1939م.- 2015م.

ملکوم اندرو ریچارد کالج در کرویدون (Croydon) متولد شد. در همین شهر با سر مورتیمِر ویلر (Sir Mortimer Wheeler)، پدر باستان‌شناسی مدرن، آشنا شد؛ کسی که در دهه 1940م. هنگامی­که در العلمین (El Alamein) می‌جنگید، محوطه‌های باستانی ارزشمند لیبی را از غارت سربازان متفقین نجات داد (The Times, 2015). او در سال 1961م. با مدرک ممتاز درجۀ یک در رشتۀ باستان‌شناسی از کالج سنت جان (St John’s College)، دانشگاه کمبریج فارغ التحصیل شد (Simpson, n.d). سپس به تحصیل در مقطع دکترا پرداخت و در سال 1965م. مدرک دکترای خود را دریافت کرد. در سال 1963م.، به‌عنوان استادیار تاریخ باستان در دانشگاه کالج سوانسی (دانشگاه ولز) (University College Swansea (University of Wales)) منصوب شد و تا سال 1967م. در آنجا به فعالیت پرداخت. پس از آن به لندن نقل مکان کرد و در کالج وستفیلد (Westfield College) در بخش مطالعات کلاسیک به تدریس پرداخت و بعدها به ریاست این بخش رسید. پس از تعطیلی کالج وستفیلد، به کالج کوئین مری (Queen Mary College) پیوست (Simpson, n.d).  

ملکوم اندرو ریچارد کالج عاشق سفر بود، اگرچه به نظر می‌رسد در بسیاری از سفرها با دشواری‌هایی مواجه می‌شد. نخستین سفر خارجی او در سال 1959م. همراه با جیم کولتون (Jim Coulton) به آلمان انجام شد. سال بعد آن دو به سوریه، اردن و اسرائیل رفتند به‌گفتۀ خود کالج، پالمیرا جایی بود که در همان نگاه نخست دلباختۀ آن شد. در سال 1961م. او و کولتون به ایران رفتند سفر کردند و به گروه حفاری چارلز برنی (Charles Burney) در تپۀ یانیک پیوستند. آن­ها همچنین در سال 1970م. به پترا (Petra) رفتند. کالج دوبار به یمن رفت و مدتی در نزدیکی ویرانه‌های ماریب اقامت داشت. افزون بر این، به کشورهای لیبی، تونس، ترکیه و افغانستان نیز سفر کرد. در سال 1973م. به عراق رفت و در موزۀ عراق به مطالعۀ اشیای باستانی پرداخت (Ibid.). ملکوم اندرو ریچارد کالج چندین بار از ایران بازدید کرد؛ این سفرها عمدتاً با هدف مشاهده و عکاسی از نقش‌برجسته‌های سنگی دورۀ اشکانیان انجام می‌شد. بااین‌حال، در سال 1973م.، برای مشارکت در بازسازی نبرد کرهه (Carrhae) ــ پیروزی تاریخی اشکانیان بر رومیان در سال ۵۳ پیش از میلاد ــ به همکاری با یک شرکت تولید تلویزیونی وابسته به سر دیوید فراست (Sir David Frost) دعوت شد. این پروژه، بخشی از یک فیلم مستند تاریخی بود و نخستین و آخرین حضور او در یک فیلم محسوب نمی­‌شد. او در تلاش برای مستندسازی محوطه‌های اشکانی در عراق، اقدام به فیلم‌برداری هوایی با هلیکوپتر کرد و همچنین در مستندی دیگر دربارۀ شهر باستانی پترا نیز حضور یافت. Simpson, n.d)). شاید کالج بیش از هر چیز به­‌دلیل مستندسازی تصویری شهر واحه­‌ای۲۳۰۰ ساله در مسیر جادۀ ابریشم در سوریه شناخته شود؛ شهری که همواره، نقش مهمی در مطالعات او داشته است (The Times, 2015). در سال ۱۹۸۴م. ملکوم کالج تور علمی شش ماهه‌­ای در سراسر آمریکای شمالی برگزار کرد و به دعوت انجمن باستان‌شناسی آمریکا (American Archaeological Association)، مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها دربارۀ هنر رومی و اشکانی ارائه داد. در سپتامبر 1992م.، او سرانجام به یکی از آرزوهای دیرین خود یعنی بازدید از محل نخستین پایتخت اشکانیان در نیسا (Nysa)، جامۀ عمل پوشاند. این سفر بخشی از کنفرانسی بود که از سوی آکادمی علوم ترکمنستان (Academy of Sciences of Turkmenistan) برگزار شد. کالج در این کنفرانس، مقاله‌ای علمی دربارۀ مجسمه‌های پالمیرا ارائه کرد. (Simpson, n.d). از دیگر ویژگی‌های منحصربه‌فرد کالج، توانایی او در صحبت کردن به گویش پالمیری، یکی از لهجه‌های زبان باستانی آرامی بود. این مهارت به او درک ویژه‌ای از سنگ‌نوشته‌های قبور و معماری پالمیرا بخشیده بود؛ آثاری که او سال‌ها به مستندسازی آن‌ها مشغول بود (The Times, 2015).  

• - کتاب:
• چگونه هنر رومی را تشخیص دهیم؟.
• هنر اشکانیان.
• دورۀ اشکانی (شکل‌نگاری ادیان).
• هنر پالمیرا.
• اشکانیان (مردم و مکان‌های باستانی).

این اثر تصویری خواندنی و جامع از اشکانیان و امپراتوری­­ای که بر آن حکومت می‌کردند، ارائه می‌دهد؛ که افق‌های جدیدی را به‌روی خواننده می‌گشاید. مفیدترین فصل‌های کتاب، آن‌هایی هستند که به معماری و هنر اشکانی اختصاص دارند. در مقابل، کم‌فایده‌ترین بخش­‌ها، خلاصه‌های ناقص از تاریخ سیاسی اشکانیان­‌اند که پیش و پس از فصل‌های اصلی آمده‌­اند. مباحث مربوط به معماری و هنر اشکانی با حجم قابل توجهی از تصویرسازی شامل نقاشی‌های خطی، عکس‌ها و تفسیرهای مرتبط، همراه شده‌­اند. همچنین، کتاب­‌شناسی گزینشی مفیدی در پایان کتاب گنجانده شده است. نگارش این اثر مبتنی بر آشنایی دست اول نویسنده با داده­‌های باستان‌شناسی—به‌­ویژه سکه‌ها— و در سطحی محدودتر، با شواهد ادبی، کتیبه‌ای و بحث‌های پژوهشی معاصر صورت گرفته است. (Gray, 1969).

• - مقاله:
• عناصر فرهنگی اشکانی در پالمیرا رومی.

• کالج، م، الف، ر. (1380ش.). اش‍ک‍ان‍ی‍ان‌ (پ‍ارت‍ی‍ان‌). (ترجمۀ م. رجب‌نیا). هیرمند. (انتشار اصل اثر: 1967م.).

ای‍ن‌ ک‍ت‍اب‌ ب‍ا ع‍ن‍وان‌ ت‍اری‍خ‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ پ‍ارت‍ی‍ان‌، ترجمۀ محمدجواد مشکور از ان‍ت‍ش‍ارات‌ دن‍ی‍ای‌ ک‍ت‍اب‌ در س‍ال‌ 1367ش. م‍ن‍ت‍ش‍ر ش‍ده‌ اس‍ت‌.

• -. (1402ش.). شمایل‌نگاری مذهبی ایران در دوره اشکانی. (ترجمۀ ع. بهادری). سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم اسلامی و انسانی دانشگاه‌ها(سمت)، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعه علوم انسانی. (انتشار اصل اثر: 1986م.).

المیرا کریمی

بهمن ماه 1403ش.