شارل شیپیه - Charles Chipiez
شارل شیپیه (Charles Chipiez) معمار، مصرشناس، ایرانشناس و متخصص در تاریخ معماری دنیای باستان است. تألیف آثار مفید دربارۀ معماری و تاریخِ هنر در دوران باستان به ویژه دربارۀ مصر، ایران و تمدنهای مستقر در بینالنهرین از جلوههای مهمِ اثرگذاریِ شیپیه به حساب میآید. ترسیم طرحهایی از بناهای باستانی معروف دوران باستان مانند کاخها و تالارهای مختلف تختِ جمشید دیگر فعالیت مهمِ این معمار توانای فرانسوی محسوب میشود.
تولد و درگذشت
1835م. ـ 1901م.
سوابق زندگی و تحصیل
شارل شیپیه[1] (Charles Chipiez[2]) در سال 1835م. در روستای اِکُلی (حومۀ شهر لیون) (Écully) واقع در فرانسه به دنیا آمد (data Bibliothèque nationale de France, n.d.). پس از گذراندن دورۀ مقدماتی تحصیل، در سال 1853م. وارد مدرسۀ هنرهای زیبای لیون (École des beaux-arts de Lyon) شد و در این نهاد آموزشی به علمآموزی مشغول شد. مابین سالهای 1856م. تا 1863م. در کارگاههای معماریِ افراد مختلفی چون ژان ـ شارل دانژوا (Jean-Charles Danjoy)، اوژین ویوله ـ لهدوک (Eugène Viollet-le-Duc) و سیمون ـ کلود کُنستان ـ دوفو (Simon-Claude Constant-Dufeux) حضور یافت و تجربهاندوزی کرد (Monteix, 2010). در سوابق شیپیه تدریس در مدرسۀ تخصصی معماری (École Spéciale d'Architecture) در شهر پاریس ثبت و ضبط شده است (History Archive, n.d.). این تدریس از سال 1867م. آغاز شد و تا سال 1886م. ادامه داشت. مدتی هم ریاست این مجموعه بر عهدۀ او بود (Monteix, 2010). نهایتاً این معمار و فعال در زمینۀ تاریخِ هنر در نوامبرِ سال 1901م. در شهر پاریس درگذشت (data Bibliothèque nationale de France, n.d.).
[1] - نام خانوادگی این شخص در منابع فارسی به صورتهای مختلفی مثل «شیپیه» و «چیپیز» آمده است.
[2] - صورتِ کامل نام او Jérôme Charles Chipiez بوده است که در تقریباً همG منابع به صورت Charles Chipiez ثبت شده است.
سوابق اجرایی و پژوهشی
شارل شیپیه معمار و متخصص در تاریخ معماری و تاریخ هنرِ دوران کهن به ویژه مصر باستان بوده است. هنر و معماری در ایران باستان هم مورد توجه او قرار داشت و در این زمینه تحقیق و پژوهشهایی ارائه کرد. در یکی از همین تحقیقاتش[1]، ترسیمهایی بازسازی شده مربوط به آثار باستانیِ ایران مانند بنای نقش رستم و کاخها و سراهای تختِ جمشید (پرسپولیس) مانند کاخ خشایارشا، کاخ داریوش و نیز گچکاریهای تزیینیِ (Frieze) واقع در شوش مثل نقش شیرها و تیراندازان پارسی دیده میشود (Chipiez & Perrot, 1892, pp. vii, 420, 292,314).
علاوه بر این، دربارۀ تاریخچۀ هنر و بناهای باستانی شرق باستان مانند تمدنهای آشور (Assyria)، کَلدِه (Chaldea) و فنیقی (Phoenicia) هم پژوهش و فعالیت میکرد و افزون بر اینها یونان و رومِ باستان هم در زمرۀ علایق تحقیقیاش به شمار میآمد.
این معمارِ فعال، بازرس ارشد در نقشهکشی (inspecteur principal de l’enseignement du dessin) و سپس بازرس کل آموزش نقاشی (inspecteur général de l’enseignement du dessin) در فرانسه بوده است و در سال 1882م. به عنوان ناظر بخش خدمات معماری در وزارت آموزش عمومیِ فرانسه (ministère de l’Instruction publique) مشغول به کار و خدمت شد (Monteix, 2010). بلافاصله نیز از سوی این وزارتخانه مسئول ساخت و نظارت بر ساخت مدارس دبیرستان و آموزشگاههای دورۀ مقدماتی تحصیلی شد و این مسئولیت را تا سال 1892م. بر عهده داشت (Comité des travaux historiques et scientifiques(CTHS), 2021).
یکی از دستاوردهای بسیار مهم شارل شیپیه ترسیم نقشههای تقریبی از برخی بناهای باستانی بوده است. این نقاشیها بسیار هنرمندانه خلق شدهاند و نشانهای هستند بر تیزبینیِ فنی و قابلیتهایِ هنری بالای او. شیپیه از تواناییِ خود در معماری هم استفاده کرد و در ساخت بنای فنی ـ حرفهایِ ملیِ آرمنیتیه (مدرسۀ فنی ـ حرفهای ملی آرمنیتیه) (École Nationale Professionnelle d'Armentieres) به سال 1887م. مشارکت داشت (History Archive, n.d.). پیش از این نیز به سال 1874م. بنای یابود محاصرۀ پاریس در بوزونوال (monument commémorant le Siège de Paris à Buzenval) را طراحی کرد و ساخت. به پاس تمام این خدمات و فعالیتهایش چند نشان افتخار دریافت کرد. این نشانها به ترتیبِ زمانِ اهدای آن عبارتند از: نشان شوالیه لژیون دونور (Chevalier de la Légion d’honneur)، مدال افسر آموزش عمومی (officier de l’Instruction publique)، و نهایتاً افسر لژیون دونور (officier de la Légion d’honneur) (Monteix, 2010).
[1] - کتاب تاریخ هنر ایران (شمارۀ 2 از فهرست آثارِ ذکر شده در همین نوشته).
آثار
همکاری شارل شیپیه با هموطنش ژرژ پِرو (Georges Perrot)، معمار و متخصص تاریخ معماری، منجر به خلق آثار بسیار ارزشمندی در حوزۀ معماری جهان باستان شد. دقت پژوهشی این دو همکار موجب شد تا بعضی از دقیقترین توصیفات پیرامون دستاوردهای معماری دورۀ باستان در مناطقی نظیر مصر، ایران، یونان، لیدیه (Lydia)، لیکیه (Lycia) و آشور توسط ایشان بازگو شود (md:term, 2021). یکی دیگر از نتایج این همکاریِ مشترک، دریافتِ جایزه لویی فولد (Prix Louis Fould) در سال 1890م. برای تألیف کتاب تاریخ هنر در دوران کهن (Histoire De L'Art Dans L'Antiquite) بوده است (Monteix, 2010).
- کتاب:
- کتاب:
- تاریخچهای از هنر در مصر باستان [در دو جلد].
- تاریخ هنر در ایران.
- تاریخ هنر در یونانِ کهن: هنر میسنی [در دو جلد].
- تاریخ هنر در دوران کهن: مصر، آشور، ایران، آسیای صغیر، یونان، اتروریا، روم.
- تاریخ هنر در فنیقیه و توابع آن [در دو جلد].
- تاریخ هنر درساردنیا، یهودیه، سوریه و آسیای صغیر [در دو جلد].
- تاریخی انتقادی از ریشهها و ساختار نظام یونانی.
- تاریخ هنر در فریجیه، لیدیه، کاریه و لیکیه.
- تاریخ هنر در کَلدِه و آشور.
- سیستم مِدولار و تناسبات هندسی در معماری یونان.
- معبد اورشلیم و خانۀ سدر لبنان، بازسازی شده بر اساس کتاب حزقیال و کتاب پادشاهان.
- ابنیۀ اپیداروس: ملاحظات و بررسیهای انتقادی [نقد کتاب].
- تئاتر پلیکتتوس، بازسازی شده بر اساس طرحی از ک. دومون [نقد کتاب].
آثار به زبان های دیگر
- Books:
- (Chipiez, Ch. & Perrot, G.. (1883). A history of art in ancient Egypt (Tr. & Ed. W. Armstrong). Chapman and Hall.)
- (-. (1892). History of art in Persia. Chapman and Hall.)
- (-. (1894). History of art in primitive Greece: Mycenian art [Tr. I. Gonino, In 2 Vol.]. Chapman and Hall.)
- (. (1882). Histoire De L'Art Dans L'Antiquite: Egypte, Assyrie, Perse, Asie Mineure, Grece, Etrurie, Rome. Librairie Hachette Et Cie.)
- (-. (1885). History of art in Phoenicia and its dependencies (Tr. W. Armstrong, In 2 Vol.). Chapman and Hall.)
- (-. (1890). History of art in Sardinia, Judaea, Syria, and Asia Minor [Tr. I. Gonino, In 2 Vol.]. Chapman and Hall.)
- (Chipiez, Ch. (1876). Histoire critique des origines et de la formation des ordres grecs. Ve A. Morel & cie)
- (Perrot, G. & Chipiez, Ch. (1892). History of art in Phrygia, Lydia, Caria, and Lycia. Chapman and Hall.)
- (-. (1884). A history of art in Chaldæa & Assyria (Tr. W. Armstrong). Chapman and Hall.)
- (-. (1891). Le Système modulaire et les proportions dans l'architecture grecque. Ernest Leroux.)
- (-. (1889). Le Temple de Jérusalem et la maison du Bois-Liban restitués d'après Ézéchiel et le Livre des Rois. Librairie Hachette Et Cie)
- (Chipiez, C. (1896). LES ÉDIFICES D’ÉPIDAURE REMARQUES ET OBSERVATIONS CRITIQUES [Review of the book Epidaure: restauration et description des principaux monuments du Sanctuaire d'Asclepsios, by Defrasse & H. Lechat]. Revue Archéologique, 3(28), 38–59.)
- (-. (1891). Le Théâtre de Polyctète reconstitué d'après un module par K. Dumon. Revue Archéologique [Review of the book Le théâtre de Polyclète, by K. Dumon]. Revue Archéologique, 3(17), 93-99.)
آثار منتشرشده به فارسی
هیچ کدام از آثار شارل شیپیه به فارسی ترجمه نشدهاند اما ترجمۀ انگلیسیِ کتاب تاریخ هنر در ایران، نوشتۀ مشترک او و ژرژ پِرو، با همان مشخصاتی که پیش از این در بخش آثار، مکتوب شد در ایران تجدید چاپ شده است. سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی (Imperial organization for social services) در سال 1355ش./ 1976م. این اثر را به چاپ رساند (وبسایت سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران، 1404ش.).
منابع
- وبسایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. (1404ش.). کتابشناسی کتاب تاریخ هنر در ایران(History of art in Persia). http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/945039.
منابع به زبان های دیگر
- data Bibliothèque nationale de France. (n.d.). Charles Chipiez (1835-1901). https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb122911783.
- md:term. (2021). Charles Chipiez (1835-1901). https://term.museum-digital.de/md-de/persinst/182858.
- History Archive. (n.d.). Chipiez, Charles. https://historyarchive.org/works/creators/charles-chipiez.
- Monteix, N. (2010). CHIPIEZ, Charles. Institut national d’histoire de l’art (INHA). https://www.inha.fr/dictionnaire-critique-des-historiens-de-lart-actifs-en-france-de-la-revolution-a-la-premiere-guerre-mondiale/chipiez-charles-inha.
- Comité des travaux historiques et scientifiques(CTHS). (2021). CHIPIEZ Charles. https://cths.fr/an/savant.php?id=112050.
- Chipiez, Ch. & Perrot, G. (1892). History of art in Persia. Chapman and Hall. https://archive.org/details/historyartinper03chipgoog/.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Charles Chipiez. (2025). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Chipiez.
گردآورنده