ماشالله آجودانی - Mashallah Ajoudani
ماشالله آجودانی Mashallah Ajoudani ایرانشناس و تاریخدان، استاد دانشگاه اصفهان بود. مطالعات او بر تاریخ ایران معاصر، بهویژه تاریخ مشروطه متمرکز است. او با نگاهی انتقادی به تاریخ و اندیشه در ایران، به بررسی چالشهای پیوند سنت و تجدد پرداخته است. او معتقد است که ورود مفاهیم مدرن به ایران با سوءبرداشتهایی همراه بوده و این امر موجب درک نادرست از مدرنیته شده است. بهزعم نقد سنت بدون شناخت عمیق از زمینههای شکلگیری آن امکانپذیر نیست و باید ابتدا به واکاوی تأثیر تجدد وارداتی پرداخت. او همچنین بر نقش استمرار تاریخی در هویت ایرانی تأکید دارد و عرفان و حکمت را بهعنوان عناصر مهم این تداوم معرفی میکند، درحالیکه به تأثیر نهادهای دینی و فکری در تحولات اجتماعی ایران نیز میپردازد.
تولد و درگذشت
1950م. - «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
دکتر ماشاالله آجودانی در سال ۱۹۵۰ در آمل، شمال ایران به دنیا آمد. دوران ابتدایی و متوسطه را در این شهر گذراند و در سال ۱۹۷۲ وارد دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران شد تا به مطالعۀ زبان و ادبیات فارسی بپردازد. او همچنین دکترای خود را در همین رشته از دانشگاه تهران دریافت کرد. پایاننامۀ دکتری او بر روی بررسی سبکهای شعر مشروطه متمرکز بود. آجودانی حدود هفت سال عضو رسمی هیئت علمی دانشگاه اصفهان بود و به عنوان مربی گروه زبان و ادبیات فارسی در دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تدریس میکرد. او متون ادبی کهن ایرانی و ادبیات معاصر را تدریس میکرد. (WCHV, 2021)
از استادان مشهور او میتوان به احمد مهدوی دامغانی، سید جعفر شهیدی و عبدالحسین زرینکوب اشاره کرد. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی، استاد راهنمای دکتری او بود که با عنوان «بررسی انتقادی شعر دوره مشروطه» بود. آجودانی در دانشگاه اصفهان، متون ادبی کهن و معاصر فارسی را تدریس میکرد. در ژانویه ۱۹۸۷، او به بریتانیا آمد و با منوچهر محجوبی، سردبیر و ناشر مجله فصل کتاب، همکاری کرد و از همان ابتدا سردبیری این مجله را بر عهده گرفت. در مجموع، سیزده شماره از این مجله در لندن منتشر شد. (Kadivar, 2010)
سوابق اجرایی و پژوهشی
آجودانی او به طور هفتگی در مورد شعر حافظ و مولوی و همچنین مباحث عرفان فارسی سخنرانی میکند. او بیش از ۵۰ مقاله کوتاه و بلند در نشریات داخل و خارج از ایران منتشر کرده است. کتابهای او شامل «مشروطه ایرانی و پیشزمینههای نظریه ولایت فقیه» (۱۹۹۷)، «یا مرگ یا تجدد» (۲۰۰۲)، و «هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم» (۲۰۰۶) است. کتاب آخر، یک نقد ادبی متفاوت از «بوف کور» و سایر آثار صادق هدایت در زمینه مدرنیته است. ناسیونالیسم به عنوان یکی از مهمترین موضوعات در نوشتههای هدایت، نقطه کانونی بحث در این کتاب است. (Kadivar, 2010)
دکتر آجودانی کتابهای متعددی منتشر کرده است. اولین کتاب او با عنوان «مشروطه ایرانی و پیشزمینههای نظریه ولایت فقیه» در سال ۱۹۹۷م. در لندن منتشر شد و تاکنون دوازدهبار تجدید چاپ شده است. آجودانی مدیر کتابخانۀ مطالعات ایرانی در لندن است که خود در سال ۱۹۹۱م. آن را بنیانگذاری کرده است. او همچنین عضو هیئت امنای این کتابخانه است. آجودانی حدود ۵۰ مقاله در نشریات معتبر در زمینۀ ادبیات فارسی و تاریخ منتشر کرده است. (WCHV, 2021)
ماشاءالله آجودانی در بحث خود دربارۀ استمرار تاریخی ایران، دیدگاهی متفاوت از جریان غالب تاریخنگاری معاصر ارائه میدهد. او معتقد است بحث استمرار یا گسست در تاریخ، که در دهههای اخیر در مطالعات تاریخی اهمیّت یافته، باید با توجه به شرایط خاص ایران بررسی شود. آجودانی با تأکید بر این نکته آغاز میکند که ایران همچنان در «برزخ سنت و مدرنیته» قرار دارد و سنت نقش بسیار مهمی در هویّت تاریخی ایران ایفا کرده است. از دیدگاه او، گذشته هنوز با زندگی امروز ایرانیان درگیر است و رهایی از آن تنها از طریق نقد صحیح این گذشته امکانپذیر خواهد بود. تفاوت اساسی که آجودانی میان تجربۀ ایران و غرب قائل میشود، در نحوۀ مواجهه با مدرنیته است. او توضیح میدهد که در غرب، تجدد از درون سنت زاده شد و با نقد سنت از درون خود سنت آغاز گردید. اما در کشورهایی مانند ایران، تجدد بیرونی بود و از خارج وارد شد. همین مسئله باعث شده بسیاری از بدفهمیها نسبت به سنت در جریان مواجهه با تجدد رخ دهد. آجودانی استدلال میکند که برای نقد صحیح سنت ایرانی، ابتدا باید تجددی را که از بیرون وارد شده نقد کرد و سپس به نقد سنت پرداخت؛ زیرا «بسیاری از بدفهمیهای ما در بارۀ سنتمان» در همین تجدد ما اتفاق افتاده است. او برای تقویت دیدگاه استمرار تاریخی، به سهروردی در قرن ششم هجری اشاره میکند که بهعنوان یکی از برجستهترین فیلسوفان ایرانی، پیوند میان عرفان اسلامی با حکمت خسروانی پیش از اسلام را نشان داد. سهروردی چهار عارف ایرانی - حلاج، خرقانی، ابوالعباس قصاب آملی و بایزید بسطامی - را ادامهدهندگان سنت حکمت خسروانی پیش از اسلام معرفی کرد. او عرفان ایرانی را محل بروز استمرار تاریخی ایران میداند و نقش سهروردی را در تاریخنگاری و تاریخاندیشی ایران درخشان توصیف میکند. از نظر او، حکمت اسلامی در بنیانهای نظری و اجتماعی زندگی ایرانیان نقش بسیار مهمی داشته است. (تلاش، 1391ش.)
آثار منتشرشده به فارسی
- آجودانی، م. (1385ش.). هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم. اختران.
- -. (1385ش.). یا مرگ یا تجدد؛ دفتری در شعر و ادب مشروطه. اختران.
- -. (1382ش.). مشروطۀ ایرانی. اختران.
- -. (1376ش.). مشروطه ایرانی و پیشزمینههای نظریه «ولایت فقیه». فصل کتاب.
- -. (1388ش.). روایت طنزآلود تجدد ما. نگاه نو، 81، 102-105.
- -. (1385ش.). روحانیون و قدرت، روشنفکران و آزادی. مجلۀ اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 24(11)، 44.
- -. (1387ش.). یکصد و دومین سالگرد مشروطیت. ماهنامۀ فردوسی، 67-68 ، 20.
- -. (1385ش.). اجتماعات عامیون. مجلۀ اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 21(1)، 180.
- -. (1384ش.). روشنفکر: مشروطیت و امروز. ماهنامۀ کلک، 36، 17.
منابع
- تلاش. (1391ش.). ایران در سالهای 1285 تا 1320. فصلنامۀ تلاش، 20.
منابع به زبان های دیگر
- Bitarafan, M., Yazdani, S., & Sheiban, H. (2019). Controversy over the concept ‘freedom’during the Iranian constitutional revolution (1906–09). British Journal of Middle Eastern Studies, 46(1), 1-13.
- Kadivar, D. (2010, March 2). HISTORY FORUM: Mashallah Ajoudani on Intellectuals and the Revolution. Iranian Archive. History Forum: Mashallah Ajoudani
- (2021, March 15). Dr. Mashallah Ajoudani, recipient of the Pasargad Heritage Foundation’s Nowruz Award. https://worldculturalheritagevoices.org/nowruz-awards-mr-5/
سایر منابع پیشنهادی
مجموعهای از نوشتهها و گفتههای ماشاءالله آجودانی در قالب کتابی الکترونیک جمعآوری شده که برای آشنایی بیشتر با اندیشههای او میتوان به آن مراجعه کرد:
- قربانی، ا. (1395ش.). مقالات و گفتگوهای ماشالله آجودانی.
گردآورنده