1930م. - 2005م.

کریم امامی در کلکتۀ هند به دنیا آمد. در دو سالگی به همراه والدینش به شیراز نقل مکان کرد. او تحصیلات ابتدایی و متوسّطۀ خود را در این شهر گذراند. شهر شیراز زادگاه والدین او بود. او در سال 1952م. از دانشگاه تهران مدرک لیسانس خود را گرفت و سپس در سال 1955م. دورۀ کارشناسی ارشد خود را در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه مینه‌سوتا (Minnesota) به پایان رساند (امامی، 1372، 73). کریم امامی در طول زندگی حرفه‌ای خود در دانشکدۀ هنرهای تزئینی تهران و هم‌چنین انتشارات سروش، مرکز نشر دانشگاهی، مرکز انتشارات و آموزشی انقلاب اسلامی و صنف ناشران، دروس مختلف زبان انگلیسی و تاریخ و توسعۀ صنعت نشر، ویرایش و ترجمه را تدریس کرد( Āzarang and Eir, 2009).

کریم امامی در ابتدا به هنر و ادبیات معاصر فارسی علاقمند شد. در سال 1959م. قبل از شروع کار به عنوان روزنامه‌نگار و مترجم، به عنوان عکاس و فیلم‌ساز در استودیوی فیلم‌سازی ابراهیم گلستان (نویسنده و کارگردان مدرنیست) مشغول به کار شد. او در سال 1962م. به روزنامۀ انگلیسی‌زبان تهران، کیهان اینترنشنال (Kayhan International) پیوست. او در سال‌های حضور در کیهان، آثار شاعران معاصر و داستان‌نویسان فارسی را به انگلیسی ترجمه کرد. این ترجمه‌های او علاوه بر کیهان، ‌در نشریات دیگری نیز منتشر می‌شد. او تفسیرهای متعدّدی نیز بر رمان‌ها، اشعار، فیلم‌ها و آثار هنری نوشت که این کار او باعث شد که به عنوان منتقدی آگاه شناخته شود. مقاله‌های او دربارۀ «نقاشی سقّاخانه» نقش مهمی در جلب توجه رسانه‌ها و هنرآگاهان به این ژانر داشت( Āzarang and Eir, 2009). کریم امامی در سال 1968م. به عنوان ویراستار زبان انگلیسی و مدیر فرهنگی انتشارات فرانکلین شروع به کار کرد و پس از آن نیز به سمت دبیری ارتقا یافت و نقش مهمی در انتشار کتاب‌های باکیفیت، تربیت نسل جوان‌تری از نویسندگان و ویراستاران و تعیین استانداردهای بالا برای سرمقاله ایفا کرد( Āzarang and Eir, 2009). در سال 1974م. انتشارات فرانکلین به کار خود پایان داد و امامی به رادیو و تلویزیون ایران پیوست و در آن‌جا نشریۀ سروش را راه‌اندازی کرد و هم‌چنین چندین برنامۀ آموزشی ویراستاری و نشر کتاب را به راه انداخت. امامی در زمان حضور در سروش از یک سازمان تحقیقاتی اروپایی دعوت کرد تا در مورد صنعت چاپ و نشر در ایران پژوهش کند. این مطالعه منجر به معرّفی دستگاه‌های تصویرسازی لینوترون (linotron) شد و  ظرفیت‌های فنّی و چاپی نشریۀ سروش را به میزان قابل توجهی افزایش داد( Āzarang and Eir, 2009). او در دهۀ 1970م. با مجلّۀ ادبی کتاب امروز نیز ارتباط داشت، اگرچه نامش به عنوان سردبیر آن ثبت نشده است. این مجله که تنها هشت شماره از آن منتشر شد، به عنوان یک تریبون مهم برای بحث‌ها و تحلیل‌های ادبی عمل کرد و در نقش الگویی برای تعدادی از مجلّات ادبی در سال‌های بعد ظاهر شد( Āzarang and Eir, 2009). در سال 1978م. در آغاز انقلاب ایران و در جریان موج اول پاک‌سازی‌های نهادی، امامی به دستور صادق قطب‌زاده، فعال انقلابی و رئیس وقت رادیو تلویزیون ملی ایران که در سال 1361ش. اعدام شد، از سمت خود برکنار شد. امامی در سال 1979م. همراه با گلی امامی و چند تن دیگر از متخصّصان، انتشارات زمین را در شمال تهران تأسیس کرد. معیارهای زمین برای انتخاب، تهیه، چاپ و انتشار کتاب با نام کریم امامی پیوندی ناگسستنی داشت و به این ترتیب سیاست‌هایی که بعدها برای بسیاری به نام «مکتب امامی» شناخته شد، شکل گرفت. چندی بعد فضای سیاسی متشنّج آن روزها ادامۀ حیات را برای زمین غیرممکن کرد. دیری نگذشت که انتشارات به یک کتاب‌فروشی تبدیل شد. کتاب‌فروشی زمین که در خیابانی پردرخت در شمال تهران واقع شده بود، خیلی زود به محل اجتماع نویسندگان، روشن‌فکران و علاقمندان تبدیل شد (Āzarang and Eir, 2009). کریم امامی در کنفرانس‌های بین‌المللی و ملّی متعدّدی شرکت کرد و در موضوعات متعددی از جمله ادبیات معاصر فارسی و صنعت نشر در ایران سخنرانی کرد. وی در سال 2000م. در سومین کنفرانس دوسالانۀ انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی، سخنرانی اصلی دربارۀ وضعیّت نشر کتاب در ایران را ایراد کرد( Āzarang and Eir, 2009). کریم امامی از مجادله‌کنندگان بی‌گذشت حق مؤلّف بود و با تأکید بر جنبۀ قانونی و اخلاقی آن و این‌که آن طور که وانمود می‌شود در تضاد با بهرۀ اقتصادی نیست، بارها و بارها با دوستان و همکاران خود وارد بحث‌های مختلفی درمورد حق مؤلّف (کپی‌رایت) شد. از جمله با دوست قدیمی خود نجف دریابندری در زمینۀ حق مؤلّف هم‌عقیده نبود (امامی، 1384). کریم امامی در نوشتن به شیوۀ خاصی پایبند بوده است. عبدالحسین آذرنگ در مورد این شیوه می‌نویسد: «کریم امامی با توجه به موقعیت قلم می‌زد. هم می‌توانست با لحن محاوره‌ای و صمیمی بنویسد و هم به نوشتن خشک و رسمی اشراف داشت. هرچند در محافل رسمی از نوع نوشته‌های صریح و خشک بیشتر استفاده می‌کرد، اما میل او به جانب ساده‌نویسی، درآمیختن نوشته با طنز و شوخ‌طبعی و بیرون کشیدن مخاطبانش از فضای رسمی بود و این کار را آگاهانه انجام می‌داد.» (امامی، 1384). او چندین کاتالوگ نمایشگاهی را از جمله هنر در ایران، مجموعه‌ای از نقاشی‌های سقّاخانه، هنرمدرن ایران: نمایشگاهی گذشته‌نگر را تدوین کرد( Āzarang and Eir, 2009). از او به عنوان «یکی از رجال برجستۀ ایران» یاد می‌شود. نیویورک تایمز او را «مترجم و ویراستار برجسته‌ای که بیش از 50 سال زندگی خود را وقف ادبیات و هنر فارسی کرد» و به عنوان «پیشگام در توسعۀ صنعت ویرایش در ایران» دانست( Āzarang and Eir, 2009).

امامی و همسرش به عنوان راهنمایی برای خوانندگان، فهرست زمین (فهرست زمین) را منتشر کردند؛ فهرستی توصیفی ماهانه از کتاب‌های تازه منتشر شده که اغلب حاوی سخنان خنده‌دار و شوخ طبعی بود. این کتاب خیلی زود به عنوان یک منبع کتاب‌شناختی با ارزش ظاهر شد و نقش مهمی در معرّفی کتاب‌های جدید به مردم در دهۀ 1980م. ایفا کرد( Āzarang and Eir, 2009). آثار فارسی

1. از پست و بلند ترجمه
2. فرهنگ معاصر کیمیا (فارسی – انگلیسی)
3. چند گفتار در زمینۀ تألیف و ترجمه و نشر
4. پیامی در راه: نظری به شعر و نقّاشی سپهری

این اثر مجموعه‌ای از سه مقاله از داریوش آشوری، حسین معصومی همدانی و کریم امامی است.

5. عکّاسی سیاه و سفید
6. پنج نگاه به زمین: مجموعه‌ای از 63 عکس از پنج عکّاس ایرانی
7. چگونه فیلم عروسکی بسازیم (نحوۀ ساخت انیمیشن)
8. گال گال گالری

  آثار ترجمه شده از فارسی  به انگلیسی

1. فروغ فرخزاد، تولّدی دیگر
2. جلال آل احمد، بحران در آموزش و پرورش: مدیر مدرسه
3. عمر خیّام، شراب نیشابور
4. سهراب سپهری، ردّپای آب

  آثار ترجمه شده از انگلیسی به فارسی

1. گتسبی بزرگ اثر اسکات فیتز جرالد
2. عینک دور طلایی و پنج داستان دیگر (داستان های شرلوک هولمز) اثر آرتور کانن دویل(Arthur Conan Doyle)
3. سیمای زرد و پنج داستان دیگر (داستان های شرلوک هولمز) اثر آرتور کانن دویل
4. با خشم به یاد آر
5. کروکی‌هایی از معماری ایران
6. رسوایی در کشور بوهم و پنج داستان دیگر
7. انسان و فضا
8. ایرانیان در میان انگلیسی‌ها: صحنه‌هایی از تاریخ مناسبات ایران و بریتانیا (۶۵–۱۳۶۴) اثردنیس رایت (Denis Arthur Hepworth Wright)

علاوه بر این آثار، او مقالات بسیاری را در نشریۀ کیهان منتشر کرد. مقالات او در این نشریه در زمینۀ ادبیات، هنر و باستان‌شناسی بود. آزمون سرنوشت‌ساز برای سینمای ایران، ادبیات معاصر ایران در آینه، و چشمی از هنر در باغ گوته از جملۀ این مقالات هستند.

المیرا کریمی

مرداد ماه 1401ش.