نوربرت کربس (Norbert Krebs)
فهرست مطالب
کاگه‌آکی اوءبا (Kageaki Oba )
تاریخ
کاگه‌آکی اوءبا (Kageaki Oba ) خبرنگار، روزنامه‌نگار و جهانگرد ژاپنی بوده است. علاقۀ وی به روسیه و شناخت آن به‌علاوۀ سیر و سیاحت در بسیاری از مناطق جهان بارزترین شاخصه‌ای است که دربارۀ او می‌توان گفت. اوءبا در سال 1910م. و دورهۀ احمدشاه قاجار به ایران هم مسافرت کرد و حدود دو هفته در این کشور اقامت داشت. شرح وی از اوضاع سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... ایران حاوی اطلاعاتی ارزشمند و گاه کمترگفته‌شده هست.
تولد و درگذشت
1872م. ـ 1921م.
سوابق زندگی و تحصیل
کاگه‌آکی اوءبا به سال 1872م. در شهر چوءفو (شیمونوسه فعلی) (Chōfu(Shimonoseki)) و ایالت یاماگوچیِ ژاپن (Yamaguchi) متولد شده است. در کودکی والدینش از دنیا رفتند و به همین دلیل وی با اتمام دورۀ ابتدایی در سال 1885م. خدمتکار یک مقام دولتی ژاپنی شد (Les Fusillés, n.d.). با شرکت در کلاس‌های شبانه، توانست زبان روسی و انگلیسی را فراگیرد (اوءبا، 1393، صص. 12). سپس در 1896م. عزم رفتن به روسیه کرد و در شهر وِلادی‌وُستُک (Vladivostok) علاوه بر کار در یک تجارت‌خانه به مترجمی زبان هم مشغول شد (香内, n.d.). بعدها در همین شهر شروع به یادگیری زبان اسپرانتو (Esperanto) که مشهورترین زبانِ ابداعی جهان است، کرد و به انجمن اسپرانتوی ژاپن (一般財団法人日本エスペラント協会- JEA-) مُلحق شد (Library Shinjuku, n.d.). سپس به کشورش ژاپن بازگشت و و علاوه بر مترجمی زبان روسی در ستاد کل ارتش ژاپن، به تدریس آن در نیروی زمینیِ ارتش مشغول شد. او در سال 1906م. دوباره به روسیه و همان شهر ولادی‌وستک بازگشت اما به اتهام ارتباط با حزب انقلابی روسیه بازداشت و حبس شد. در همین سال آزاد شد و به ژاپن رفت. اشتیاق زیادش به سیر و سیاحت و نیز جست‌وجوگری باعث شد تا پیشۀ روزنامه‌نگاری و خبرنگاری را انتخاب کند. به سال 1921م. در مقام خبرنگار ویژۀ روزنامۀ یومیوری (Yomiuri shimbun) به منطقۀ سیبری در روسیه رفت و اخبار این ناحیه را برای این روزنامه می‌فرستاد. گزارش‌های او و احتمالاً خبرچینیِ یکی از هموطنانش به سازمان امنیت شوروی (G.P.U.) باعث شد که دوباره به زندان بیفتد (اوءبا، 1393، صص. 13 و 12). در همین راستا برخی منابع روسی او را جاسوس ژاپنی‌ها می‌دانند و علاقۀ او به روسیه را ظاهری قلمداد کرده‌اند (Шенкман, 2024). پس از چندی به عنوان عنصر نامطلوب معرفی و حکم اخراجش از روسیه صادر شد. قاعدتاً باید به ژاپن بازگردانده می‌شد اما این اتفاق به دلایل نامعلومی رخ نداد. نهایتاً در 1924م. خبر فوت اوءبا به خانواده‌اش ابلاغ شد. برخی منابع می‌گویند که اوءبا به دست همین سازمان امنیت شوروی اعدام شده است. کمی پس از فروپاشی نظام شوروی، دولت جدید روسیه از وی اعادۀ حیثیت کرد تا به نوعی بی‌گناهی‌اش اثبات شود (اوءبا، 1393، ص. 13).
سوابق اجرایی و پژوهشی
کاگه‌آکی اوءبا روزنامه‌نگار و خبرنگار بود و برای روزنامه‌های مختلفی همچون کوکومین (Kokumin Shimbun) (اوءبا، 1393، ص. 11) و اوساکا ماینجی شیمبون (Osaka Mainichi Shimbun) خبر تهیه می‌کرد (رجب‌زاده، 1389، ص. 58). مدتی هم سردبیر روزنامۀ توکیو آساهی (Tōkyō asahi) شد (اوءبا، 1393، ص. 13). علاقه به روسیه و شناخت این کشور باعث شد تا چندین سال در این کشور زندگی و فعالیت کند به طوری که در حوزۀ روس‌شناسی از صاحب‌نظران ژاپنی زمانِ خود به حساب می‌آمد (Les Fusillés, n.d.). هرچند اوءبا خود اذعان کرده که سفرهایش اکثراً فقط شامل محدودۀ شمال تا جنوب ژاپن (منطقۀ سیبری روسیه تا شهر ملبورن استرالیا در قارۀ اقیانوسیه) می‌شده اما به اروپا و بعد از آن آسیا و آمریکای لاتین هم نظر داشته و به بعضی از این نواحی مانند فیلیپین و... هم مسافرت کرده است (اوءبا، 1393، صص. 12 و 13). ایران هم در فهرست کشورهایی که اوءبا به آن‌ها سفر کرده است، دیده می‌شود. وی در سال 1910م./ 1289ش. (دورۀ حکومت احمدشاه قاجار) از سمت باکوی جمهوری آذربایجان به شهر بندرانزلی رسید. بعد از آن از طریق قزوین و رشت وارد تهران شد و بیشتر دوران اقامت خود را در این شهر سپری کرد. کل اقامت او در ایران کمتر از دو هفته بود (رجب‌زاده، 1389، ص. 58). اوءبا پس از ایران به اروپا، آفریقا و آمریکای لاتین هم سفر کرد و در بازگشت از این مناطق (اوءبا، 1393، صص. 30-33) از طریق دریای مازندران و سپس آسیای مرکزی راهی ژاپن شد (رجب‌زاده، 1389، ص. 59). توضیحات این خبرنگار ژاپنی از وضعیت سیاسی، مذهبی، اوضاع زنان، منظره‌های طبیعی، وضع صنایع و حمل و نقل و... در ایران و نیز شرح او از اوضاع شهر تهران و ناحیۀ مازندران بسیار ارزشمند است و نسبت به مدتِ کوتاهِ اقامتش در ایران، گسترده و مفصل به حساب می‌آید (همان، ص. 58).
آثار
آثار کاگه‌آکی اوءبا بر محور سفرها و علایقش تألیف شده‌اند. نوشته‌های سفرنامه‌ای او عمدتاً نتیجۀ ادغام گزارش‌های چاپ‌شده‌اش در روزنامه‌ها بوده که آن‌ها را به صورت کتاب‌هایی مستقل تنظیم و منتشر کرده است (اوءبا، 1393، ص. 11).
- کتاب:
- چهل‌هزار فرسنگ از شمال به جنوب جهان.
- سیر آفاق و انفس.
- روسیه و روسیه‌شناسی.
- از خط مقدم روسیه.
- مجموعه آثار کاکوء (در پنج جلد).
- تجربه‌های کُلّی‌ام دربارۀ ایران و آسیای مرکزی.
- جنبه‌های تازۀ مسئلۀ ایران.
آثار به زبان های دیگر
– Books:
- (Oba, K. (1911). 南北四万哩. 政教社.)
- (-. (1911). 人物分布観 上篇. 梁江堂.)
- (-. (1984). 露国及び露人研究. 中央公論社.)
- (-. (1915). 露西亜の戦線よ. 冨山房.)
- (-. (1925). 柯公全集 (In 5 Vol.). 柯公全集刊行会.)
- (Oba, K. (1911). 波斯及中央亞細亞見聞一斑. 外国時報, 14(158), 14–28.)
- (-. (1914). 波斯問題新局面. 外国時報, 19(222), 270–274.)
آثار منتشرشده به فارسی
تنها یک اثر از اوءبا به فارسی ترجمه شده است که در بخش ذیل معرفی می‌شود.
- اوءبا، ک. (1393ش.). سفرنامۀ ایران و ورارود اوءبا کاگه اکی (کاکوء) (1328ه.ق.- 1910م.) (ترجمۀ ه. رجب‌زاده و ک. ئه‌اورا). طهوری. (انتشار اصل اثر: 1911م.).
منابع
- رجب‌زاده، ه. (1389ش.). ایران‌شناسی در ژاپن: نگاهی به تاریخچۀ ایران‌شناسی و... (به پیوست فهرست آثار چاپ‌شدۀ ایران‌پژوهان ژاپنی به کوشش ک. ئه‌اورا). مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.
- اوءبا، ک. (1393ش.). سفرنامۀ ایران و ورارود اوءبا کاگه اکی (کاکوء) (1328ه.ق. ـ 1910م.) (ترجمۀ ه. رجب‌زاده و ک. ئه‌اورا). طهوری.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Сапего, M. (2004). Про господина Кагеаки-Оба. Красный Матрос.
- 大庭柯公 [Oba Kako]. (2025). In Wikipedia. https://ja.wikipedia.org/wiki/大庭柯公.
