ژورژ سالس - Georges Salles
ژورژ سالس Georges Salles مورّخ، کیوریتور و هنرشناس فرانسوی سدۀ بیستم بود. وی مدیریت بسیاری از موزههای هنر فرانسه را بر عهده داشت و در دپارتمان آسیایی موزۀ لوور کار کرد. او هیئتهای حفاری متعددی را در ایران سرپرستی کرد و تمرکزش بر هنرهای ایران و وجه انتزاعی این حوزه بود. در میان حوزههای کاری مختلف، سالس بیش از همه یک موزهدار تلقی میشود که از طریق معرفی آثار موزهای مجموعۀ ارزشمندی از انتشارات را از خود به یادگار گذاشته است.
تولد و درگذشت
1889م. - 1966م.
سوابق زندگی و تحصیل
ژورژ سالس در سال 1889م. در شهر سور (Sèvres) فرانسه به دنیا آمد. او پسر آدولف سالس (Adolphe Salles) و کلاری ایفل (Claire Eiffel) بود. بخش مهمی از دوران کودکی را در منزل پدربزرگ مشهورش گوستاو افل (Gustav Eiffel) گذراند و از این طریق با افراد برجستهای آشنا شد. در جوانی بسیاری از هنرمندان مکتب فوو (Fauves) و کوبیسم (Cubist) را ملاقات کرد. او در دانشگاه، ادبیات و حقوق خواند. اولویت شخصی او در هنر، هنر غیرتصویری ایران و خاورمیانه بود و در هنر فرانسوی پابلو پیکاسو (Pablo Ruiz Picasso) و آنری-امیل-بنوآ ماتیس (Henri-Émile-Benoît Matisse) را تحسین میکرد، و جالب اینجاست که هر دو هنرمند پرترۀ وی را ترسیم کردهاند. سالس یک انگلوفیل (Anglophile)، هوادار انگلستان، و یکی از نخستین مورخان هنر فرانسوی بود که اهمیّت هنری اسپنسر مور(Henry Spencer Moore) بهعنوان مجسمهساز را شناخت. وی در بیستم اکتبر 1966م. در سن 77 سالگی در یک خانۀ سالمندان آلمانی درگذشت (Sorenson, 2023, January 17).
سوابق اجرایی و پژوهشی
سالس در جنگ جهانی اوّل سرباز بود و دو بار مفتخر به دریافت صلیب نظامی شد. در سالهای 1921م. تا 1924م. بهعنوان دبیر دپارتمان هنرهای زیبا (Direction des Beaux-Arts) مشغول به کار بود. در 1926م. به موزۀ لوور (Louvre Museum) پیوست و در دپارتمان هنر آسیایی (Department of Asian Art) کیوریتور شد. در دوران جنگ جهانی دوم او یکی از دلایل اصلی در نجات بسیاری از کارهای موزههای فرانسوی از نابودی بود. پس از جنگ، مدیر موزههای فرانسه شد و در این منصب مأموریت اصلی او این بود که موزههای محلی را به سطح نهادهای بزرگ فرانسوی ارتقا بخشد. او موزههای تخصصی بسیاری در استانها تأسیس کرد. در 1953م. به ژورژ براک (Georges Braque) سفارش داد تا سقف تالار هِنری دوم یا تالار اتروسکی (ceiling of the Henry II (or Etruscan) room) در کاخ لوور را تزیین کند. در همان سال وی دومین رییس شورای جهانی موزهها یا ایکوم (ICOM) شد. ژورژ سالس پس از بازنشستگی در ویراستای مجموعۀ فرمهای جهانی (L’Univers des formes) همکاری کرد (Ibid).
او که متخصص شرق بود حفاریهایی را در ایران، افغانستان و چین سرپرستی کرد. در سال 1941م. مدیر موزۀ گیمه (Guimet Museum) شد. او بهعنوان مدیر نخستین همایش عمومی ایکوم که در 1948م. در پاریس برگزار شد، بر این باور بود که همایش توانسته است درک بهتری از مهارتهای موردنیاز یک کیوریتور در آن زمان فراهم کند. او به همراه ژان کاسو (Jean Cassou)، نویسنده و هنرمند فرانسوی، بنیانهایی برای طراحی موزۀ هنر مدرن ریخت تا هنر را برای طیف وسیعتری از مردم در دسترس سازد. او خود یک مجموعهدار بود و کارهای هنرمندان جوان مانند مارک توبی (Mark Tobey) را خریداری میکرد(Georges Salles, 2023) .
در سال 1931م. ژورژ سالس در پاریس همراه با ژورژ دوتویت(Georges Duthuit) ، رویال تیلر (Royall Tyler) و دیگران نخستین نمایشگاه بینالمللی هنر بیزانس را سازماندهی کرد. او همچنین بین سالهای 1945م. و 1957م. نخستین مدیر موزۀ ملی فرانسه (Musées Nationaux de France) شد (Dumbarton Oaks, n.d.).
شاید زندگی او مانند یک سریال چندقسمتی به نظر بیاید، اما در هر صورت نقش مؤثر او در حفاری دو منطقۀ بسیار مهم را نباید در این میان از یاد برد: شهر مسکنه (Maskanah) در سوریه در 1929م. و بیشاپور همراه با رومن گیرشمن (Roman Ghirshman) در 1938م. (A.P. 1967).
آثار
پژوهشهایی که به دستِ او یا با همکاری ژورژ سالس منتشر شده بیشتر در قالب کتابهایی است که در واقع، بهعنوان کاتالوگ موزهای تهیه میشده است. اکثر این آثار به زبان فرانسه به انتشار درآمده است. اما به جز تعداد معدودی از آنها، اصل آثار در دسترس نیست و تنها میتوان از طریق بیوگرافیهای موجود از وی به فهرستی از آنها دست یافت.
- - کتاب:
- تاریخ هنر شرق.
- در لوور؛ صحنههایی از حیات موزهای.
- نگاه.
- مقدّمهای بر هنرهای کتاب چین باستان.
- تاپستری فرانسوی از سدههای میانه تا زمان حال.
- ویراستاری مجموعۀ فرمهای جهانی.
- هنر بیزانس: صدهزار نگاره که از میان متنوعترین آثار انتخاب شده است.
- - مقاله:
- گچبریهای کمبرجستهای که موزۀ لوور خریداری کرد.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Salles, G. (1939). Histoire des Arts de l’Orient. (n.p.))
- (-. (1939). Au Louvre, scènes de la vie du musée. (n.p.))
- (-. (1939). The Regrad. Réunion des musées nationaux. (n.p.))
- (-. (1937). Introduction de l'ouvrage Arts de la Chine ancienne. musée de l'Orangerie.)
- (-. (1946). La Tapisserie française du Moyen Âge à nos jours. Musée d'art modern.)
- (Malraux, A., & Salles, G. (1960). L’Univers des formes. Gallimard.)
- (-. (1933). Art byzantin: Cent planches reproduisant un grand nombre de pièces choisies parmi les plus représentatives des diverses. Lévy.)
- - Article:
- (-. (1932). Bas-reliefs en stuc acquis par le Musee du Louvre. (Planches XXXIII-XXXVI). Revue des Arts Asiatiques, 8, 107-111.)
آثار منتشرشده به فارسی
در زمان نگارش این متن هیچیک از آثار ژورژ سالس به فارسی ترجمه یا منتشر نشده است.
منابع به زبان های دیگر
- P. (1967). Georges Salles (1889-1966). Syria, 44(3/4), 452–454. http://www.jstor.org/stable/4197665
- Dumbarton Oaks. (n.d.). Georges Salles (1889–1966). https://www.doaks.org/resources/bliss-tyler-correspondence/annotations/georges-salles
- (n.d.). Collection L'Univers des forms. https://www.gallimard.fr/Divers/Plus-sur-la-collection/L-Univers-des-formes/(sourcenode)/116295#
- Georges Salles. (2023, January 17). In Wikipedia. Https://en.wikipedia.org/wiki/Georges_Salles
- Sorensen, L. (ed.). (2023, January 17). Salles, Georges. In Dictionary of Art Historians. DICTIONARY OF ART HISTORIANS. Retrieved January 17, 2023, from https://arthistorians.info/sallesg/
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Clark, K. (1966, October 27). M. Georges Salles Former Director of Louvre. The Times.
- A. (1957, October 27). Big Task Finished: French Museums' Head Starts Another Scope of the Plans. New York Times, p. X11. [obituary]
گردآورنده
معصومه کریمی
دیماه 1401ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-07-15</span>