رضا شعبانی - Reza Shabani
رضا شعبانی Reza Shabani پژوهشگر تاریخ و استاد رشتۀ تاریخ در دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علوم و تحقیقات تهران بوده است. او موسس و پایهگذار رشتههای تاریخ و باستانشناسی در دانشگاه آزاد اسلامی بوده است. شعبانی از برجستهترین متخصصان تاریخ ایران در دوران افشاریه است و کتابها و مجموعهمقالات متعددی دربارۀ دوران افشاریه و زندیه به رشتۀ تحریر درآورده است.
تولد و درگذشت
1938م. - «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
رضا شعبانی صمغآبادی دورۀ ابتدایی را در روستای محل تولد خود سپری کرد و سپس برای ادامۀ تحصیل راهی تهران (Tehran) شد. او دورۀ متوسطه را در دبیرستانهای قریب و مروی گذراند و پس از اتمام این دوره در دانشسرای عالی تهران در رشتۀ جغرافیا و تاریخ پذیرفته شد. شعبانی در سال 1962م. به اصفهان (Isfahan) رفت و در آنجا به تدریس تاریخ تمدن و فرهنگ ایران مشغول شد. سپس در دانشگاه تهران (University of Tehran) در مقطع کارشناسی ارشد پذیرفته شد و در سال 1967م. برای تحصیل در مقطع دکتری عازم کشور فرانسه (France) شد. پس از اخذ مدرک دکترا از دانشگاه سوربن (University of Sorbonne) به ایران بازگشت و به تدریس در دانشگاه اصفهان و سپس در دانشگاه شهید بهشتی (Shahid Beheshti University) مشغول شد. شعبانی از سال 2000م. مدیریت گروه تاریخ تمدن در مرکز بینالمللی گفتوگوی تمدنها و ریاست مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان (Iran-(Pakistan Institute of Persian Studies در اسلامآباد (Islamabad) را بر عهده داشته است (Science and Research Branch University, n.d.). شعبانی به مدت پنج سال نیز در دانشگاه کمبریج انگلستان (university of Cambridge) به تدریس تاریخ پرداخته است و علاوه بر تدریس و تالیف، دستی در تصحیح متون تاریخی مغفول از دورههای مختلف تاریخ ایران داشته است (Oral History., n.d.).
سوابق اجرایی و پژوهشی
رضا شعبانی در طول دوران پژوهش و تدریس خویش بیش از ۲۵۰ مقاله به زبانهای فارسی، فرانسوی و انگلیسی و افزون بر بیست کتاب تالیف کرده است. او بیش از ۲۴ سال در دانشگاههای ایران تدریس کرده است و علاوه بر این، مدیریت گروه تاریخ دانشگاه علوم و تحقیقات و دانشگاه شهید بهشتی و از سال 2000م. نیز مدیریت گروه تاریخ تمدن در مرکز بینالمللی گفتوگوی تمدنها و ریاست مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان (Iran-Pakistan Institute of Persian Studies) در اسلامآباد (Islamabad) را بر عهده داشته است. رضا شعبانی در سال 1389ش. در هشتمین دوره از همایش چهرههای ماندگار به عنوان چهرۀ ماندگار در رشتۀ تاریخ برگزیده شد (Oral History., n.d.; Science and Research Branch University, n.d.).
شعبانی پژوهش خود در باب تاریخ دورۀ افشاریه را در سال 1970م. با تصحیح کتاب تاریخ نادرشاهی اثر محمد شفیع تهرانی آغاز کرد که از روی نسخۀ خطی موجود در کتابخانۀ ملی پاریس صورت گرفته است (Science and Research Branch University, n.d.). این کتاب در اوایل قرن دوازدهم ه.ق. به نگارش درآمده و بخش مهمی از فتوحات نادرشاه افشار در هندوستان را در خود جای داده است. مقدمۀ مفصل شعبانی بر این کتاب حاوی نکات مهمی نه تنها درباب مؤلف و اهمیّت این اثر در مطالعات تاریخ ایران است بلکه به زوایای مهمی از تاریخنگاری دوران افشار نیز اشاره میکند (شفیع تهرانی، 1349ش.). این کتاب سرآغاز مهمی برای پژوهشهایی است که در قالب تصحیح و تألیف در تاریخ دوران افشاریه و زندیه به قلم رضا شعبانی درآمده است.
آثار
- کتاب
- شعبانی، ر. (1374ش.). تاریخ اجتماعی ایران در عصر افشاریه. قومس.
- -. (1389ش.). تاریخ تحولات سیاس-اجتماعی ایران در دورههای افشاریه و زندیه. سمت.
- -. (1387ش.). مروری کوتاه بر تاریخ ایران: از آغاز عصر مادها تا پایان دوران قاجاریه. سخن.
- -. (1391ش.). کوروش کبیر. دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- -. (1389ش.). تاریخ ایران در عصر افشاریه. سخن.
- -. (1378ش.). مختصر تاریخ ایران در دورههای افشاریه و زندیه. سخن.
- -. (1385ش.). کریم خان زند. دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- -. (1383ش.). چهارمحال و بختیاری در عهد افشاریه، از سقوط صفویه تا به قدرت رسیدن کریم خان زند (1135-1163ه.ق.). سامان دانش.
- -. (1394ش.). ایرانیان و هویت ملی. سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
- -. (1390ش.). داریوش بزرگ. نشر دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- شعبانی، ر.؛ سلطانزاده، ش. (1382ش.). کلیات تاریخ ایران، مرکز برونمرزی، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشجویان خارجی. دانشگاه پیام نور.
- شعبانی، ز. (1390ش.). گزیدۀ تاریخ ایران. نشر بینالمللی الهدی.
- -. (1381 ش.). نادرشاه. دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- -. (1398ش.). زندگانی نادرشاه افشار. خانۀ اندیشمندان علوم انسانی.
- -. (1356ش.). حدیث نادرشاهی. دانشگاه ملی ایران.
- خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی و شعبانی، ر. (مصحح.). (1371ش.). اسئله و اجوبه رشیدی. مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
- شعبانی، ر. (1384ش.). گزارش زندگی: گزیده مقالات تاریخی. (به اهتمام هارون وهومن). پانیذ.
- مقاله
- -. (1355ش.). گمنامان نامی ایران در عصر افشاریه. بررسیهای تاریخی، 6، 243-294.
آثار منتشرشده به فارسی
با توجه به ایرانی بودن نویسنده آثار این ایرانشناس به زبان فارسی تألیف شده است.
منابع
- شعبانی، ر. (1374 ش.). تاریخ اجتماعی ایران در عصر افشاریه. قومس.
- –. (1384ش.). گزارش زندگی: گزیده مقالات تاریخی. (به اهتمام هارون وهومن). پانیذ.
- شفیع تهرانی، م. (1349ش.). تاریخ نادرشاهی (نادرنامه). (به اهتمام ر. شعبانی). مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
منابع به زبان های دیگر
- 4. Oral History. (n.d). نگاهی به کارنامۀ چهرۀ ماندگار تاریخ. http://oral-history.ir/?page=post&id=3516
- 5.Science and Research Branch University. (n.d). دکتر رضا شعبانی صمغآبادی. https://srb.iau.ir/file/download/page/1646855710-.pdf
گردآورنده
ندا غیاثی
اسفندماه 1401ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-06-29</span>