ژاک دوشنگیمن - Jacques Duchesne-Guillemin
ژاک دوشنگیمن (Jacques Duchesne-Guillemin) شرقشناس و ایرانشناس بلژیکی است که در زمینههای متنوعی ازجمله زبانهای هند و ایرانی، ادبیّات و تاریخ ایران باستان، مطالعات زرتشتی و اوستاشناسی به پژوهش و تحقیق پرداختهاست. آثار بسیار او در حوزههای مختلفِ مربوط به ایران باستان، موجب پیشرفت و ارتقای دانش و بینش در این زمینهها گردید.
تولد و درگذشت
1910م. - 2012م.
سوابق زندگی و تحصیل
دوشن گیمن تحصیلات اوّلیّۀ خود را در رشتههای زبانشناسی و هندشناسی انجام داد و از محضر استادانی چون آنتوان میه ( Antoine Meillet ) و سیلون لوی (Sylvain Levi) بهره برد و در سال1931م. موفق به کسب مدرکِ زبانشناسی زبانهای باستانی از دانشگاه لوون (Universiteit Leuven) در کشور بلژیک شد. وی پس از کسب بورسیۀ تحصیلی به پاریس رفت و در آنجا به مطالعه بر روی متون باستانی ایران و اوستاشناسی نزد امیل بنونیست (Émile Benveniste) پرداخت و در سال 1936م. موفّق به نوشتن رساله و اخذ مدرک از مدرسۀ مطالعات عالی (École Pratique des Hautes Études ) گردید. سپس به زادگاهش، بلژیک، بازگشت و در نزد اوگوست بریکتو(Auguste Bricteux ) زبان فارسی و عربی را فراگرفت و بیش از پیش به مطالعات ایران باستان علاقهمند شد (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 204). از سال 1938م. مشغول تدریس در دانشگاه لیژ Universite de Liege بهعنوان مربی در رشتههای مرتبط با هند و ایرانشناسی گردید که از جملۀ آنها میتوان به اوستاشناسی، زبان پهلوی و ادیان ایران باستان اشاره کرد. در سال 1943م. به مقام استادی و در سال 1964م. به درجۀ استاد تمامی نایل آمد (متی و کدی، 1371، 18). وی چندی هم بهعنوان استادِ میهمان در دانشگاه کلمبیا (Columbia University)، دانشگاه کالیفرنیا (University of California) و دانشگاه شیکاگو (University of Chicago) به تدریس پرداخت (نیکبین، 1380، 428). سپس به دانشگاه لیژ بازگشت و تا سال 1983م. در این دانشگاه بهعنوان عضو هیئت علمی به تدریس پرداخت (متی و کدی، 19)
سوابق اجرایی و پژوهشی
دوشن گیمن به دور دنیا سفر کرد و در چندین دانشگاه از جمله دانشگاه کلمبیا در نیویورک، دانشگاه شیکاگو، دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس و غیره سخنرانی کرد؛ مهمترین آنها بحثهای پربار او با والتر بی هنینگ (Walter B. Henning )در لندن بود که آن زمان عمیقاً به مطالعۀ اسناد مانوی آسیای میانه مشغول بود (ایرانیکا).
از جمله مشاغل مهم اجرایی- علمی دوشن گیمن، سردبیری نشریۀ معتبر اسناد ایرانی (Acta Iranica )میباشد. او از سال 1973م. با کمک ژان لوکوک (Lecoq John) زبانشناس و گویششناس، ویراستاری این نشریه را به عهده گرفت. در این نشریه که تاکنون بیش از 40 جلد از آن منتشر شدهاست، مقالات علمی- پژوهشی به زبانهای انگلیسی، آلمانی و فرانسوی به چاپ میرسد و عمدۀ موضوعات آن حول محورهای تاریخ، زبان و ادبیات و نیز سکّهها و مهرهای ساسانی، آیین زرتشتی و بهطور کلّی ایران باستان جریان دارد (متی و کدی، 29).
سرپرستی بخش بلژیکی- فرانسوی زبان انجمن بینالمللی تاریخ ادیان (International Association for the History of Religions)، ریاست افتخاری کانون اروپایی مطالعات زرتشتی (European Centre for Zoroastrian Studies)، عضویّت در آکادمی سلطنتی دانمارک (Royal Danish Academy of Sciences and Letters) و عضو مکاتبهای آکادمی کتیبهها و ادبیّات فرانسه (Académie des Inscriptions et Belles-Lettres ) از دیگر عضویّتهای دوشن گیمن در مجامع علمی جهان میباشد. از عناوین افتخاری این محقّق خبره میتوان به اعطای دکترای افتخاری به او از سوی دانشگاه تهران University of Tehran در سال 1974م. (1352ش.) اشاره کرد (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 204).
او بدون اینکه از زبانشناسی و فلسفه غافل شود، بهعنوان مورّخ ادیان ایران شهرت یافت. او خیلی زود بهعنوان یک متخصّص بزرگ شناخته شد و شهرت بینالمللی پیدا کرد. وی عمدهترین اثر خود را با عنوان دین ایران باستان (La religion de l’Iran ancien) در سال 1962م. منتشر كرد؛ اثری كه علیرغم تحوّلات اخیر در دانشهای مرربوط به آئین زرتشت، هنوز هم بهعنوان یك شاهكار و بهترین مقدمۀ علمی از آیین زرتشت تلقی میشود (ایرانیکا).
آثار
در سال 1948م. با انتشار زرتشت (ترجمهای از گاتهای اوستا، متشکل از هفده سرود منسوب به زرتشت) كه در آن زمان وفادارترین ترجمۀ گاتاها قلمداد میشد، توسّط والتر بی. هنینگ، محقّق برجستۀ علوم ایرانشناسی، تحسین شد. این کتاب در سال 1952م. توسّط والتر برونو هنینگ (Walter Bruno Henning) بهعنوان سرودهای زرتشت (The Hymns of Zarathustra) به انگلیسی ترجمه شد (ایرانیکا).
دوشن گیمن کتابها و مقالات بسیاری در موضوعات متنوّع و مختلف نوشت که بسیاری از آنها در دانشنامۀ کوچک پاولی (Der Klaine Pauly)، دایرةالمعارف بریتانیکا (Encyclopædia Britannica)و نشریۀ اسناد ایرانی منتشر گردیدهاند.
شماری از آثار دوشن گیمن در زمینۀ ایران باستان:
- یادداشتهایی بر آیین زروان در پرتو کتاب زروان اثر زنر با ارجاعات اضافی (Notes on Zervanism in the Light of Zaehner’s Zurvan, with Additional References)
- دین و سیاست: از زمان کوروش تا خشایارشا (Religion et politique, de Cyrus à Xerxès)
- بهمنظور مطالعۀ حافظ (Pour l’étude de Hafiz)
- قالی تخت جمشید (Der Perspolis-Teppich)
- اورمزد (Ormazd)
- آیین زروان و نسخ خطّی بحرالمیّت (Le zervanisme et les manuscrits de la Mer Morte)
- اسلام و آیین مزداپرستی (Islam et Mazdéisme)
- گاهشمار اصلاحات مالی در حکومت ساسانی (Chronique reforme fiscal dans l'etat Sassanide)
- خشایارشا (Xerxès)
- نام خوراسیمه (خوارزم) (Le nom de la Chorasmie)
- هلال خصیب (Le Croissant Fertile)
- چگونه اسلام ماندگار میماند؟ (How does Islam stand)
- هند بدون هندوها (L'Inde sans les Hindous)
- دربارۀ شکایت روح گاوی (On the Complaint of the Ox-Soul)
- زبانهای دنیا (Les langues du monde)
آثار منتشرشده به فارسی
- آرای گوناگون دربارۀ زرتشت. این اثر در اصل ترجمۀ مقالهای از دوشن گیمن با عنوان لاتین (Variations sur Zoroastre ) میباشد که بهعنوان ضمیمۀ شمارۀ 16مجلّۀ نامۀ فرهنگستان در سال 1383ش. با ترجمۀ آرزو رسولی منتشر شد.
- واکنش غرب در برابر زردشت یا زرتشت و جهان غرب. این کتاب هم با نامهای مختلف و مترجمان متفاوت به فارسی ترجمه شدهاست و در اصل ترجمه کتابی با نام (The Western Response to Zoroaster) میباشد.
- دین هخامنشیان. این اثر، ترجمۀ سه مقاله از این محقّق بلژیکی است که با فصلی تألیفشده توسّط مترجمِ آن، مرتضی ثاقبفر، ترکیب شده و بدین صورت به انتشار درآمدهاست.
- دین ایران باستان، ترجمۀ رؤیا منجّم.
- اورمزد و اهریمن. ماجرای دوگانهباوری در عهد باستان. این کتاب ترجمۀ اثری با عنوان اصلی (Ormazd et Ahriman: l’aventure dualiste dansl’Antiquité) است. مترجم این کتاب عبّاس باقری است.
منابع
- دوشن گیمن، ژاک، (1385ش.)، دین ایران باستان، ترجمۀ رؤیا منجّم، تهران: علم.
- گروه مؤلّفان و مترجمان، (1388ش.)، فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج. 4.
- متی، رودی Matthew Rudy؛ کدی، نیکی Nikki R. Keddie، (1371ش.)، ایرانشناسی در فرانسه، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: توس: انجمن ایرانشناسی فرانسه در ایران.
- میراحمدی، مریم، (1393ش.)، تاریخ تحوّلات ایرانشناسی: پژوهشی در تاریخ فرهنگ ایران در دوران باستان، تهران: طهوری.
- نیکبین، نصرالله، (1380ش.)، فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرقزمین، تهران: آرون، ج. 1.
- یزدانپرست، حمید، (1384ش.)، نامۀ ایران: مجموعۀ مقالهها، سرودهها و مطالب ایرانشناسی به کوشش حمید یزدانپرست، تهران: اطلاعات، ج. 1.
منابع به زبان های دیگر
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- https://data.bnf.fr/fr/11900896/jacques_duchesne-guillemin/
- Wikidata
- Jacques_Duchesne-Guillemin
گردآورنده
سیّد محمّد قدسی
15 مرداد 1398ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-07-16</span>