هانس گئورگ بوبک - Hans Georg Bobek
هانس گئورگ بوبک (Hans Georg Bobek) جغرافیدان اتریشی است. تمرکز کارهای او بر روی آلپ، اتریش و خاورمیانه و به ویژه ایران بوده است. هانس بوبک یکی از بنیانگذاران جغرافیای اجتماعی مدرن است. او استاد دانشگاه تهران بوده است و ایرانیها او را مکتشف علم کوه میدانند.
تولد و درگذشت
1903م. ـ 1990م.
سوابق زندگی و تحصیل
هانس گئورگ بوبک (Hans Georg Bobek) در کلاگنفورت (Klagenfurt) در دانشگاه اینسبروک (Innsbruck) در رشتههای تاریخ، جغرافیا و علوم اجتماعی تحصیل کرد. او در سال 1926م. در همین دانشگاه دورۀ دکترای خود را در رشتۀ جغرافیای شهری به پایان رساند. او پس از سه سال دستیاری علمی در دانشگاه اینسبروک، در سال 1931م. به برلین رفت. بوبک در سال 1938م. اجازۀ تدریس یافت. بوبک در سال 1949م. استاد حوزۀ جغرافیای اقتصادی در دانشگاه تجارت جهانی در وین (Wirtschaftsuniversität Wien) شد و در سال 1952م. وارد دانشگاه وین شد. بوبک در سال 1958/1959م. استاد مدعوی دانشگاه تهران شد. فعالیت رسمی تدریس بوبک در سال 1971م. در وین پایان یافت (Schuder, 1987, 374).
سوابق اجرایی و پژوهشی
هانس گئورگ بوبک یکی از جغرافیدانان وین است. او یک مدل اقتصادی ـ اجتماعی برای توسعهنیافتگی جهان سوم ارائه داده است (Fragner and Matthee, 1987, 72). او در سال 1934م. در یک سفر پژوهشی به ایران آمد و مطالعات ریختشناسی یخبندان خود را در این کشور انجام داد. سفر او در سال 1934م. با سفر کوتاه دیگری در سال 1936م. دنبال شد. پس از آن نیز به ترکیه رفت و بر روی کوههای جنوب شرقی این کشور مطالعاتی انجام داد. برداشتها و اطلاعاتی که بوبک از اوضاع اجتماعی و اقتصادی این کشورها به دست آورد، بعداً زمینۀ مطالعات فرهنگی و جغرافیایی شهری او در مورد این کشورها شد. تئوری سرمایهداری بهرهبری او نیز از همین مطالعات ناشی شده است (spektrum, n.d.). بوبک در طی سفرهایی که به ایران داشت مسائل جغرافیایی، زمینشناسی و گیاهشناسی مناطق شمال و شمال غربی ایران، گرگان و آذربایجان را بررسی کرد. پس از آن نیز به اصفهان سفر کرد و البرز را مورد بررسی قرار داد و علاوه بر این، از تخت سلیمان نیز نقشهبرداری کرد (بنیاد ایرانشناسی، بیتا). او تمامی یخچالهای منطقۀ علمکوه (Alam-Kuh) را شناسایی کرده و نامهای محلی بر آنها گذاشته است. در منطقۀ البرز مرکزی نیز چندین برفچال شناسایی کرده است. دماوند و زاگرس دیگر مناطقی هستند که بوبک در آنها مطالعاتی داشته است.
هانس گئورگ بوبک از سال 1938م. به عنوان کارآموز جغرافیای اجتماعی و مطالعات منطقه در مؤسسۀ علم ارگونومیک آلمان (Arbeitswissenschaftlichen Institut) و مؤسسۀ کار آلمان (Deutschen Arbeitsfront) مشغول به کار شد. بوبک در سال 1940م. وارد خدمت نظامی شد و تا سال 1943م. مدیر جنگ بود. در طی سالهای جنگ، پژوهشهای خود را در حوزۀ عکاسی هوایی جغرافیایی منتشر کرد. بوبک از سال 1956م. مجدداً پژوهشهای فارسی خود را آغاز کرد (spektrum, n.d.). او در این سال، دوباره به ایران سفر کرد و این بار از نواحی فارس و کرمان دیدن کرد (بنیاد ایرانشناسی، بیتا).
هانس گئورگ بوبک، از بنیانگذاران مکتب مونیخ و بنیانگذار جغرافیای اجتماعی در جهان است و جغرافیای اجتماعی را بالاتر از شاخهای از جغرافیای انسانی میداند (سعیدی، 1392). بوبک، در دهۀ 1960 م. در نظریۀ سرمایهداری بهرهبری، مکانیزمهای توسعۀ شهری ایران را در قالب یک نظریۀ علمی ارائه کرد که در دهۀ 70 میلادی با چالشها و انتقادات زیادی روبهرو شد با این حال این نظریۀ او هنوز از اعتبار برخوردار است. البته پس از انقلاب و با تغییر در ساختارهای شهری، نظریات جدیدی مطرح شدهاند (رهنمایی، 1388).
آثار
- کتاب:
- اینسبروک ـ شهری کوهستانی، محل زندگی و شکل ظاهری آن.
- جنگلهای طبیعی و درختزارهای ایران.
- ویژگیها و شکلگیری کویر ایران.
- سؤالات اساسی در جغرافیای شهری.
- منظره در سیستم منطقی جغرافیایی.
آثار به زبان های دیگر
- Books:
- (Bobek, H. (1928). Innsbruck: eine Gebirgsstadt, ihr Lebensraum und ihre Erscheinung. Engelhorn.).
- (-. (1951). Die natürlichen Wälder und Gehölzfluren Irāns. Selbstverlag des Geographischen Instituts der Universität Bonn.).
- (-. (1959). Features and formation of the Great Kawir and Masileh(No. 2). Arid Zone Research Centre, University of Tehran.).
- (-. (1927). Grundfragen der stadtgeographie. Geographische Anzeiger, 28, 213-224.).
- (Bobek, H., & Schmithüsen, J. (1949). Die Landschaft im logischen System der Geographie. Erdkunde, 3(2/3), 112-120.).
آثار منتشرشده به فارسی
- بوبک، ه. (1373ش.). جنگلهای طبیعی و گیاهان چوبی ایران. ترجة ع. شاهسواری. مؤسسۀ تحقیقات جنگلها و مراتع. (انتشار اصل اثر: 1951م.).
- -. (1384ش.). سیمای تاریخی جنگلهای طبیعی و درختزارهای ایران. ترجمة ع. پاشائی اول. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
- -. (1335ش.). تحقیقات من در ایران. ترجمۀ الف. مستوفی. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 3(11)، 10-16.
منابع
- بنیاد ایرانشناسی. (بیتا). هانس گئورگ بوبک. https://iranologistfa.iranology.ir/explain.aspx?var=4568
- بوبک، ه. گ. (1335ش.). تحقیقات من در ایران. ترجمۀ الف. مستوفی. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 3(11)، 10-16.
- رهنمایی، م. (1388). دولت و شهرنشینی در ایران (مبانی و اصول کلی نظریۀ توسعۀ شهر و شهرنشینی در ایران). جغرافیا و برنامهریزی منطقهای، 143-165.
- سعیدی، ع. (1392). مفاهیم بنیادین در برنامهریزی کالبدی ـ فضایی (بخش دوم). فصلنامۀ برنامهریزی کالبدی ـ فضایی، 1(3)، 11-24.
منابع به زبان های دیگر
- Fragner, B. G. (1987). Islamic-Iranian Studies and Studies Concerning Iran in the Islamic Period in German-speaking Countries: Federal Republic of Germany, German Democratic Republic, Austria, and Switzerland. Iranian Studies, 20(2-4), 53-98.
- Schuder, W. (ed.) (1987). Kürschners Deutscher Gelehrten-Kalender.de Gruyter.
- (n.d.). Bobek, Hans. http://spektrum.de/lexikon/geographie/bobek-hans/1096
سایر منابع پیشنهادی
- حیدری، ج. (1392). بررسی نقش دولت در پیدایش و توسعۀ کالبدی ـ فضایی بندربوشهر. فصلنامۀ مطالعات شهری، 7، 47-59
- یمانی، م، جداری عیوضی، ج. و گورابی، الف. (1386). شواهد ژئومورفولوژیکی مرزهای یخچالی در دامنههای کرکس. برنامهریزی و آمایش فضا، 11(1)، 228-207.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Dickinson, R. E. (1969). The makers of modern geography. Routledge & Kegan Paul
- Krinsley, D. B (1970). A Geomorphological and paleoclimatilogical study of playas of Iran. department of the interior
- Lichtenberger, E. (1995). Hans Bobek (1903–1990). In J. Martin (ed.). Geographers: Biobibliographical Studies. (Vol. 16. p. 12–22). Mansell.
- Wiche, K. (ed.). (1963). Festschrift Hans Bobek, Vienna.
- Wurzer, R. (ed.). (1964). Beiträge zur Raumforschung - Festschrift zum 60. Geburtstag von Hans Bobek, Vienna.
گردآورنده