عُبیدالله اِسرائیلوویچ کَریموف - Ubaydulla Isroilovich Karimov
عُبیدالله اِسرائیلوویچ کَریموف (Ubaydulla Isroilovich Karimov[1]) شرقشناس ازبکستانی، در زمینههایی چون شیمی، تاریخِ علم پزشکی و نیز داروسازی در تمدنهای شرقی مطالعه و تحقیق داشت. آثاری از ابوریحان بیرونی (الصیدنه فی الطب)، محمد بن زکریای رازی (سِرّ الأسرار) و ابن سینا (القانون) توسط این محقق توانا به زبانهای ازبکی و روسی ترجمه و تصحیح شده است. [1] - به خط سیریلیک ازبکی: Убайдулла Исроилович Каримов
تولد و درگذشت
1920م. ـ 1997م.
سوابق زندگی و تحصیل
عُبیدالله اِسرائیلوویچ کَریموف اول آوریل سال 1920م. در شهر تاشکندِ ازبکستان به دنیا آمد (ویراستاران فرهنگ خاورشناسان، 1396، ص. 156). ابتدا رشتهای فنی را در مؤسسۀ صنعتی آسیای مرکزی (Oʻrta Osiyo industrial institutining) و دانشکدۀه شیمی ـ فناوریِ آن (kimyo-texnologiya fakulteti) انتخاب کرد و در سال 1941م. توانست مدرک لیسانس بگیرد (Uzpedia, n.d.). سپس به تحصیل در دانشگاه دولتی آسیای مرکزی[1] (Central Asian State University) و دانشکدۀ شرق شناسیِ آن (Oriental Faculty) پرداخت و در سال 1949م. فارغ التحصیل شد. به سال 1953م. به درجۀ علمی نامزدی دکتری علوم در رشتۀ زبانشناسی رسید (ویراستاران فرهنگ خاورشناسان، 1396، ص. 156). دو دهۀ بعد در سال 1971م. موفق به گرفتن مدرک دکتری علوم زبانشناسی (Doctor of Philological Sciences) شد (National University of Uzbekistan, n.d.). تدریس کریموف از سال 1949م. آغاز شد جایی که در دانشکدۀ شرقشناسیِ مذکور زبان و ادبیات فارسی را به دانشجویان تعلیم میداد و تا 1952م. در آن حضور داشت. نهایتاً در اکتبر 1997م. از دنیا رفت (Uzpedia, n.d.).
[1] - امروزه «دانشگاه ملی میرزا الغ بیگ ازبکستان (National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek)»
سوابق اجرایی و پژوهشی
حوزۀ پژوهشی اصلی عُبیدالله اِسرائیلوویچ کَریموف تحقیق پیرامون تاریخ پزشکی، داروشناسی و نقشِ شیمی در تمدنهای مشرقزمین بود. در این راستا او نسخههای خطی مهم و دستِ اولی را که به زبان عربی و فارسی در دسترسش بود مطالعه میکرد و دربارۀ آنها به تحقیق و ترجمه میپرداخت. برخی از مهمترین آثار دانشمندان نامدارِ ایرانی همچون ابوریحان بیرونی، ابن سینا و محمد بن زکریای رازی به دستِ این شرقشناس ترجمه و تصحیح شد (Uzpedia, n.d.).
عبیدالله کریموف پس از تدریس در دانشکدۀه شرقشناسیِ دانشگاه آسیای مرکزی، در مقام پژوهشگرِ جوان در مؤسسۀ شرقشناسی فرهنگستان علوم ازبکستان (Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik intida) مشغول به فعالیت علمی شد و چند سال بعد به درجه ارشدیت رسید. حضور او در این مؤسسه تا سال 1958م. ادامه داشت تا آنکه یک سال بعد از این به ریاست بخش توصیف و فهرستنگاری نسخ خطی شرقی انتخاب شد و تا 1975م. به کار خود در این مؤسسه ادامه داد. مابین سالهای 1976م. تا 1988م. هم ریاست بخش مطالعه و انتشار آثار مکتوب شرقی را عهدهدار بود.در سال 1988م. پژوهشگر ارشد این بخش شد و در 1990م. به درجۀ پژوهشگرِ ارشدِ عالی ارتقا یافت و تا پایان عمرش در همین مقام باقی ماند (O‘zbekiston Respublikasi
Fanlar akademiyasi, n.d.).
این شرقشناس ازبکستانی در انجمنها و نهادهای پژوهشی مختلفی هم عضویت داشت؛ به عنوان مثال از سال 1974م. عضو پیوستۀ فرهنگستان علوم تاجیکستان شوروی (Academy of Sciences of Tajik SSR) شد (ویراستاران فرهنگ خاورشناسان، 1396، ص. 156)؛ در سال 1984م. به صورت افتخاری به عضویت فرهنگستان سلطنتی اردن (The Royal Aal al-Bayt Institute for Islamic Thought) درآمد (Uzpedia, n.d.) و در سال 1995م. عضو پیوستۀ فرهنگستان علوم ازبکستان شد (National University of Uzbekistan, n.d.). به پاس پژوهشهای ارزندهاش یک بار به سال 1971م. جایزۀ دولتی ابوریحان بیرونی ازبکستان (Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti) به وی اهدا شد (Uzpedia, n.d.) و دیگر بار در 1980م. مفتخر به دریافت عنوان دانشمند مفتخر ازبکستان (Honored Scientist of Uzbekistan) شد (National University of Uzbekistan, n.d.).
عبیدالله کریموف سفرهایی هم به ایران داشت؛ به عنوان مثال در سال 1333ش./ 1955م. در سمپوزیوم بین المللی هزارۀ ابنِ سینا که به منظور بررسی آثار ابن سینا در شهر تهران برگزار شد شرکت کرد و به ارائۀ سخنرانی تحقیقی پرداخت (Uzpedia, n.d.).
آثار
عبیدالله کریموف دربارۀ سه تَن از بزرگان و نامآورانِ ایرانی تحقیق و مطالعه داشته است. ابوریحان بیرونی یکی از این بزرگان بود که این محقق ازبک دربارۀ ایشان پژوهش داشته است. برای نمونه کتاب الصیدنه فی الطب (داروشناسی در پزشکی) توسط کریموف به عنوان رسالۀ علمی دورۀ دکتری او تصحیح و ترجمه شد. به علاوه وی یکی از همکاران و نویسندگان اثر هفت جلدیِ منتخب آثارِ ابوریحان بیرونی بود که مابین سالهای 1957م. تا 1987م. به زبان روسی به انتشار درآمد. کریموف نسخۀ خطی ناشناختهای از ابوبکر محمد بن زکریای رازی به نام سِرّ الأسرار را که پیرامون علم شیمی بود بررسی کرد و دربارۀ آن اثری به انتشار درآورد. از طرفی یکی از مترجمان و پژوهشگرانِ اصلیِ گنجینۀ میراث ابوعلی سینا به شمار میرود که در تنظیم و تدوین ترجمۀ ازبکی و ترجمۀ روسی کتاب القانون فی الطبِ وی مشارکت داشت (Uzpedia, n.d.).
- کتاب:
- کتاب:
- فارماکوگنوزی در پزشکی: کتاب الصیدنه فی الطب.
- اثرِ ناشناختۀ ابوبکر رازی کتاب سِرّ الاسرار.
- کتاب ابن سینا: القانون فی الطب [ترجمه، در پنج جلد].
- تاریخ بیماریها، نوشتۀ ابوبکر رازی و شاگردش.
- پیرامون دیدگاههای ابن سینا دربارۀ علم کیمیا (شیمی).
آثار به زبان های دیگر
- Books:
- (Каримов [Karimov], У. И. [O.I.] (Ed. & Tr.). (1973). ФАРМАКОГНОЗИЯ В МЕДИЦИНЕ: Китаб ас-сайдана фи-т-тиб. Академия наук узбекской ССР.)
- (-. (1957). Неизвестное сочинение Абу Бакра ар-Рази "Книга тайны тайн". Фан.)
- (Каримов ,У. И. [Karimov, U. I] & Расулев, А. [Rasulev A.] (Trs.). (1954-1960). книге Абу Ибн Сина(авиценна): Канон врачебной науки. Изд-во Акад. наук УзССР.)
- (Karimov, U.I. (1974). Abu Bakr Roziy va uning shogirdi yozib qoldirgan kasalliklar tarixi. Фан.)
- (-. (1953). К вопросу о взглядах Ибн-Сины на химию. In А. К.. Арендс [A. K.. Arends], Ибн Сина. Материалы научной сессии АН Узбекской ССР, посвящённой 1000-летнему юбилею Ибн Сины., (Pp. 39-42). АН Узбекской ССР.)
آثار منتشرشده به فارسی
ترجمۀ روسیای که عبیدالله کریموف از اثر الصیدنة فی الطب ارائه داده بود مبنای انتشارِ ترجمۀ فارسیِ آن شد. در بخش زیر مشخصات این ترجمه فارسی را آوردهایم.
- بیرونی، ابوریحان. (1383ش.). الصیدنه فی الطب (داروشناسی در پزشکی) (تر. ب. مظفرزاده). فرهنگستان زبان و ادب فارسی: گروه نشر آثار. (انتشار اصل اثر: 1973م.).
منابع
- ویراستاران فرهنگ خاورشناسان. (1396ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان [نسخه آنلاین] (ج. 6، به سرپرستی س.س. فیروزآبادی). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. http://elib.ihcs.ac.ir.ا
منابع به زبان های دیگر
- National University of Uzbekistan. (n.d.). OUR ALUMNI ACADEMICS: KARIMOV UBAYDULLA ISROILOVICH. https://sdgnuu.uz/?page_id=2395&lang=en.
- (n.d.). Ubaydulla Karimov. https://uzpedia.uz/pedia/ubaydulla_karimov.
- Темчин [Temčinas], Сергей Юрьевич [Sergejus Yurievich]. (2020). Фрагмент «Канона врачебной науки» Ибн Сины в руськомовном переводе трактата «Тайная тайных» .Slavistica Vilnensis, 65(1), 10-19. https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2020~1602831449913/J.04~2020~1602831449913.pdf
- O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. (n.d.). Karimov Ubaydulla Isroilovich. https://akademiklar.uz/karimov-ubaydulla-isroilovich.
سایر منابع پیشنهادی
- بیرونی، ابوریحان. (1383ش.). الصیدنه فی الطب (داروشناسی در پزشکی) (تر. ب. مظفرزاده). فرهنگستان زبان و ادب فارسی: گروه نشر آثار.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Ubaydulla Karimov. (2024). In Wikipedia. Retrieved Sep 02, 2025, from https://uz.wikipedia.org/wiki/Ubaydulla_Karimov.
گردآورنده