سبئوس - Sebeos

اطلاع دقیقی از زمان تولّد و درگذشت سبئوس وجود ندارد. آن‌چه در متون در این مورد به آن اشاره شده‌است، دورانی ‌است که وی زندگی می‌کرده‌است. وی در قرن هفتم میلادی و در دورۀ پاتریک نرسس سوم مشهور به بناء می‌زیسته‌است (اسکندر، 1394، 37).

سبئوس یک اسقف بود.او در ششمین شورای عالی اسقفان که در سال 648م. در شهر دوین(Dwin)، پایتخت وقت ارمنستان برگزار شد، حضور داشت. وی در اثر خود، تاریخ هراکلیوس(History of Heraclius)، از جزئیّات رویدادهای شورای عالی اسقفان و سخنان رد و بدل شده در میان افراد حاضر در جلسه، موارد بسیاری را نوشته‌است. امپراتوری روم در تلاش بود تا مصوّبات مجمع کالسدون (Caledonian Council) را به زور بر مردم ارمنستان تحمیل کند، امّا توضیحات سبئوس باعث شد از این کار جلوگیری شود. دلیل رد مصوّبات مجمع کالسدون از سوی ارمنیان، نگرانی آن‌­ها از محو دین و سیاستشان در سایۀ سلطۀ بیزانس بر سرزمین آن­‌ها بود و همین عامل موجب شد که ارمنیان با مسلمانان مدارا کنند (اسکندر، 1394، 40).

کتاب تاریخ سبئوس (History of Heraclius) مهم‌ترین اثر وی و مانند آثار دیگر تاریخ‌نگاران ارمنی از بهترین منابع موثّق برای پژوهشگران محسوب می‌شود. اثر او به این دلیل که وی از نزدیک شاهد دگرگونی‌ها و رویدادها بوده و کتاب رونویسی یا نقل از منابع دیگر نیست، اعتبار ویژه‌ای دارد. او رخدادهای دوران باستان ارمنستان را تا سال 661م. و هم­‌چنین به قدرت رسیدن پارت‌ها، درگیری‌های آنان با سلوکیان، سپس انقراض پارت‌ها، اقتدار حکومت ساسانیان، انقراض دولت ساسانی به دست اعراب، حملات اعراب‌ به ایران، بین‌النّهرین، فلسطین، بیزانس و ارمنستان نگاشته‌است. (410- 409 ,2004 ,Abeghian) تاریخ نگارش این کتاب، در آن زمانی بود که ارمنستان هم‌­چون ایران به تصرّف مسلمانان درآمده بود. کار نگارش کتاب تاریخ سبئوس در زمان فرمان‌روایی معاویه به پایان رسید. معاویه از سال 40ق. تا 60ق. خلیفه بود و بنابراین تاریخ سبئوس یکی از قدیمی‌ترین متن‌های دورۀ بعد از برآمدن اسلامی و به عبارتی قدیمی‌ترین متنی است که از تاریخ ایران و برخی ممالک پیرامون ایران در آن برهه در اختیار است (سبئوس، 1396، 9). بخش‌هایی از تاریخی که سبئوس ارمنی نوشته مربوط به رخدادهای ایران در آن روزگار بوده‌است. او آن گزارش‌ها را از قول ایرانیان که لاجرم پارسی‌زبان بوده‌اند گردآورده و به زبان ارمنی در کتاب خویش ثبت کرده‌است (سبئوس، 1396، 12). علاوه براین، از این کتاب چندین نسخه به زبان انگلیسی ترجمه شده‌است.

1. اسکندر، فائزنجیب، (1394ش.)، ارمنستان در جبهۀ بیزانسی فتوحات اسلامی: به روایت سبئوس مورّخ ارمنی، با ویرایش محمّداسماعیل انصاری و محمد باقر انصاری. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
2. سبئوس‌، (1396ش.)، تاریخ سبئوس: برپایۀ ترجمۀ آر. دبیلیو تامسون و مقابله با نسخۀ رابرت پتروسیان، ترجمۀ محمود فاضلی بیرجندی. تهران: ققنوس

عکس موجود در سایت از ویکی پدیا برگرفته شده است.

المیرا کریمی مرداد 1398ش.