پییِر لوتی (Pierre Loti) نظامی و نویسندۀ رمان، اهل فرانسه بود. در نیروی دریایی فرانسه خدمت میکرد و برای مأموریتهایی به اقصی نقاط جهان از جمله عثمانی و ایران فرستاده میشد. در کنار این کار، ذوق ادبیِ قوی و شاخصی هم داشت و رمانهایی عمدتاً بر پایۀ تجربیات شخصی سفرهایش مینوشت. سفر او به ایران در دورۀ مظفّرالدّین شاه قاجار باعث نگارش کتابی شد با عنوان «به سوی اصفهان» که در آن اطّلاعات ارزشمندی از این شهر و فرهنگ و رسومش آمده است.
1850م. ـ 1923م.
پییِر لوتی با نام واقعیِ لوئی ـ ماری ـ ژولییَن ویو (Louis-Marie-Julien Viaud) به تاریخ ژانویۀ 1850م. در شهر روشفورِ فرانسه (Rochefort) به دنیا آمد. در نوجوانی قصد داشت کشیش پروتستان بشود (Musée virtuel du protestantisme, n.d.). امّا رؤیاهای او با شرایط سختِ مالی خانواده بر باد رفت. مجبور شد مدرسه را نیمهکاره رها کند و پیشۀ نظامیگری را برگزیند (EBSCO Editors, n.d.). در سال 1867م. در مدرسۀ آموزش فنون دریایی ناواله (École navale) واقع در شهر پاریس پذیرفته شد و چند سال بعد فارغ التّحصیل شد (Musée virtuel du protestantisme, n.d.). او در نیروی دریایی فرانسه به عنوان افسر آغاز به کار کرد و با سِمَت کاپیتانیِ کشتی بازنشسته شد (Google Arts & Culture, n.d.). در سال 1881م. نام و نام خانوادگیِ مستعار «پییر لوتی» را برای خود برگزید. به سال 1910م. از خدمت ارتش بازنشسته شد، هر چند با شروع جنگ جهانی اوّل داوطلبانه به خدمت بازگشت و تا پایان جنگ، فعّالیّت نظامی میکرد. سپس برای گذرانِ زندگیاش به اوندایِ فرانسه (Hendaye) رفت و ژوئن 1923م. در همین مکان هم درگذشت. البتّه بنا به وصیّت خودِ لوتی جنازهاش در جزیرۀ اولرون (île d'Oléron) دفن شد (Musée virtuel du protestantisme, n.d.).
پییِر لوتی در کنار نظامیگری به نویسندگی و امور ادبی هم توجّه بسیار داشت و به صورت موازی این دو فعّالیّت را پیش میبرد. در پیشۀ نظامی، ابتدا افسر نیروی دریایی بود و از غرب تا شرقِ دور را در همین کسوت طی کرد. از ژاپن تا سنگال در آفریقا، از ایالات متّحده آمریکا تا ایران، هند و چین (Öztürk, 2019). سفرش به قلمرو عثمانی به ویژه به شهرِ استانبول (اوّلین سفر 1876م.) باعث شد تا دلباختۀ شدیدِ آن شود و حتّی زبان ترکی را هم بیاموزد (Ibid)؛ نه فقط عثمانیِ آن زمان و ترکیۀ فعلی بلکه فرهنگ چین و ژاپن هم برای او جذّاب مینمود (Google Arts & Culture, n.d.). به طوری که منتقد غرب و استعمار آن شد و به همین سبب و دلایل دیگر در اروپا چندان محبوب نبود (Öztürk, 2019). پییر لوتی در سال 1881م. به درجۀ بالاترِ ستوانی رسید. مابین سالهای 1885 تا 1891م. در چین خدمت نظامی میکرد. به سال 1906م. کاپیتان کشتی شد (Britannica Editors, 2025). به پاس خدماتش در جنگ جهانی اوّل، نشان ارتش (order of the army) را دریافت کرد. چهار سال بعد بالاترین رتبۀ نشانِ لژیون دونور (Légion d’Honneur) یعنی صلیب بزرگ (Grand-Croix) به وی اهدا شد (Musée virtuel du protestantisme, n.d.). در حوزۀ ادبیّات، رمانهای نیمه ـ خودزندگینامهایِ وی (Semi-Autobiographical) که نتیجۀ سفرهای دور و درازش به اقصی نقاط جهان بود وی را به شهرت رساند. مضمون اکثر این آثار، عشق و اشتیاق بود و معمولاً داستان روابطِ عاشقانۀ ملوانان فرانسوی با زنان بومی را واگو میکرد (Whitlark, 2022). پییر لوتی سبک نویسندگیِ عجیب و غریبی داشت و همین باعث محبوبیت او بین مردم و منتقدان ادبی میشد. تأیید منتقدان معروف فرانسویِ آن دوره مثل فردیناند برونتیر (Ferdinand Brunetière) و ژول لومتر (Jules Lemaître) راه را برای ورود و عضویّت لوتی در آکادمی فرانسه (Académie Française) در سال 1891م. هموارتر کرد (Britannica Editors, 2025). پییر لوتی تقریباً سالی یک بار اثری از خود به چاپ میرساند. نثرِ ساده و موزون و نیز تصویرسازیِ ذهنی غنی و پختهای که در تألیفاتش عرضه میکرد از جمله نکات قابل توجه دربارۀ هنر نویسندگی او به شمار میآیند (Ibid). با آغاز قرن بیستم میلادی، پییر لوتی از سوی دولت فرانسه مأمور شد تا به هندوستان سفر کند تا نظرِ مثبتِ آنان را نسبت به کشور هند و مسئولانش اعلام دارد. در راه بازگشت از هند، لوتی و همراهانش مدّتی را هم در ایران اقامت کردند و از شهرهایی چون بوشهر، شیراز، اصفهان، قم، تهران، رشت و... دیدن کردند. نوشتن خاطرات و مشاهدات اقامت در ایران مهمترین ارتباط این نظامی و رماننویسِ فرانسوی با جهانِ ایرانشناسی بوده است (محتشمی، 1397). یکی از دستاوردهای دیگر این سفرِ حدوداً شش هفتهای به ایران، دریافت خنجری زیبا و منقّش به نقوشِ چشمنواز از طرفِ پسر یا برادرِ شاهِ قاجار بوده است (Google Arts & Culture, n.d.).
- کتاب:
- آزاده.
- سَرخوردگان: رمانی دربارۀ حرمسراهای ترکیۀ معاصر.
- به سوی اصفهان.
- ماهیگیر ایسلندی.
- از سرزمین عجایب ایران.
پنج کتاب از پییر لوتی به فارسی ترجمه شدهاند که به شرح زیر هستند:
- لوتی، پ. (1372ش.). سفرنامۀ به سوی اصفهان (ب. کتابی، ترجمه). اقبال. (انتشار اصل اثر: 1904م.).
- -. (1379ش.). افسردگان حرمسرا (ع. آذرین، ترجمه). کوشش. (انتشار اصل اثر: 1906م.).
- -. (1334ش.). آزاده: در زیر آفتاب شرق (ترجمۀ ح. شریعتمداری). پایگاه مطبوعاتی مروّج. (انتشار اصل اثر: 1879م.).
- -. (1396ش.). سیاحتنامۀ مراکش (علی بن رضای نامهنگار، ترجمه)، (ح. جلالی عزیزیان، تصحیح و پژوهش). آبتین نگار.
- -. (1343ش.). ماهیگیر ایسلند: به انضمام یادی از عشقها و زندگی پیر لوتی (ن. شجاعنیا). امیرکبیر. (انتشار اصل اثر: 1886م.).
- محتشمی، م. (1397ش.). سفرنامۀ پیر لوتی. وبسایت رادیو فرهنگ. http://radiofarhang.ir/ChannelNewsDetails/?m=060001&n=369532.
- سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران. (بیتا). گذرگاه زندگی... . http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/493777.
- ایسام. (بیتا). رمان مصوّر قاجاری پریرویان ناکام - احمد شاه قاجار. https://esam.ir/item/30670313/رمان-مصور-قاجاری-پریرویان-ناکام-احمد-شاه-قاجار.
آذر 1404ش.

