Nasiri-Moghaddam, 2000). او تصویری از اجرای تعزیه را در روایت سفر به ایران و اقامت در تهران ثبت کرده است. او نه‌تنها روند سوگواری عزاداران را توصیف می‌کند بلکه چگونگی وقایع شهادت امام حسین و کربلا را نیز از نظر ایرانیان در قرن نوزدهم م. بیان کرده است (Nematollahi Mahani, 2013). او به رفتار و عادات زنان ایرانی علاقمند بود. موضوعی که با نقاشی‌های خود به تصویر می‌کشید و همچنین آن‌ها را با اشاره به تهران در سال 1807م.  نوع‌شناسی می‌کرد. (Nasiri-Moghaddam, 2000).

•  سفر به مجمع‌الجزایر سمیرنه و جزیرۀ کندیه در سال‌های ۱۸۱۱، ۱۸۱۲، ۱۸۱۳ و ۱۸۱۴م.

 

• تانکوانی، ژ. م. (1383ش.). نامه‌هایی دربارۀ ایران و ترکیۀ آسیا (ترجمۀ ع. ا. سعیدی). چشمه (تاریخ نشر اصلی اثر:‌ ۱۸۱۹م.).

تانکوانی از آغاز سفر خود به ایران، آن چه را می‌بیند یادداشت می‌کند و سرانجام این یادداشت‌ها را در قالب منتشر می‌کند. این کتاب در 1819م. در پاریس و در 1820م. در لندن توسط ویلیام رایت William Wright به انگلیسی ترجمه و چاپ شده است. او ۳۶ نامه -که گفته شده خطاب به خانمی با هویت نامشخص بوده- نوشته  است. آنچه در این نامه‌ها آمده شامل توصیف شهرهای مسیر، فاصلۀ بین شهرها، شیوۀ زندگی اصناف ایرانی در طبقات مختلف اجتماعی از فتحعلی شاه و شاهزاده عباس تا طبقات پایین و عادی جامعه، آداب معاشرت، خلقیات مردم، شیوۀ لباس پوشیدن، انواع مراسم عزا و جشن و مطالبی دربارۀ وقایع تاریخی ایران و ترکیه است. او در این نامه‌ها به توصیف مراسم سلام، عید نوروز، پوشش مردان و زنان، حمام، تعزیه و نیز مراسم ماه رمضان نیز می‌پردازد. همچنین سه نامه به تاریخ ایران اختصاص دارد و در یک نامه (نامۀ ش. 26) نیز ادبیات ایران را شرح داده و باب اول گلستان را نیز ترجمه کرده است (تانکوانی، 1383ش.، مقدمۀ مترجم).

المیرا کریمی

تیرماه 1399ش.