مارک اسموژینسکی - Marek Smurzynski
مارک اسموژینسکی (Marek Smurzynski) ایرانشناس و دانشآموختۀ زبان و ادبیّات فارسی بود که در زمینة ادبیّات تطبیقی و فرهنگ و ادبیّات فارسی فعالیت داشت. تلاش او در ترجمۀ آثار ادبی فارسی به زبان لهستانی این بود که مضمون شعرها را با لطافت زبان لهستانی همراه سازد؛ علاوهبرآن، شعر بلند سهراب سپهری به نام صدای پای آب را به زبان لهستانی برگرداند.
تولد و درگذشت
1954م.-2009م.
سوابق زندگی و تحصیل
مارک اسموژینسکی در سال 1986م. مدرک فوق ليسانسش را در رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی از دانشگاه ورشو (University of Warsaw) لهستان دریافت کرد. موضوع پایاننامۀ او «کارکرد الگوهای اساطیری در تعریف مفهوم حرکت در نوشتههای علی شریعتی بود. اسموژینسکی پیش از آن در سال 1976م. فوق لیسانس زبان و ادبیّات لهستانی را هم از دانشگاه زادگاهش گرفت و جریان دگرگونی معناییـزیباییشناختی ترجمههای لهستانی اشعار گئورگ تراکل (Georg Trakl) شاعر اتریشی را موضوع پایاننامه خود قرار داد. او که از سال 1984م. تا 1989م. به تدریس در انستیتو پژوهشهای فرهنگی دانشگاه ووچ (University of Lodzh) ، مشارکت در کنگرههای ادبیّات تطبیقی و تألیف مقالههایی در زمینة فرهنگ و ادبیّات فارسی مشغول بود. در سال 1989م. پس از دریافت بورسیة دانشگاه تهران در سطح دکتری رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی به تحصیل پرداخت و سال 1997م. از پایاننامه خود به راهنمایی محمدرضا شفیعی کدکنی با نام «تصحیح انتقادی و بررسی ساختار رمزی سیرالعباد الی المعاد سنایی غزنوی» دفاع کرد (فرنگی، 1388: 8). اساس رشتۀ ایرانشناسی در لهستان توسط یک استاد زبان و ادبیّات عربی گذاشته شد و بهتدریج آشنایی با زبان و ادبیّات فارسی گسترش یافت (شب مارک اسموژینسکی، مجلۀ بخارا، 4 شهریور 1392ش./http://bukharamag.com/1392.06.3819.html).
اسموژینسکی در زمان اقامت در ایران با هایده وامبخش که دانشجوی رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران بود، آشنا شد و همان سالها با یکدیگر ازدواج کردند. اسموژینسکی مدتی مترجم سفارت لهستان در ایران بود و پس از بازگشت به لهستان در سال ۲۰۰۰م. از طرف دانشکدة شرقشناسی دانشگاه یاگیلونیا (Jagiellonian University) شهر کراکوف دعوت به همکاری شد و در مدت نُه سالی که به تدریس و تحقیق در این مرکز مشغول بود، توانست دهها دانشجو را در رشتۀ ایرانشناسی تربیت کند و برنامههای فرهنگی متعددی را در زمینة آشنایی مردم لهستان با فرهنگ، موسیقی، آشپزی، هنرهای دستی و ادبیّات ایران عملی سازد. او علاوهبر اجرای برنامههای فرهنگی، به تدریس درسهای تاریخ ادبیّات (تئوری و تمرین)، عروض، ترجمه، اسلام در ایران و تاریخ ایران (فرنگی، 1388: 8) پرداخت.
سوابق اجرایی و پژوهشی
اسموژینسکی سالهای آخر دهۀ شصت و اوایل سالهای دهۀ هفتاد شمسی را در تهران گذراند. او طی تحصیل در دورۀ دکتری شعر سهراب سپهری با عنوان «صدای پای آب» را به لهستانی ترجمه و در سال 1993م. آن را در لهستان منتشر کرد. او همچنین به سفارش مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، وصیتنامۀ ایشان را به زبان لهستانی ترجمه کرد و از نخستین کسانی بود که در زمینۀ پیشینة مسلمانان در لهستان به زبان فارسی سخنرانی کرد. (دولتشاهی، 1388: 81). او اشعار ویسواوا شیمبورسکا (Wislawa Szymborka) شاعر لهستانی و برندة جایزۀ نوبل ادبی در سال 1996م. را با همراهی دو شاعر ایرانی به نامهای شهرام شیدایی و چوکا چکاد به زبان فارسی برگرداند (فرنگی، 1388: 8). او علاوهبر شرکت در سمینارها و همایشهای مربوط به زبان و ادبیّات فارسی، به ترجمه و تحقیق در زمینة آثار ادبی فارسی نیز پرداخت. ازجمله غزلهایی از مولانا را در سال 2008م. به لهستانی برگرداند که به گفتۀ خودش غزلهایی را انتخاب کرده که جنبۀ زیباییشناسانه داشته است. همچنین، او کتاب در گذر کلمات را توسط انتشارات Wydawnictwo Homini به بازار کتاب عرضه کرد. (Smurzynski, 1987) اسموژینسکی چند مقاله نیز در مجلۀ گَردون به چاپ رساند. او ترجمه عقل سرخ شیخ اشراق سهروردی را به زبان لهستان برعهده گرفت و به مطالعاتی در زمینۀ روشنفکری در ایران پرداخت. همچنین، در شناساندن ادبیّات لهستان در ایران گام های مهمی برداشت و برای آشناساختن ایرانیان با فرهنگ لهستانی، سیزده شماره از نشریۀ پل فیروزه را سردبیری کرد. اسموژینسکی حتی پس از اقامت چندماهه در افغانستان در زمینۀ نقشِ زیاتگاه در تفکرات ایرانی مطالعه کرد و در سوّمین همایش انجمن جوامع فارسیزبانان که در سال 2007م. در گرجستان برگزار شد، سخنرانی کرد. عنوان سخنرانی او شیوة نمادین زیارتگاههای کابل در چهارراه اسلام و جادوگری بود (دولتشاهی، 1388: 82-81).
آثار
- کتاب آدمها روی پل که چاپ نخست آن در سال 1376ش. توسط نشر مرکز به بازار کتاب عرضه شد، یک سال بعد به چاپ دوّم رسید و سال 1383ش. چاپ سوّم آن در دسترس دوستداران شعر قرار گرفت.
- ترجمة لهستانی سیودو غزل از اشعار مولانا در کتاب در گذر کلمات همراه لوح فشرده، حاوی آهنگهای ساختهشده بر روی ترجمۀ اشعار و دکلمة اثر (2008م./1387ش.). آهنگهای این لوح فشرده را آهنگساز و خوانندة اُپِرا، ماریوش کلوه (Mariusz Koluch) پس از مطالعه بر روی موسیقی ایرانی و یادگیری سهتار، تار، تنبور و رباب، با الهام از ریتم غزلیات مولانا ساخت و مارک اسموژینسکی بین قطعات موسیقی، ترجمه و متن اصلی اشعار را دکلمه کرد (Smurzynski, 2008).
- ترجمة کتاب داستان رود راوی از ابوتراب خسروی به زبان لهستانی، 1385ش. (شامل متن سخنرانی اسموژینسکی دربارۀ کتاب ابوتراب خسروی که توسط نشر آگاه در ایران منتشر شد).
- ترجمة لهستانی شعر صدای پای آب، اثر سهراب سپهری. این ترجمه سال 1993م. (1372ش.) در شهر ووچ به چاپ رسیده است (Smurzynski, 1993).
- ترجمۀ شعرها و داستان کوتاه از شهرام شیدایی و چوکا چکاد که در سال 1998 در فصلنامۀ ادبی لهستان به چاپ رسیدهاند.
- سخنرانی دربارۀ تاریخ و فرهنگ و ادبیّات ایران و همچنین صنایع دستی ایران ازجمله دیگر فعالیتهای پژوهشی اسموژینسکی بوده است.
- ترجمة فارسی منتخبی از اشعار ویسواوا شیمبورسکا، شاعر لهستانی برندۀ جایزۀ نوبل ۱۹۹۶م. (1375ش.) اسموژینسکی این ترجمه را با همکاری دو دوست ایرانیاش زندهیاد شهرام شیدایی و چوکا چکاد به انجام رساند. نشر مرکز کتاب یادشده را سال 1376ش. منتشر کرد و تاکنون سه بار تجدید چاپ شده است.
منابع
- دولتشاهی، علیرضا. (1388ش.). به یاد مارک اسموژینسکی. جهان کتاب، 14 (12-10)، 82-81.
- فرنگی، آیدین. (1388ش.). بر فراز مرزهای معمولی. روزنامۀ اعتماد. 22 آذر، ش 2125، ص 8.
منابع به زبان های دیگر
- Smurzyński, Marek. (1987). a sententious charakter of the Persian ghazal as its structural feature.
- Smurzyński, Marek. (1993). Sohrab Sepehri; Głosy u brzegu wód, Łódź: Stowarzyszenie Literackie im. K.K. Baczyńskiego.
- Smurzyński, Marek. (2008). Dżalaloddin Rumi, W mgnieniu słów, Wydawnictwo Homini.
- http://bukharamag.com/1392.06.3819.html
- http://worldcat.org/identities/viaf-163204374/
سایر منابع پیشنهادی
- پناهی، عباس؛ شادمحمدی، مریم و رحمانینژاد، فرشته. (1397). درآمدی بر حوزهها و دپارتمانهای ایرانشناسی در اروپا، امریکا و ژاپن، گیلان: انتشارات دانشگاه گیلان.
- هوچوکو، الکساندر. (1356). ایرانشناسی در لهستان. ترجمۀ محمد حبیبالهی. وحید، (216)، 23-22.
- Smurzyński Marek (1988), Granice jawnego i utajonego w kulturze perskiej.
گردآورنده
شیدا صابری
شهریورماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-11-09</span>