پل پلیو - Paul Pelliot

1878م. – 1945م.

او آموزش زبان انگلیسی را در دانشگاه سوربن La Sorbonne آغاز کرد و زبان چینی معیار را در دانشکدۀ زبان‌های شرقی École des Langues Orientales Vivantes گذراند. وی دانشجوی با استعدادی بود و دورۀ سه ساله آموزش زبان چینی را تنها در دو سال گذراند (ویکی پدیا). وی از سال 1901م. استاد زبان چینی در مدرسۀ فرانسوی شرق دور هانوی French School of the Far East و استاد دانشگاه سوربن Sorbonne University بود. از سال 1906م. تا 1908م. در رأس یک هیئت باستان‌شناسی به آسیای مرکزی و چین رفت (مصاحب، 1345). پلیو در زبان‌های چینی، سانسکریت و کتاب‌شناسی چینی مهارت داشت و افزون بر چین، ترکستان و مغولستان را به‌خوبی می‌شناخت (نیک­‌بین، 1380، 267). پلیو از سال 1911م. به‌مدّت سی و چهار سال در  کالج دو فرانس College de France به تدریس زبان، تاریخ و باستان­‌شناسی آسیای مرکزی مشغول بود.

پلیوعلاوه‌بر تحقیقات عمیقی که به عمل آورد، کشورهای مورد علاقه‌اش را هم دید و وضع آن­ها را از نزدیک بررسی کرد. او نیمی از عمر خود را در خاور زمین گذراند و پنجاه سال از زندگی‌اش را برای شناختن و شناساندن چین صرف کرد. وی در مسافرت‌های خود گنجینه‌های گران‌­بهایی از آثار باستانی و کتاب‌های خطّی کشف کرد و زبان‌های هند و اروپایی را که دوازده قرن در بوتۀ فراموشی بودند، به دانشمندان جهان شناساند (نیک‌­بین، 1380، 268). پلیو در سال 1904 م. به‌عنوان محقق به هانوی و به  École des Langues Orientales Vivantes رفت و برای شرکت در کنفرانس بین‌المللی شرق شناسان 1905 م. در الجزایر به فرانسه بازگشت. و پس از آن برای باستان شناسی به آسیای مرکزی و چین سفر کرد (ویکی پدیا). ره‌آورد این سفر کشف نسخ باارزشی به زبان‌های تبّتی، چینی، عبری، ترکی، سغدی و ختنی متعلّق به سده‌های ششم تا نهم در غارهای دونهوانگ Dunhuang بود. او نزدیک به 5000 نسخۀ خطّی خریداری کرد و به کتابخانۀ ملّی و موزۀ گیمه Musee Guimet در پاریس اهدا کرد که از باارزش‌ترین مجموعه‌های چینی در جهان غرب است. در سال 1921م. به پاس وظایف متعدّد، مأموریّت‌های مکرّر و افتخاراتی که نصیب این دانشمند شده بود به عضویّت در آکادمی کتیبه‌ها و ادبیّات برگزیده شد. در سال1920م. سردبیر روزنامۀ تانگ پا‌اُ T’oung Pao شد و از سال 1922م. عضو مکاتبه‌ای آکادمی علوم اتّحاد شوروی The Russian Academy of Sciences بود. هم­‌چنین عضو آکادمی و انستیتوی تاریخ فرانسه Institut national des Langues et Civilisations Orientales در پاریس بود و ریاست انجمن مطالعات ایرانی را در آن­جا بر عهده داشت. در سال 1935م. به ریاست انجمن آسیایی پاریس انتخاب شد. در جریان اشغال فرانسه از اعضای فعّال نهضت مقاومت بود (مشکین‌نژاد، 1386، 171-172). در هنگامی‌که در چین به سر می‌برد یکی از دوستان چینی‌اش به او اطّلاع داد که در ناحیۀ دوردستی در چین غاری است به نام هوانگ Huang پر از کتاب‌های خطّی و در و دیوارش با نقوش گوناگون مزیّن شده‌است. پلیو فوراً در صدد پیدا کردن غار مزبور و دست‌یابی به آن برآمد. و با وجود این‌­که در این کار یک رقیب آلمانی داشت، امّا به چالاکی تمام بر او پیش‌دستی کرد و با اجازۀ دولت چین به آن غار دست یافت. در مدّت چند هفته، شب و روز در روشنایی شمع، آن‌چه را که در غار دید، خواند، مرتّب کرد و از آن­ها دو بخش ترتیب داد: یکی را به دولت چین هدیه کرد و دیگری را به پاریس برد و به کتابخانۀ ملّی آن­جا تقدیم کرد (نیک­‌بین، 1380، 268). او اوّلین محقّق بزرگ غربی بود که پس از بازدید اوّلیۀ معروف مارک اورل اشتاین Marc Aurel Stein در سال 1907م. به غار هوانگ سفر کرد. از نظر ایران‌شناسان، جنبۀ مهمّی از سفر پلیو، شناسایی متون بودایی در سغدیان در میان متونی بود که وی به پاریس برگرداند. وی از نخستین محقّقانی بود که به اهمیّت عظیم زبان‌های ایرانی میانه، به‌ویژه سغدیان، در انتقال ادیان و انگیزه‌های فرهنگی بین ایران و آسیای میانه و چین پی برد (ایرانیکا).

1. تأثیرات ایرانی در آسیای مرکزی و شرق دور
2. سند ایرانی بازیافته در ژاپن (یادداشت)
3. قطعه‌ای از سووارنا پاراب­ها سوترا به زبان ایرانی شرقی
4. مانی و مانوی‌ها
5. سفر به ایران، هند و جاوه از نیکولو دو کونتی
6. خطابۀ پلیو به‌مناسبت هزارۀ فردوسی
7. نام فارسی شنگرف در زبان‌های آلتایی
8. سنّت‌های مانوی در فوکین
9. مجسّمه‌های لاکی در هنر باستانی چین
10. تحریف شده در متن تاریخ سرّی مغولان به زبان مغولی باستان
11. اسناد مغولی موزۀ تهران
12. باز هم دربارۀ قواعد زبان تاتاری
13. یادداشت‌هایی دربارۀ برخی هنرمندان سلسله‌های ششگانه و تانگ‌ها
14. فهرست توصیفی ظروف سفالی و چینی، کره‌ای و ایرانی کلکسیون (با همکاری)
15. مغولان و دربار پاپ (تصحیح، ترجمه و تحشیه)

مقالات مهم پل پلیو:

1. کتیبه‌های عربی در چین (1913م.)

2. شهر قدیمی اسلامی در شمال چین در عهد مغول (1927م.) 3. صنعت­گران چینی در پایتخت عبّاسیان (1929م.) 4. آسیای شمالی (1913م.) 5. اسم خوارزم در متون چینی (1938م.)   مجلاتی که پلیو بنیانگذارش بود:

1. مجلّۀ مکتب فرانسوی خاور دور Bulltin de Ecole francaise d’Extreme-Orient

2.  مجلّۀ آسیایی و تونگ پائو (1952م.) Journal Asiatique, and Toung-pao

از پل پلیو کتابی با نام تاریخ سرّی مغولان در ایران توسط شیرین بیانی ترجمه و منتشر شده‌است.

1. گروه مؤلّفان و مترجمان، به سرپرستی پرویز مشکین‌نژاد (1386)، فرهنگ خاورشناسان: زندگی‌نامه و کتاب‌شناسی ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان، پژوهشکدۀ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج. 3. 2. مصاحب، غلام‌حسین (1345)، دایرة‌المعارف فارسی. 3. نیک‌بین، نصرالله (1380)، فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین، آرون با همکاری شرکت سهامی انتشار. عکس موجود در سایت از منبع شماره 4 برگرفته شده است.

1- مجلّۀ بخارا، آذر و اسفند 1382، شمارۀ 33-34، (صص. 208-227)، با عنوان گفتگو. 2.ایبنا

هانیه طلوع فکور

آبان‌ماه 1398‌ش.