جروم (جری) رایت کلینتون - Jerome (Jerry) Wright Clinton
جروم (جری) رایت کلینتون(Jerome (Jerry) Wright Clinton) یکی از چهرههای برجسته در زمینۀ ایرانشناسی و ادبیات فارسی در ایالات متحده بود. برجستهترین و ماندگارترین سهم او در جهان آکادمیک، پژوهش و ترجمۀ بینظیرش از شاهنامه بود که تأثیری عمیق بر درک جهان غرب از این اثر عظیم گذاشت.
تولد و درگذشت
1937م. ـ 2003م.
سوابق زندگی و تحصیل
جروم (جری) رایت کلینتون (Jerome (Jerry) Wright Clinton) در سال 1959م. از دانشگاه استنفورد (Stanford University) لیسانس و در سال 1962م. از دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) در رشتۀ ادبیات انگلیسی و آمریکایی فوق لیسانس گرفت. دو سال را در ایران در سپاه صلح (The Peace Corps) سپری کرد؛ سپس دکتری خود را در رشتۀ ادبیات فارسی و عربی از دانشگاه میشیگان (University of Michigan) گرفت. در سال 1970م. به ایران برگشت و در مورد رسالۀ دکتری خود که دربارۀ اشعار منوچهری دامغانی بود، تحقیق و در سال 1972م. آن را تکمیل کرد. در سال 1970م. تا 1972م. مدرس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه مینه سوتا (University of Minnesota)و پس از آن از سال 1972م. تا 1974م. مدیر مرکز تهران در انجمن آمریکایی مطالعات ایرانی (American Institute of Iranian Studies)بود و سپس در 1974م. استادیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه پرینستون (Princeton University) شد و بیست و هشت سال تا سن بازنشستگی، در سال 2002م. در گروه مطالعات خاور نزدیک در این دانشگاه تدریس کرد (مشکیننژاد، 1367ش.، ص. 186).
سوابق اجرایی و پژوهشی
جروم (جری) رایت کلینتون پاياننامۀ دكترايش را دربارة ديوان منوچهري دامغاني نوشت كه بعدها در كتابي با عنوان ديوان منوچهري: يك بررسي انتقادي به چاپ رسيد. در اين كتاب به غير از تحليل اشعار منوچهری دامغاني و بررسي آنها در زمينههاي تاريخي به لزوم تحليل متنگرا براي درك آن اشعار تأكيد میشود و شيوههاي شرح و پرداخت تصاوير مربوط به باغ در ادبيّات كلاسيك فارسي مورد بررسي قرار میگیرد. در همين راستا جروم رایت كلينتون مقالات ديگري به چاپ رساند كه از بين آنها ميتوان از مقالههاي با ارزشش دربارة قصيدة ايوان مدائن خاقاني و استعاره و هماهنگي در قصيدههاي فارسي، ديوانگي و چارة آن در قصههاي هزار و يك شب: افسانة شهريار و شهرزاد نام برد. علاوه بر اينها، وي مقالات متعددي نيز دربارة جنبههاي ديگر ادبيّات كلاسيك، ادبيّات معاصر و فرهنگ اسلامي به چاپ رسانده است. امّا شايد شهرت وی در كارهاي تحقيقاتي و ترجمهاي بيش از هر چيز مديون شاهنامۀ فردوسي باشد. خدمات وي از اين نظر قابل تحسين است (تلطف، 1383ش.، صص. 34-39).
علاوه بر کارهای سنتی آکادمیک، جروم رایت کلینتون پیشگام در بهکارگیری فناوری برای تسهیل دسترسی به منابع فارسی بود. در دوران تدریس در پرینستون، او با درک اهمیت آرشیو دیجیتال، بایگانی الکترونیکی شاهنامه را در مرکز فناوریهای آموزشی دانشگاه ایجاد کرد. این وبسایت نوآورانه، که تحت عنوان پروژۀ شاهنامه شناخته میشد، نسخههای مصور خطی فارسی کتابخانۀ دانشگاه پرینستون را به صورت دیجیتال در دسترس محققان و دانشجویان سراسر جهان قرار داد. این پروژه نمونهای بارز از تلفیق میراث کلاسیک با زیرساختهای نوین فناورانه بود (Princeton, 2003).
جروم رایت کلینتون در سال 1971م. عضو هیئت تحریریۀ نشریۀ مطالعات ایرانی(Journal of Iranian Studies) شد. وی همچنین عضو انجمن مطالعات ایرانی (Association for Iranian Studies)، انجمن شرقشناسی آمریکا (The American Oriental Society (AOS)) و انجمن مطالعات خاورمیانهای (The Middle East Studies Association (MESA)) بود (مشکیننژاد، 1367ش.، ص. 186).
جوایز و افتخارات جروم رایت کلینتون:
- بورس زبان خارجی دفاع ملی، 1965م. ـ 1966م. (National Defense Foreign Language Fellowship)
- همکار پژوهشی فولبرایت ـ هیز، 1968م. ـ 1969م. (Fulbright-Hays Research Fellow)
- دریافت کمک هزینۀ توسعۀ برنامۀ درسی از بنیاد ملی علوم انسانی، ۱۹۷۸م. ـ ۱۹۷۹م.
- دریافت کمک هزینۀ ترجمه از بنیاد ملی علوم انسانی، ۱۹۸۸م. ـ ۱۹۸۹م.
- دریافت کمک هزینۀ توسعۀ برنامۀ درسی برای دویست و پنجاهمین سالگرد دانشگاه پرینستون، ۱۹۹۸م. ـ ۱۹۹۹م.
- دریافت جایزۀ ترجمۀ فارسی لوئیس راث(Lois Roth Persian Translation Prize) از انجمن آمریکایی مطالعات ایرانی برای ترجمۀ کتاب «در چنگال اژدها» در سال 2002م.
- دریافت کمک هزینۀ مؤسسۀ جی. پل گِتی (J. Paul Getty Grants)
آثار
- کتاب :
- در چنگال اژدها: داستان رستم و اسفندیار از شاهنامۀ فردوسی.
- تراژدی سهراب و رستم از حماسۀ ملی ایرانیان، شاهنامۀ ابوالقاسم فردوسی.
- فارسی نو: زبان گفتاری و نوشتاری.
- دیوان منوچهری دامغانی: یک بررسی انتقادی.
- شعر نظامی گنجوی: دانش، عشق و بلاغت.
آثار به زبان های دیگر
- Books:
- (Clinton, J. (۱۹۹۹). In the dragon’s claws: The story of Rostám & Esfandiyar from the Persian Book of Kings (A. Ferdowsi, Trans.). Mage Publishers. )
- (__. (۱۹۸۷). The tragedy of Sohráb and Rostám from the Persian National Epic the Shahname of Abol-Qasem Ferdowsi. University of Washington Press. )
- (__. (1971). Modern Persian: Spoken and Written. Desktop. )
- (__. (1972). The Divan of Manūchihrī Dāmghānī: A Critical Study. Bibliotheca Islamica.)
- (__. (2000). The Poetry of Nizami Ganjavi: Knowledge, Love, and Rhetoric. Palgrave. )
آثار منتشرشده به فارسی
- سلگی مصطفوی، ل.، کلینتون، ج. ر.، و شالیت، ن. ب. (1384ش.). شعر معاصر فارسی: سلاح ملی در ایران ۱۹۵۰م. ـ ۱۹۷۰م. (1329ش. ـ 1349ش.) [مصاحبه با احمد شاملو]. گوهران، (۹ و ۱۰).
- کلینتون، ج. ر. (1363ش.). نفوذ سعدی بر بزرگترین شاعران آمریکا در قرن نوزدهم میلادی. کیهان فرهنگی، ۱۰، ۲۶ ـ ۲۸.
منابع
- تلطف، ک. (1383ش.). استاد، شاگرد، همکار و ایرانشناس: (به یاد جروم وایت کلینتون). فصلنامۀ سخن عشق، (6) 4، ۳۴ ـ ۳۹.
- مشکیننژاد، پ. (1367ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلام شناسان (ج. ۶، صص. ۱۸۶ ـ ۱۸۸). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
منابع به زبان های دیگر
- Princeton University. (2003, November 25). Jerome Clinton, scholar of Persian language and literature, dies [Press release]. https://pr.princeton.edu/news/03/q4/1125-clinton.htm.
- (2019). Clinton, Jerome W(right) 1937–2003. In Encyclopedia.com. Retrieved November 9, 2025. from https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/clinton-jerome-wright-1937-2003.
سایر منابع پیشنهادی
- کمیسیون ملی یونسکو. (1364ش.). متن سخنرانیهای دکتر جروم رایت کلینتون: ذکر جمیل سعدی. اداره کل انتشارات و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Karimi-Hakkak, A. (2003, November 7). The death of Jerome Clinton. The Iranian. https://iranian.com/Arts/2003/November/Clinton/index.html.
- Jerry Clinton. (2025, November 9). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Jerry_Clinton.
گردآورنده