یوهان فرانتس بوده - Johann Franz Budde
یوهان فرانتس بوده Johann Franz Budde الهیدان لوتری، فیلسوف و تاریخنگار آلمانی بود. او از جنبش زهدباوری تاثیرات زیادی پذیرفته و در کتابهایش از شیوۀ تفکر این جنبش بهره برده است. او فردی محترم در زمان خود بود و از نامدارترین الهیدانان آلمانی زمان خودش شناخته میشود که توانست بنیانی تاریخی در مطالعاتش بگذارد.
تولد و درگذشت
۲۵ ژوئن ۱۶۶۷م.– ۱۹ نوامبر ۱۷۲۹م.
سوابق زندگی و تحصیل
یوهان فرانتس بوده یا به صورت لاتینش یوهانس فرانسیکوس بودئوس (Johannes Franciscus Buddeus) در سال ۱۶۶۷م. در شهر آنکلام (Anklam) در ناحیه پمرانیا (Pomerania) در شمالشرقی آلمان امروزی متولد شد. پدر او، فرانتس، کشیش و مادرش، کاتارینا (Katharina)، دختر شهردار شهر بود (Aland, 1995). او در کودکی تحصیلات مناسبی را در الهیات مسیحی، کتاب مقدس و همچنین زبانهای شرقی داشت (Kunze, n.d.).
او ابتدا تحصیلات خود را در سال ۱۶۸۵م. در دانشگاه ویتنبرگ (Universität Wittenberg) آغاز کرد و به زودی در سال ۱۶۸۷م. مدرک ارشد (Magister) خود را گرفت و در سال ۱۶۸۹م. در آنجا به مرتبۀ دستیاری (Adjunkt) رسید (Aland, 1995). سپس در سال ۱۶۸۹م. به دانشگاه فریدریش شیلر ینا (Friedrich-Schiller-Universität Jena) رفت و در آنجا به موقعیتی مشابه دست یافت و بیشتر به مطالعۀ تاریخ پرداخت (Kunze, n.d.). در سال ۱۶۹۲م. به دانشگاه کوبورگ (Hochschule für angewandte Wissenschaften Coburg) رفت و استاد زبان یونانی و لاتین آن دانشگاه شد (Ibid). او در آنجا علیرغم داشتن مدرکی در الهیات، اجازۀ تدریس در این حوزه را نداشت (Aland, 1995) و به همین دلیل سال بعد در ۱۶۹۳م. به دانشگاه هاله (Universität Halle) رفت و به مرتبۀ استادی فلسفۀ اخلاقی رسید (Tonelli, 1967). او در سال ۱۷۰۵م. در دانشگاه ینا استاد دوم الهیات شد و در سال ۱۷۱۵م. بالأخره بعد از مرگ فورتش (Foertsch) به مرتبۀ استاد اول رسید (Aland, 1995). او در همان سال فعالیت خود را به عنوان مشاور کلیسا در گوتا (Gotha) شروع کرد (Tonelli, 1967).
او دوبار ازدواج کرد: بار اول در سال ۱۶۹۳م. با کاترینا سوزانه (Katharina Susanne)، دختر کسپر پوسنر (Casper Possner) که استاد فیزیک در دانشگاه ینا بود و بار دوم با الئون مگدالنا (Eleon Magdalena) که دختر کشیش دربار، یوهان کسپر (Johann Casper) بود. او مجموعا صاحب چهار فرزند شد که همگی دانشمند و الهیدان شدند (Aland, 1995). در نهایت یوهان فرانتس بوده در سال ۱۷۲۹م. در گوتا از دنیا رفت.
سوابق اجرایی و پژوهشی
در ینا مردم به او، بهعنوان یک انسان و یک مسیحی احترام میگذاشتند و او تا آخر عمر در آنجا ماند. او که بر شاخههای مختلف دانش زمان خودش مسلط بود، در دروس دانشگاهیاش مرتبا به فلسفه، تاریخ و سیاست گریزهایی داشت. همچنین او چندین بار در دانشگاه مسئولیتهای اجرایی گرفت و برای مدتی رئیس دپارتمان خود شد (Kunze, n.d.).
بوده گرچه خود را مستقل از همۀ مکتبها میدانست و خود را بیشتر فردی التقاطی معرفی میکرد اما از نظر فکری به زهدباوران (Pietist) نزدیک بود و در فلسفه نیز به دوستش در هاله، کریستیان توماسیوس (Christian Thomasius) (Tonelli, 1967).
او دکارت را آغازگر عصر جدید میدانست و به اسپینوزا حمله میکرد و از سنت الهیاتیای پیروی میکرد که توسط موسئوس (Musæus) در ینا پایه گذاشته شده بود (Kunze, n.d.). تحتتأثیر زهدباوری، اندیشۀ محوری تفکرات بوده فلسفۀ عملی بود. او همچنین به ارادۀ آزاد باور داشت و بر اهمیت روانشناسی و روحباوری در جهانبینیاش تأکید میکرد و در توضیح منشأ باورهای یهودی-مسیحی و بدعتهای آنها به جریانهای فکری ایران نیز توجه داشت. او در ۱۷۲۳م. به شکل جدی در جدال با کریستیان ولف (Christian Wolff) با زهدباوران همراه شد و رسالهای علیه او نوشت-اثر دهم در لیست آثار- (Tonelli, 1967) اما ولف با او مانند فیلسوفی احمق و سادهلوح رفتار کرد اما به داماد بوده بعد چهل سال، از نظریات او دوباره دفاع کرد (Frank, 1876).
آثار
- عناصر فلسفۀ عملی. او در این کتاب آزادی انسان را انکار میکند و امکان انجام عمل نیک را به لطف خدا محول میکند. او بخش زیادی از کتاب خود را به روانشناسی عملی اختصاص میدهد؛ چراکه معتقد است روانشناسی ابزاری مناسب برای درمان انسان گناهکار است اما به هر حال الهام نیز برای این فرآیند درمان بسیار ضروری است (Ibid).
- درآمدی بر تاریخ فلسفۀ یهود: رسالهای در بدعت والنتینیان.
- برگزیدۀ قوانین طبیعت و ملتها.
- درآمدی بر تاریخ فلسفۀ یهود: رسالهای در بدعت والنتینیان.
- تمرینی تاریخی-الهیاتی در مورد خاستگاه، شأن و استفاده از نام مسیحی برای بازیگر.
- نور حکمت. بخشی دیگر: شامل اخلاق، طبیعت و حقوق بینالملل.
- شرح بدعتهای اعراب در مورد قرائتها.
- جلیل، مشهور به دلیل اعمال و معجزات مسیح.
- تاریخ کلیسایی عهد عتیق: از آفرینش جهان تا میلاد مسیح.
- پاسخ متواضعانه به آقای کریستیان ولف در مورد نگرانیهای بوده در مورد فلسفهاش.
- تأملاتی بر فلسفۀ ولفیانی: همراه با مقدمهای تاریخی بر مناقشات کنونی.
- اصول الهیات التقاطی. این اثر به نوعی مهمترین کتاب او در مورد فلسفۀ نظری است. در بخش اول ابتدا نظریات منطقی خود را توضیح میدهد و بیشتر محتوای آن روششناختی است. او در این بخش به وضوح تحتتأثیر توماسیوس و همچنین جان لاک (John Locke) است. او در این کتاب اصطلاحات متافیزیکی را صرفا ابزاری میداند و متافیزیک را علم مستقلی به شمار نمیآورد (Tonelli, 1967).
- اصول الهیات اخلاقی. این کتاب در واقع دومین کتاب از سری اصول اوست. در این کتاب ابتدا به فلسفۀ طبیعی به شکل پدیدارشناسانه میپردازد و بحث میکند که ما فقط میتوانیم تأثیرات و جلوههای اشیا را بشناسیم و نه ماهیت واقعی آنها را. او در این کتاب مرتباٌ به کتاب مقدس و دیدگاه زهدباورانۀ خود متوسل میشود و در پایان نیز سعی میکند خدا را با دلایل منطقی اثبات کند (Ibid).
- مقدمهای تاریخی و الهیاتی بر اصلیترین اختلافات دینی.
- بازیافتههای بودئوس: یا ارائهای از آثار تاریخی کلیسا در سه قرن اول میلادی.
آثار به زبان های دیگر
- (Budde, J. F. (1697). Elementa philosophiae practicae.)
- (- (1702). Introductio ad historiam philosophiae Ebraeorum. Accedit Dissertatio de haeresi Valentiniana. Impensis Orphanotrophei Glavcha-Halensis.)
- (- (1702). Selecta iuris naturae et gentium. Typis & Impensis Orphanotrophei.)
- (- (1702). Introductio ad historiam philosophiae Ebraeorum; Accedit Dissertatio de haeresi Valentiniana. Impensis Orphanotrophei Glavcha-Halensis.).
- (- (1711). Exercitatio historico-theologica de origine, dignitate, et usu nominis Christiani ad Actor. Litteris Mullerianis.)
- (- (1711). Lichts der Weisheit. Anderer Theil: in welchen die Sitten-Lehre, das Natur und Völker-Recht. [publisher not identified].)
- (- (1713). De Arabicorum haeresi commentatio qua ad lectiones. Litteris Mullerianis.)
- (- (1718). Galilaeam rebus gestis et miraculis Christi claram.)
- (- (1719). Historia ecclesiastica Veteris Testamenti: ab orbe condito vsque ad Christum natum. Impensis Orphanotrophei.)
- (- (1723). Bescheidene Antwort auf Herrn Christian Wolffens Anmerckungen über das Buddeische Bedencken dessen Philosophie betreffendt. Andreäischen Buchhhandlung.)
- (- (1724). Bedencken über die wolffianische Philosophie: nebst einer historischen Einleitung zur gegenwärtiger Controversie.)
- (- (1725). Institutiones Philosophiae Eclecticae.)
- (- (1727). Institutiones theologiae moralis. Apvd haeredes Thomae Fritsch.)
- (- (1728). Historische und theologische Einleitung in die vornehmsten Religious-Streitigkeiten. )
- (- (1873). Buddeus redivivus, oder, Darstellung der kirchlichen Alterthümer der drei ersten Jahrhunderte. Heinzelmann.)
آثار منتشرشده به فارسی
تا کنون هیچ کدام از آثار این پژوهشگر در ایران ترجمه و منتشر نشده است.
منابع به زبان های دیگر
- Aland, K. (1995). Buddeus, Johann Franz. Neue Deutsche Biographie, 2, 715. Retrieved August 06, 2022 from https://www.deutsche-biographie.de/pnd11851685X.html#ndbcontent
- Frank, G. (1876). Buddeus, Johann Franz. In Allgemeine Deutsche Biographie (Vol. 3., pp. 500-501), Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften.
- Kunze, J. (n.d.). Buddeus, Johannes Franciscus. New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, II, 292. Retrieved August 06, 2022 from https://ccel.org/ccel/schaff/encyc02/encyc02.html?term=Buddeus,%20Johannes%20Franciscus
- Tonelli, G. (1967). Budde, Johann Franz. In Encyclopedia of Philosophy. Encyclopedia of Phylosophy. Retrieved August 06, 2022 from https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/budde-johann-franz-1667-1729
سایر منابع پیشنهادی
برای مطالعۀ بیشتر دربارۀ زندگی بوده میتوانید به چهار مدخل مفصلی که دربارۀ او در دانشنامههای مختلف نوشته شده و در لیست منابع یک تا چهار آمده، مراجعه کنید.
گردآورنده
محمدجواد احمدیزاده
مهر 1401ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-07-23</span>