دیکران کویومجیان Dickran Kouymjian محقق مطالعات ارمنی و مدیر گروه مطالعات ارمنی در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا بود. حوزۀ اصلی پژوهشی او سکهشناسی ارمنی است. اما مطالعات جامعش در باب نسخ خطی ارمنی، هنرهای ارمنستان در موزههای خارج از این کشور و تاریخنگاری این منطقه نیز مشهور است.
6 جون 1934م. – «در قید حیات»
دیکران کویومجیان (Dickran Kouymjian) که فرزند بازماندگان یک نسلکشی بود در شهر تولچه (Tulcea) در رومانیا (Romania) متولد شد. پدرش استاد دانشگاه بود. بسیاری از اعضای خانوادهاش در جنگ کشته شدند و بازماندگان خانواده به واسطۀ یکی از اعضای فامیل به شیکاگو منتقل شدند. او که هم فرهنگ ارمنی و هم آمریکایی را زیسته بود در بزرگسالی کنجکاو شد. در هجده سالگی برای تحصیل در رشتۀ شیمی و فیزیک خانه را ترک کرد. زمانی که در دانشگاه ویسکونسین (University of Wisconsin (Madison)) ثبت نام کرد، متوجه علاقهاش به تاریخ فرهنگی اروپا شد. او در سال 1957م. فارغالتحصیل شد و تعهدی شش ماهه بهعنوان افسر رزرو در ارتش آمریکا را امضا کرد و در واشنگتن دی سی (Washington D.C). مستقر شد. در آنجا دیکران لذت موسیقایی و فرهنگی پایتخت آمریکا را چشید (Aurora Humanitarian Initiative, n.d). دیکران کویومجیان در سال 1958م. به بروکسل رفت و مقالاتی برای نشریۀ جاز نوشت. سپس، به جای بازگشت به ایالات متحدۀ آمریکا سفرش را به سمت لبنان ادامه داد و در آنجا بخشی از خانوادۀ کویومدجیان (Kouyoumdjian) را یافت که ساکن بیروت (Beirut) بودند. پس از یک سفر طولانی به سمت هند به بیروت بازگشت و مطالعاتش را در دانشگاه آمریکایی (American University) ادامه داد. در سال 1961م. از پایاننامۀ کارشناسی ارشدش در باب کشمکش در کلیسای آمریکایی در دهۀ 1950م. دفاع کرد. زمانی که به آمریکا بازگشت تصمیم گرفت دکترایش را در دانشگاه کلمبیا (Columbia University) ادامه دهد که گروه مطالعات ارمنی داشت. رسالۀ دکترا در سال 1969م. پیرامون سکهشناسی ارمنی و مناطق اطراف از سدۀ یازدهم تا سیزدهم خاتمه یافت (Ibid). او در سال 1967م. با یک معلم فرانسوی ازدواج کرد. زوج جوان برای مأموریت جدید دیکران بهعنوان مدیرگروه مطالعات عرب در دانشگاه آمریکایی راهی قاهره شدند. این دو در سال 1971م. در بیروت سکونت یافتند؛ جایی که او پیشتر از سال 1958م. تا 1961م. تاریخ قرون وسطایی ارمنستان را تدریس میکرد. او همچنین مدیر دانشکدۀ مطالعات ارمنی در دانشگاه هایگازیان (Haïgazian University) شد. دیکران در سن هشتاد و دو سالگی که از دنیا رفت هنوز زمان آن را نیافته بود تا خاطراتش را بنویسد، اما قطعاً دیگران این کار را خواهند کرد (Ibid).
دیکران کویومجیان زمانی در کنار یک خبرنگار کانادایی اخبار خاورمیانه و خاور نزدیک را برای آژانسهای بینالمللی، از جمله سرویس خبری بینالمللی (International Press Service (IPS)) و رویترز (Reuters) پوشش میداد. او امید داشت که بتواند با دالا ایلاما (Dalai Lama) مصاحبه کند؛ ایلاما اخیراً تبت (Tibet) را برای پناه گرفتن در هند شمالی ترک کرده بود. او پشت سر هم به سوریه، ترکیه، ایران، پاکستان و در نهایت هند رفت. وقتی به دهلی نو (New Delhi) رسید از ادامۀ مسیر منصرف شد. پس از خاتمۀ تحصیلش در دورۀ دکترا یک آژانس ادبی با نام نویسندگان ارمنی (American Authors) راهاندازی کرد. اما سال 1977م. دوران مهمی در حیات علمی او بود، چرا که در این سال دیکران مدیر گروه مطالعات ارمنی در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا (California State University) شد و سیویک سال در این جایگاه ماند (Ibid).
- - کتاب:
- سکهشناسی، شمایلنگاری، کتیبهشناسی و تاریخ شرق نزدیک: مطالعاتی به یاد جرج مایلز.
- آرتسخ: باغ هنرها و سنتهای ارمنی.
- مخیتار آنی در باب ظهور سلجوقیان.
- مطالعات ارمنی.
- هنرهای ارمنستان.
- - مقاله:
- مسائل تاریخنگاری اسلامی و ارمنی در سدههای میانه.
- تهصفحۀ نسخ خطی ارمنی.
- یک پردۀ عبادی ارمنی. موزه کلیولند.
- تأملاتی در باب اشیاء دارای کتیبۀ ارمنی متعلق به دیاسپورای پیش از سدۀ بیستم.
- - دیگر آثار:
- مروری بر تهصفحههای نسخههای خطی ارمنی، 1301-1480م. منبعی برای تاریخ خاورمیانه، نوشتۀ سنجیان.
- عناصر چینی در نقاشی مینیاتور ارمنی در دورۀ مغول.
- نقش سفالگران ارمنی کوتاهیا در صنعت سرامیک عثمانی.
- دیرینهشناسی نسخ خطی ارمنی: نسخهشناسی، خطشناسی و دیگر بررسیها.
- آیا شمایلنگاری بیزانس بر چرخۀ بزرگ حیات اسکندر مقدونی در نسخ خطی ارمنی اثرگذار بود؟
- اژدهایان و ققنوسهای چینی در میان ارمنیان.
برای مطالعۀ بیشتر در باب زندگی و آثار دیکران کویومجیانبه منابع زیر مراجعه کنید:
آبانماه 1402ش.

