یائو جیده - Yao Jide
یائو جیده (Yao Jide ) ایرانشناس اهل کشور چین است. او متبحر در حوزههایی چون تاریخ و فرهنگ ایران، روابط تاریخی ایران و چین، مذهب اسلام و تشیع و نهایتاً فرهنگ و تاریخ مسلمانان در چین است. او با جامعۀ علمی و سیاسی ایران ارتباط ویژهای داشته است و حضور مطالعاتی و تدریس در ایران را هم در سوابق خود ثبت کرده است؛ تحقیقات میدانی در بیست و شش استانِ ایران و اطراف خلیج فارس و شرکت در طرحهایی علمی با حضور اساتید و پژوهشگرانِ ایرانی نمونهای از این ارتباطات هستند.
تولد و درگذشت
1964م. ـ در قید حیات.
سوابق زندگی و تحصیل
یائو جیده سال 1964م. در شهر چوشیونگِ چین (Chuxiong City) به دنیا آمد. در همین شهر و شهر کونمینگ (Kunming) دورۀ ابتدایی و متوسطۀ خود را پشتِ سر گذاشت و سپس وارد دورۀ عالی تحصیلات شد. او رشتۀ مردمشناسی را در دورۀ دکتری انتخاب کرد و توانست مدرک این دوره را کسب کند. در کارنامۀ جیده، هم تدریس در چین دیده میشود و هم در ایران (فایوان، جیده و شیان، 1393، ص. 31). او در چین و در دانشکدۀ روابط بین المللِ دانشگاه یوننَن (School of International Relations, Yunnan University) مرتبۀ استادتمامی را داراست (Institute of International Relations, n.d.) و در ایران، هم به عنوان استاد مدعو در مؤسسۀ کنفوسیوس دانشگاه تهران بین سالهای 1387ش. تا 1388ش. (فایوان، جیده و شیان، 1393، ص. 31) و هم به عنوان مدرس زبان چینی در دانشگاه شهید بهشتی دانشجویان را تعلیم میداد (چینستان، 2014). از نکاتِ قابلِ توجه دربارۀ این محقق چینی سفر به ایران برای فرصتهای مطالعاتی بوده است. ابتدا از مهرماه 1384ش./ 2004م. به مدت یک سال از این موقعیت در دانشگاه تهران بهرهمند شد. هشت سال بعد یعنی به سالِ 1392ش. نیز در مرکز بینالمللی جامعه المصطفی فرصت دیگری برای پژوهش و مطالعه برایش مهیا شد (فایوان، جیده و شیان، 1393، ص. 31، 445).
سوابق اجرایی و پژوهشی
یائو جیده در شاخههای مختلف ایرانشناسی مطالعه و پژوهش دارد. تاریخ، سیاست و به طور کلی فرهنگ ایرانی یکی از این زمینههاست. روابط تاریخی بین چین و ایران دیگر موضوعی است که حوزۀ تحقیقاتی جیده را شامل میشود. مذهب اسلام و شیعه، چگونگی حضور و نفوذ تاریخی مسلمانان در چین و همچنین آداب و رسومشان از دغدغههای علمی ـ پژوهشی این ایرانشناس کوشا به شمار میآید. تحقیق میدانی در 26 استان ایران و در اطراف خلیج فارس از قابلِذکرترین سوابق علمی ـ اجرایی این ایرانشناس بوده است (NewsChina Magazine, 2025).
حضور بسیار در ایران و همکاری پژوهشی با نهادها و اساتید ایرانی از نکات قابل توجه پیرامون یائو جیده است. به عنوان نمونه او و محمدباقر وثوقی، استاد تاریخ دانشگاه تهران، به همراه چند پژوهشگرِ جوان در سال 2013م. طرحی علمی را آغاز کردند که نقشههای باستانیِ دریای جنوب چین (South China Sea Ancient Maps Project) نام گرفت. این طرح به حدود پنجاه نقشۀ ایرانیِ کهن مربوط بود که ذکری از چین و دریای چین در آنها به چشم میخورد (Ibid).
ریاست مؤسسۀ آسیای جنوب غربی دانشکدۀ روابط بین الملل دانشگاه یوننَن (Southwest Asia Institute of Institute of International Relations)، مدیریت مرکز ایرانشناسی این دانشگاه (Center for Iranian Studies of Yunnan University) (فایوان، جیده و شیان، 1393، ص. 31، 40). و ریاست مرکز مطالعات دیپلماسی پیرامونی این دانشگاه (云南大学周边外交研究中心) در سوابق اجرایی یائو جیده دیده میشود (李哲 , 2017).
یکی از قابلِ ذکرترین فعالیتهای او دبیریِ کمیتۀ اجراییِ نخستین همایش بینالمللی بزرگداشت سیّد اجل شمسالدین عمر بخارایی (International Symposium on Sayyid 'Ajall Shams al-Din Omar) بوده است. این همایش در ماه مارس/ اسفند سال 2004م./ 1382ش. در شهر کونمینگ، مرکز استان یوننَن، برگزار شد (فایوان، جیده و شیان، 1393، صص. 31، 40). درکنار این همایش هم در سپتامبر سال 2020م./ مهر 1399ش. ویدئو ـ کنفرانسی دربارۀ زندگی و آثار سیّد اجل شمسالدین برگزار شد که جیده در آن به ارائۀ مطالبی پیرامون تاریخچۀ خانوادگی سیّد اجل بر اساس منابع چینی و غیر چینی پرداخت (Shanghai Cooperation Organization Secretariat(sectSCO), 2020).
شرکت در همایشهای علمی و ارائۀ سخنرانی در نقاط مختلف جهان یکی از نمودهای علمیِ بارز یائو جیده به حساب میآید. برای نمونه در سال 2012م. و در دانشگاه کلمبیای آمریکا (Columbia University) به سخنرانی پرداخت (Teachers College, n.d.). یا در ژانویه 2015م. در همایش اسلام و جامعۀ مرزنشین جنوب غربی چین: جوامع مسلمان در فلات یون نن و... 伊斯蘭與中國西南邊疆社會︰雲貴高原的穆斯林社群及其與東南亞 در دانشگاه علم و صنعت هنگکنگ (Hong Kong University of Science and Technology) شرکت کرد و ارائۀ مطلب داشت (South china Research Center, n.d.).
آثار
یائو جیده در تألیف بیش از پانزده عنوان کتاب مشارکت داشته و بالغ بر هفتاد پایاننامه با هدایت و راهنماییاش به انتشار درآمدهاند (چینستان، 2014).
- کتاب
• اسلام و جامعۀ چینی: شجرهنامهها، دودمانها و جوامع محلی.
• مجموعه مقالات پیرامون ایرانشناسی در چین.
• اسلام و جامعۀ مرزنشین جنوب غربی چین.
• تاریخ اسلام در یوننن.
- دیگر آثار
• آموزش در مسجد و مکتبخانه.
- کتاب
• اسلام و جامعۀ چینی: شجرهنامهها، دودمانها و جوامع محلی.
• مجموعه مقالات پیرامون ایرانشناسی در چین.
• اسلام و جامعۀ مرزنشین جنوب غربی چین.
• تاریخ اسلام در یوننن.
- دیگر آثار
• آموزش در مسجد و مکتبخانه.
آثار به زبان های دیگر
- Books:
• (Ma, J, Abt, O & Jide, Y. (Eds.). (2020). Islam and Chinese Society: Genealogies, Lineage and Local Communities. Routledge.)
• (Jide, Y (Ed.). (2008). 中国伊朗学论集 . 寧夏人民出版社 .)
• (Ma, J & Jide, Y. (Eds.). (2017). 伊斯蘭与中国西南边疆社会 . 云南大学出版社 .)
• (Jide, yao, Rongkun, L. & zuo, Zh. (Eds.). (2005). 云南伊斯兰教史 . 云南大学出版社.)
- Other Works:
• (Ma, J & Jide, Y. (2009). The Mosque and Scripture-hall Education. In J. Ma, O Abt & Y. Jide (Eds.), Islam and Chinese Society: Genealogies, Lineage and Local Communities, (pp. 13-19). Routledge.)
• (Ma, J, Abt, O & Jide, Y. (Eds.). (2020). Islam and Chinese Society: Genealogies, Lineage and Local Communities. Routledge.)
• (Jide, Y (Ed.). (2008). 中国伊朗学论集 . 寧夏人民出版社 .)
• (Ma, J & Jide, Y. (Eds.). (2017). 伊斯蘭与中国西南边疆社会 . 云南大学出版社 .)
• (Jide, yao, Rongkun, L. & zuo, Zh. (Eds.). (2005). 云南伊斯兰教史 . 云南大学出版社.)
- Other Works:
• (Ma, J & Jide, Y. (2009). The Mosque and Scripture-hall Education. In J. Ma, O Abt & Y. Jide (Eds.), Islam and Chinese Society: Genealogies, Lineage and Local Communities, (pp. 13-19). Routledge.)
آثار منتشرشده به فارسی
یک کتاب که با همکاری چند نویسندۀ دیگر تنظیم و ویراستاری شده است به علاوۀ سه مقاله از یائو جیده در ایران به چاپ رسیده است. البته دو مقاله از این سه مقاله، در کتابِ مذکور منتشر شده است.
- فایوان، گ.، جیده، ی. و شیان، ش. (1393ش.). مجموعه مقالات نخستین همایش علمی بینالمللی بزرگداشت سید اجل شمسالدین عمر بخارایی (ترجمۀ ل. دونگ لین). سخنوران.
- چائوچون، م. و جیده، ی. (1393ش.). فرهنگ پارسی و مسلمانان یوننَن. در گ. فایوان، ی. جیده و ش. شیان، مجموعه مقالات نخستین همایش علمی بینالمللی بزرگداشت سید اجل شمسالدین عمر بخارایی (ترجمۀ ل. دونگ لین)، صص. 456 ـ 445. سخنوران.
- جیده، ی. (1393ش.). قوم مسلمان هویی در یوننَن و فرهنگ پارسی. در گ. فایوان، ی. جیده و ش. شیان، مجموعه مقالات نخستین همایش علمی بینالمللی بزرگداشت سید اجل شمسالدین عمر بخارایی (ترجمۀ ل. دونگ لین)، صص. 389 ـ 406. سخنوران.
- جیده، س.ی.ی. (1396ش.). سپاه، واقعه. در غ. حدادعادل (ویرا.)، دانشنامۀ جهان اسلام (ج. 22)، (صص. 806 ـ 809). بنیاد دایره المعارف اسلامی.
منابع
- فایوان[1]، گ. ،جیده، ی. و شیان[2]، ش. (1393ش.). مجموعه مقالات نخستین همایش علمی بینالمللی بزرگداشت سید اجل شمسالدین عمر بخارایی (ترجمۀ ل. دونگ لین). سخنوران.
- چینستان. (2014م.). یائو جی ده، مدیر و استاد مرکز ایرانشناسی دانشگاه یوننان چین. مرکز اطلاعات و خدمات جامع چین. https://chinestan.com/iranology/یائو-جی-ده،-مدیر-و-استاد-مرکز-ایرانشناس.
منابع به زبان های دیگر
- Iranology Foundation. (n.d.). Center for Iranian Studies of Yunnan University. https://inst.iranology.ir/explain.aspx?var=1783.
- Shanghai Cooperation Organization Secretariat(sectSCO). (2020). Video conference held on life and work of Sayyid Ajall Shams al-Din Omar. https://eng.sectsco.org/20200929/683415.html.
- Teachers College. (n.d.). Seminar on Chinese Education. Columbia University. https://www.tc.columbia.edu/coce/regular-activities/seminars/seminar-on-chinese-education.
- NewsChina Magazine. (2025). MAPPED OUT. http://www.newschinamag.com/newschina/articleDetail.do?article_id=700§ion_id=10&magazine_id=8.
- South china Research Center. (n.d.). 伊斯蘭與中國西南邊疆社會︰雲貴高原的穆斯林社群及其與東南亞的聯繫學術研討會. Hong Kong University of Science and Technology. https://schina.hkust.edu.hk/zh-hant/activities/theme-based-conferences/conference-islam-and-southwest-frontier-china.
- Institute of International Relations. (n.d.). 全职教师. Yunnan University. http://www.gjgxxy.ynu.edu.cn/szdw1/qzjs.htm.
- 李哲. (2017). 教育部重大委托项目“中东古地图中的中国与中国南海研究”开题报告会在京举行. Yunnan University. http://www.ynu.edu.cn/info/1004/3439.htm.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
• Ma, J, Abt, O & Jide, Y. (Eds.). (2020). Islam and Chinese Society: Genealogies, Lineage and Local Communities. Routledge.
گردآورنده