ناتان هاسکل دول - Nathan Haskell Dole
ناتان هاسکل دول[1] Nathan Haskell Dole مترجم، نویسنده و پژوهشگر آمریکایی است که تحقیق و پژوهش در ادبیّات و تاریخ روسیه، چاپ اشعار بعضی شاعران آمریکایی و اروپایی از جمله فعّالیتهای او خارج از حوزۀ ایرانشناسی است و در حوزۀ ایرانشناسی نیز چاپ رباعیّات خیّام از روی نسخۀ ادوارد فیتزجرالد (Edward FitzGerald)، پژوهش دربارۀ شاعرانی ایرانی چون جامی و عطار ترجمة بعضی اشعار آنها از فعالیتهای اوست. [1] -در معدودی از منابع به طرُق مختلفی چون ناتان هسکل، ناتان دُل و ناثان هسکل دول هم آمده است.
تولد و درگذشت
1852م.- 1935م.
سوابق زندگی و تحصیل
پس از طی مراحل مقدماتی و دبیرستان در آکادمی فیلیپسِ اندووِر(Phillips Academy Andover) وارد دانشگاه هاروارد (Harvard University) شد (Johnson & Brown, 1904) و توانست در سال 1874م. در رشتۀ علوم انسانی، مدرک لیسانس خود را دریافت کند. با ادامۀ تحصیل در دانشگاه اُگلتروپ (Oglethorpe University) دکتری ادبیات خود را نیز کسب کرد.
پیشینۀ تدریس او به سالهای اولیّه فعالیتش بازمیگردد و کوتاهمدت بوده است. دول از سال 1874م. تا 1881م. معلم مدارس مختلف در آمریکا بود و به جز این دوره، سابقۀ تدریس و تعلیم نداشته است؛ زیرا در کارها و سمَتهای اجرایی مختلف مشغول به فعّالیت بوده است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 227). از جمله مدارس و آموزشگاههایی که در آن تدریس کرده میتوان به کالج دو وکس (De Veaux college)، دبیرستان ووستر (Worcester High School) و آکادمی دربی (Derby Academy) را نام برد (Johnson & Brown, 1904).
سوابق اجرایی و پژوهشی
او در موضوعات زبان و ادبیّات و تاریخ روسیه و قصههای کهن و معاصر آن و ترجمۀ آثاری از نویسندگان روسی مانند لئو تولستوی (Leo Tolstoy) فعّالیت داشته است. همچنین اشعار بعضی شعرای مشهور آمریکایی و اروپایی را ترجمه و به چاپ رسانیده است. روزنامهنگاری و ویراستاری آثار، یکی دیگر از حوزههایی بوده که او در آن به فعّالیت میپرداخته است.
در حوزۀ ایرانشناسی، پیرامون شاعران ایرانی همچون خیّام، جامی، شاعران مشهور قرن نهم ق./ شانزدهم م. و آثارشان پژوهش نموده و آنها را منتشر کرده است. او بیش از همه در شناساندن و انتشار رباعیّات خیّام اهتمام داشته و به همین خاطر هم نزد دوستداران خیام و ایرانشناسان دیگر به شهرت رسیده است. او در این باره میگوید: «بیگمان گردآوری همۀ مراجع مربوط به عمَرخیّام مستلزم یک عمر است و خود یک کتابخانۀ بزرگ را پر خواهد ساخت» (آزمون، 1349ش.، 363).
دول در سمتهای مختلف اجرایی نیز حضور داشته است. در ابتدا به مدت شش سال، از 1881م. تا 1887م.، بهعنوان ویراستار بخشهای ادبی، موسیقایی و هنری انتشارات فیلادلفیا (Philadelphia Press) مشغول به فعالیت بود (Eliot, 1913). پس از آن در شرکت انتشاراتی توماس .ی. کروول (Thomas Y. Crowell Co.) از سال 1887م. تا 1901م. مشاور ادبی بود (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 227). همچنین به عنوان یکی از نویسندگان مجموعۀ کتب برترین ادبیات جهان: کهن و جدید(Library of The World's Best Literature, Ancient and Modern) و یکی از ویراستاران مجموعۀ کتب بینالمللی از ادبیات مشهور(The International Library of Famous Literature) بوده است (Johnson & Brown, 1904).
تسلّط او به زبان و ادبیات روسی، ایتالیایی و انگلیسی باعث شده بود تا سخنرانیهای گستردهای پیرامون ادبیات و بعضی آثار ادبی موجود به این زبانها داشته باشد (Ibid). اصالت در ادبیّات و هنر (Originality in Literature and Art) یکی از این سخنرانیها بود که در بسیاری از شهرهای آمریکا برگزار شد (Eliot, 1913).
حضور در انجمنها و مجامع علمی از دیگر فعّالیتهای او بوده است. او ریاست کانون عمرخیّامِ آمریکا (The Omar Khayyám Club of America) را از سال 1901م. تا 1919م. و مدیریت انجمن کتابدوستان (Bibliophile Society) را بر عهده داشته است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 227).
آثار
- تاریخچۀ نسل جوان روسیه. از اولین کارهای دول است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 227).
- رباعیّات عمر خیّام: ترجمههای انگلیسی، فرانسوی و آلمانی تنظیمشده با روش تطبیقی براساس متن نسخۀ ادوارد فیتزجرالد.
- سُرایندگان مشهور. ۳۷ سال پس از ترجمۀ فیتزجرالد از رباعیّات خیّام، دول ترجمهای سهزبانه مطابق با ترجمۀ انگلیسی او عرضه کرد که در سال1896م. در بوستونِ آمریکا و در598 صفحه به چاپ رسید. دول بر این نسخه یادداشتهایی هم دربارۀ زندگینامه و بعضاً مقابلۀ ترجمهها با یکدیگر نوشت و کل کتاب را در دو جلد منتشر کرد (علایی حسینی، 1384ش.، 29).
- عُمرِ خیمهدوز (خیّام): منظومهای عاشقانه از زبان فارسی قدیم. دو سال پس از انتشار ترجمۀ سهزبانه از رباعیّات خیّام، این بار دول تصمیم به چاپ و انتشار نسخهای پنجزبانه از این رباعیّات گرفت که آن را مجدداً براساس نسخۀ معیار فیتزجرالد تنظیم نمود و در سال 1899م. در آمریکا و انگلستان به انتشار درآورد (همان).
- شاعران ایرانی.
- گلهايى از شاعران فارسى. این کتاب دوجلدی گزیدهای از بعضی اشعار شاعران ایرانیِ قرن ده تا پانزده م. مانند حافظ، ابوالقاسم فردوسی و عبدالرّحمان جامی است (نصرتزادگان، 1390ش.، 206).
- سلامان و ابسال، ترجمۀ حکایتی تمثیلی به زبان فارسی اثر جامی همراه با دیدی کلی به منطق الطّیر عطار. این اثر نیز همانطور که از نامش پیداست قسمتی از منظومۀ منطق الطّیر عطار را به همراه مثنویِ سلامان و ابسال از عبدالرحمان جامی در خود دارد و توسط دول ویراسته و به انگلیسی برگردانده شده است (همان، 228).
- سهراب، یک شعراز شاهنامۀ فردوسی. ترجمۀ آزادی از بخشی از شاهنامه فردوسی است که در سال 1901م. در جلد اوّل از کتاب گلهایی از شاعران فارسی به چاپ رسیده است (همان).
- زندگی کنت لئو نیکولایویچ تولستوی. کتابی که در سال 1911م. به چاپ رسید (همان) و زندگی نویسندۀ بزرگ روسی، لئو تولستوی، است.
- شعرهای دکتر ساموئل کاری، با زندگینامه. یکی از کارهای ویرایش دول که در سال 1923م. منتشر شد (همان).
- آثار نمایشی تولستوی. این اثر که ترجمۀ تعدادی از آثار نمایشنامهای تولستوی است (همان).
آثار به زبان های دیگر
- (Dole, N. H. (1881). A Young Folks' History of Russia. Kessinger Publishing, LLC.)
- (- (1896). Rubáiyát of Omar Khayyám: English, French, and German translations comparatively arranged in accordance with the text of Edward Fitzgerald's version. Joseph Knight Company.)
- (- (1891). A Score of Famous Composers. Thomas Y. Crowell & Company.)
- (- (1899). Omar, the Tentmaker. A Romance of Old Persia. L. C. Page.)
- (Dole, N. H. & Walker, B. (1901). The Persian Poets. Thomas Y. Crowell & Company.)
- (Dole, N. H. & Walker, B. (1901). Flowers from Persian Poets. Thomas Y. Crowell & Company.)
- (- (). Salaman and Absal. An allegory tr. from the Persian of Jami, together with a bird's eye view of Farid-uddin Attar's Birdparliament.)
- (- (). Soorab, A Poem.)
- (- (1911). The Life of Count Lyof N. Tolstoï. Thomas Y. Crowell & Company.)
- (- (1923). Poems of Dr. Samuel S. Curry, with Biography.)
- (Tolstoy, L. N. & Dole, N. H. (Ed. & Trans.). (1923). Tolstoy's Dramatic Works. Thomas Y. Crowell & Company.)
آثار منتشرشده به فارسی
- خداپرست، ع. (۱۳۹۶ش.). قصههای پریان روسی. ورا. (Dole, N. H. (1907). The Russian fairy book. Thomas Crowell.)
منابع
- گروه مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.)، فرهنگ خاورشناسان:زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان. (ج4). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- نصرتزادگان، ن. (1390ش.). چند ترجمۀ مهم از حافظ. سالنامۀ حافظپژوهی، چهاردهم، 14.
- علایی حسینی، س. م. (1384ش.). خیّام در قلمرو اروپایی ایرانشناسی. ماهنامۀ چشمانداز ارتباطات فرهنگی، 17.
- آزمون، ع. (1349ش.). خیّام و ترجمۀ کردی رباعیّات. ماهنامۀ وحید، هفتم، 87.
- وفایی، ص. (۱۳۹۶ش.، ۷ اسفند.). چاپ کتابی از افسانههای پریان روسی. مهرنیوز. https://www.mehrnews.com/news/4234158/%DA%86%D8%A7%D9%BE-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C
منابع به زبان های دیگر
- Johnson, R. & Brown, J. H. (1904). The Twentieth Century Biographical Dictionary of Notable Americans (Vol. III). Biographical Soceity. Retrieved 2022, 25 Oct. from https://books.google.com/books?id=z_AUAAAAYAAJ&pg=PT294#v=onepage&q&f=false.
- Eliot, S. A. (1913). Biographical History of Massachusetts (Vol. IV). Massachusetts biographical society. Retrieved 2022, 25 Oct. from https://books.google.com/books?id=W3MWAAAAYAAJ&pg=PP125&dq=nathan+dole&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiplpOug5PqAhWK-aQKHaK5DaoQ6AEwBHoECAIQAg#v=onepage&q&f=false.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- The Columbia Electronic Encyclopedia. (2022, 25 Oct.). Dole, Nathan Haskell. https://www.infoplease.com/encyclopedia/arts/bios/american-lit/dole-nathan-haskell
گردآورنده
سیّد محمّد قدسی
تیرماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-07-21</span>