ریچارد فرانسیس برتون - Richard Francis Burton
ریچارد فرانسیس برتون (Richard Francis Burton)کاشف، نویسنده، محقق، و سرباز بریتانیایی بود. او به دلیل سفرها و اکتشافاتش در آسیا، آفریقا، و قارۀ آمریکا و همچنین دانش خارقالعادهاش از زبانها و فرهنگها شهرت داشت.
تولد و درگذشت
1821م. ـ 1890م.
سوابق زندگی و تحصیل
ریچارد فرانسیس برتون اصالتی مرکب از انگلیسی، ایرلندی و فرانسوی داشت (Brodie, 2025). خانوادۀ برتون در کودکی او سفرهای زیادی داشتند و به همین دلیل معلمان زیادی را برای او استخدام کردند. آنها در سال 1825م. به فرانسه نقل مکان کردند. برتون در سال 1829م. تحصیلات رسمی خود را در مدرسۀ مقدماتی در ریچموند گرین (Richmond Green) آغاز کرد. طی چندین سال خانوادۀ برتون بین انگلستان، ایتالیا، و فرانسه سفرهایی داشتند. او در یادگیری زبانها استعداد زیادی داشت و به سرعت فرانسوی، ایتالیایی، ناپلی، لاتین و همچنین چند گویش را آموخت. برتون در سال 1840م. در کالج ترینیتی (Trinity) آکسفورد تحصیل کرد. او در دوران تحصیل خود به مطالعۀ زبان عربی نیز پرداخت. علاوه بر این، وقت خود را صرف یادگیری شمشیربازی نیز میکرد (Wright, 1906, 52).
ریچارد فرانسیس برتون در سال 1842م. از آکسفورد اخراج شد (Brodie, 2025) و به تشویق همکلاسیهای سابق خود، در ارتش شرکت هند شرقی (East India Company) نامنویسی کرد. او امیدوار بود که در جنگ اول افغانستان بجنگد، اما پیش از رسیدن به هند، درگیری پایان یافت. برتون به هجدهمین پیادهنظام بومی بمبئی مستقر در گجرات و در فرماندهی ژنرال چارلز جیمز ناپیر (Charles James Napier) اعزام شد. زمانی که در هند بود، به زبانهای هندوستانی، گجراتی، پنجابی، سندی، سارایکی، مراتی و همچنین فارسی و عربی صحبت میکرد. برتون به فرهنگها و مذاهب هند علاقهمند بود و به طور فعال به مطالعة آنها میپرداخت (Ghose, 2006). او طی سفرهای خود چهل زبان، لهجه و گویش مختلف را آموخت (Brodie, 2025).
ریچارد فرانسیس برتون در زندگی تجربههای مذهبی متنوعی داشت. او در مراسم کاتولیک شرکت کرد، سپس آیین سیک را پذیرفت، به اسلام گروید و دورۀ سختی را در تصوف قدیری گذراند؛ او حافظ قرآن نیز بود (Rice, 1990, 22).
سوابق اجرایی و پژوهشی
زندگی ریچارد فرانسیس برتون سرشار از سفر و نوشتن بود. کاوش و ثبت اکتشافات برای او به یک علاقۀ مادامالعمر تبدیل شده بود. از جمله سفرهای او رفتن به مکه و مدینه با لباس مسلمانان در سال 1852م. بود و سفر برای یافتن سرچشمۀ نیل تحت نظارت انجمن سلطنتی جغرافیایی. سفر او به مدینه و مکه برای مطالعۀ کامل زندگی درونی مسلمانان انجام شد. او از اسکندریه گذشت و سپس به قاهره رفت. سفر او به قاهره در ماه رمضان انجام شد. برتون دراین سفر از لباس مبدل استفاده کرد. او ابتدا در لباس میرزایی ایرانی ظاهر شد و سپس لباس یک سنی، شیخ، پزشک، جادوگر و درویش را بر تن کرد. علاوه بر این، او یک جعبه برای حمل قرآن داشت که در آن به جای قرآن سه محفظه برای ساعت و قطبنما، پول و چاقو، مداد و کاغذهای شمارهگذاری شده برای یادداشتبرداری، قرار میداد (Paxman, 2015). برتون با گروهی از عشایر به سوئز سفر کرد. او با کشتی به یامبو رفت و به کاروانی که به مدینه میرفت پیوست و در 27 ژوئیه به آنجا رسید. او با کاروان دمشق در 31 اوت مدینه را ترک کرد. در 11 شهریور وارد مکه شد و در آنجا در طواف شرکت کرد و به کوه عرفات سفر کرد و در سنگسار شیطان شرکت کرد و در تمام این مدت از کعبه، حجرالأسود و چاه زمزم یادداشت برداشت و سپس مکه را ترک کرد. پس از سفر به جده، او به شغل خود در بمبئی برتون در هند بازگشت و در آنجا روایت شخصی خود از زیارت مدینه و مکه را نوشت (Rice, 1990, 22).
توصیف او از سفر حج یک تفسیر کلاسیک از زندگی و آداب مسلمانان به ویژه زیارت مکه بود (Brodie, 2025).
ریچارد فرانسیس برتون در سال 1854م. با حمایت انجمن سلطنتی جغرافیا، به عدن سفر کرد. در این سفر نیز او لباس مبدل یک تاجر عرب را پوشید و مطالعاتی انجام داد. در این سفر مورد حمله قرار گرفت و پس از آن در طول جنگ کریمه به قسطنطنیه سفر کرد. در این سفر در حادثهای به عنوان محرک یک شورش شناخته شد و از این لحاظ شهرتش به خطر افتاد (Rice, 1990, 22).
در سال 1856م. مجدداً با حمایت انجمن سلطنتی جغرافیایی یک سفر اکتشافی دیگر به مناطق دریاچهای ناشناخته در آفریقای مرکزی انجام داد. آنها در این سفر دریاچۀ تانگانیکا (Tanganyika) را کشف کردند. در این سفر بسیاری از تجهیزات نقشهبرداری آنها گم شد و یا به سرقت رفت؛ بنابراین گروه برتون نتوانستند آن طور که میخواستند منطقه را بررسی کنند (Jeal, 2011). پس از آن برتون به قدری بیمار بود که نتوانست تیم خود را همراهی کند. همکار او اسپک (Speke) به شمال سفر کرد و دریاچۀ ویکتوریا را کشف کرد (Rice, 1990, 22).
ریچارد فرانسیس برتون سفری نیز به آمریکا داشت. پس از آن نیز از راه جزیرهای اسپانیایی در سواحل غرب آفریقا وارد وزارت خارجۀ بریتانیا شد. او مطالعات زیادی بر روی غرب آفریقا داشت و در طی این مطالعات، توصیف صریحی از آیینهای قبیلهای در غرب آفریقا در مورد تولد، ازدواج، مرگ و همچنین قتل آیینی، آدمخواری و اعمال جنسی عجیب ارائه کرد، اما گزارش این مطالعات مورد توجه وزارت خارجۀ بریتانیا قرار نگرفت. پس از آن نیز چهار سال را در سفارتخانۀ سانتوس (Santos) برزیل گذراند و مطالعاتی در مورد ارتفاعات برزیل انجام داد (Brodie, 2025).
ریچارد فرانسیس برتون مدتی را در خاورمیانه، که عاشق آن بود، به عنوان یک دیپلمات بسیار موفق فعالیت کرد، اما در نهایت از آنجا اخراج شد. جزئیات این رویداد توسط ایزابل برتون (Isabel Burton) در کتاب شور زندگی: زندگینامهای از ریچارد و ایزابل برتون ثبت شده است. برتون دورهای از زندگی خود را در تریسته (Trieste) و به عنوان یک دیپلمات گذراند. او در دوران زندگی خود در این منطقه، به مترجمی مشغول بود و داستانها و اشعار بسیاری را ترجمه و حاشیهنویسی کرد (Ibid.).
آثار
- کتاب:
- مناطق دریاچهای آفریقای مرکزی: از زنگبار تا دریاچۀ تانگانیکا.
- روایت شخصی از زیارت مکه و مدینه.
- سرگردانی در سه قاره.
- قصیدۀ حاج عبدالله یزدی.
- یهودی،کولی و اسلام.
- کتاب شمشیر.
- هزار و یک شب عربی
آثار به زبان های دیگر
- Books:
- (Burton, R. F. (2001). The Lake Regions of Central Africa: From Zanzibar to Lake Tanganyika. Narrative Press.).
- (-. (1857). Personal Narrative of a Pilgrimage to Al-Madinah & Meccah. Oxford University.).
- (Burton, R. F. & Wilkins, W. H. (1901). Wanderings in Three Continents. Dodd, Mead & Company.).
- (Burton, S. R. F. (1911). The Kasîdah of Hâjî Abdû El-Yezdî. Thomas B. Mosher.).
- (-. (1898). The Jew, the Gypsy and El Islam. United Kingdom: Hutchinson & Company.).
- (-. (1884). The Book of the Sword. Chatto and Windus.).
- (-. (1855). The Book of the Thousand Nights and a Night. Bestseller Library.).
آثار منتشرشده به فارسی
- برتون. ف. ر. (1395ش.). علی بابا و چهل دزد. ترجمة م. احمدی، و ع. محمدپور. ناشر ترجمان دانش
منابع به زبان های دیگر
- Brodie, F.M. (2025, October 16). Sir Richard Burton. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Richard-Burton-British-scholar-and-explorer
- Burton, R. F. (1898). The Jew, the Gypsy and El Islam. United Kingdom: Hutchinson & Company
- -. (1857). Personal Narrative of a Pilgrimage to Al-Madinah & Meccah. Oxford University.
- -. (1855). The Book of the Thousand Nights and a Night. Bestseller Library.
- Ghose, I. (2006). Imperial Player: Richard Burton in Sindh. In T. Youngs (Ed.), Travel Writing in the Nineteenth Century: Filling the Blank Spaces (pp. 71–86). chapter, Anthem Press.
- Paxman, J. (2015). Richard Burton, Victorian explorer. https://www.ft.com/content/357140e4-eeaf-11e4-a5cd-00144feab7de
- Wright, T. (1906). The Life of Sir Richard Burton. Library of Alexandria.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Bradford, M. E. (1964). Sir Richard Francis Burton and the Literature of Travel [Review of the City of the Saints; Burton: A Biography of Sir Richard Francis Burton, by R. F. Burton & B. Farwell]. The Sewanee Review, 72(4), 720–724. http://www.jstor.org/stable/27541073
- Richard Francis Burton. (2025, December 19). English Wikipedia (2022).. https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Francis_Burton
- Yohannan, J. D. (1950). Did Sir Richard Burton Translate Sadi's Gulistan?. Journal of the Royal Asiatic Society, 82(3-4), 185-188.
- Burton, Isabel. (1999). The life if Captain Sir Richard F. Burton. New Dehli.
گردآورنده