ژنوییِو دولفوس - Geneviève Dollfus
ژنوییِو دولفوس Geneviève Dollfus باستانشناس فرانسوی بود. او با همکاری ژان پرو، پروژههای حفاری متعددی را در خوزستان سرپرستی کرد. افزون بر پژوهشهای میدانی در چهار کشور، دولفوس در هیئت تحریریۀ چندین نشریۀ باستانشناسی بینالمللی عضو بود. حفاریهای تپه جعفرآباد، تپه جوی و تپه بندبال از جمله فعالیتهای او در ایران است.
تولد و درگذشت
9 دسامبر 1938 م. – 29 آگست 2020 م.
سوابق زندگی و تحصیل
ژنوییِو دولفوس در نهم دسامبر 1938 م. در پاریس متولد شد. او در سال 1959 م. وارد مدرسۀ لوور (École du Louvre) شد و در آنجا هنر و باستانشناسی خواند. او که استخدام CNRS شده بود، توانست خود را بهطور کامل در سه موضوع مکمل هم، وقف باستانشناسی کند: پژوهش میدانی، مدیریت انتشارات و مدیریت پژوهش. پژوهشگران اندکی مانند او این شانس را داشتند تا در چهار کشور خاورنزدیک و خاورمیانه کار کنند. این فرصت به او دانش بینظیری پیرامون باستانشناسی منطقه میداد. برقراری ارتباط با بسیاری از دیگر محققان در اجتماع بینالمللی باستانشناسی از دیگر مزایای این امر بود. (Tillier, Vandermeersch & de Castéja, 2021)
دولفوس توجه خاصی به محققان جوان داشت و سخنرانیها و تدریسهای متعددی در فرانسه، ایران و اردن را در کارنامۀ خود دارد. دغدغۀ همیشگی او تسهیل تبادل میان پژوهشگران بود. همان چیزی که در ارائۀ طرح درس باستان-انسانشناسی در سال 1995 م. در دانشگاه یارموک (University of Yarmouk) مد نظر داشت.(Ibid)
سوابق اجرایی و پژوهشی
ژنوییِو دولفوس پیش از هر چیز یک باستانشناس میدانی است که در چهار کشور شرق نزدیک، روی سایتهایی از ناتوفیان (Natufian) تا دورههای کلاسیک کار کرده است. اولین حفاریهای او در سوریه، 1967-1968 م. تحت نظارت آنری دکونتانسون (Henri de Contenson)، در سایتهای نوسنگیِ تل رماد (Tell Ramad) و تل اسود (Tell Aswad) انجام شد. (Tillier, Vandermeersch & de Castéja, 2021)
او سپس در اسرائیل در حفاریهای ژان پرو (Jean Perrot) در درۀ اردن همکاری کرد. در ادامۀ این همکاری دولفوس به همراه مونیک لوشووالیه (Monique Le Chevallier) حفاری سایت نوسنگیِ ابوگوش (Abu Gosh)را سرپرستی کرد. این پروژه به انتشار یک تکنگاره در مرکز پژوهشهای فرانسوی (French Research Center) در اورشلیم (Jerusalem) منجر شد. همکاری او با ژان پرو در ایران ادامه پیدا کرد و به مدت یازده سال با مأموریت شوش (Susa) همراه بود و مسئولیت حفاریهای تپه جوی (Tepe Djowi)، تپه بندبال (Tepe Bendebal) و تپه جعفرآباد (Tepe Djaffarabad) را عهدهدار شد. (Lombard, 2020) حفاری چینهشناختی باقیماندۀ توالی باستانشناختی در یک سری حفاریها با هدف مطالعۀ مجموعه اشیاء گورستان توسط مأموریت باستانشناس فرانسوی زیر نظر ژنوییِو دولفوس انجام شد. (Dollfus, 1987)
اما کار میدانی او به همینجا ختم نشد. از سال 1985 م. دولفوس مأموریت فرانسوی-اردنیِ ابوحمید (Abu Hamid) را به همراه زیدان کفافی (Zeidan Kafafi) و دانشگاه یارموک سازماندهی و راهاندازی کرد و تا سال 2007 م. بر سر این کار بود. او در همین حین مسئولیت دبیری نشریات را نیز میپذیرفت؛ چه برای یادداشتهای مأموریت باستانشناسی فرانسه در ایران (Notebooks of the French Archaeological Delegation in Iran)، چه خاطرات (Memoirs) مرکز پژوهش فرانسوی در اورشلیم و مهمتر از همه، نشریۀ پالئورینت (Paléorient). زمانی که ژان پرو و برنارد واندرمرس (Bernard Vandermeersch) این ژورنال را تأسیس کردند، دولفوس بیدرنگ مسئولیت ویراستاری علمی آن را به عهده گرفت و وقتی این نشریه به نشریۀ CNRS خودش تبدیل شد، زمانهای بیشتری را به آن اختصاص داد و از 1994 م. تا 2004 م. مدیریت آن را برعهده داشت. (Tillier, Vandermeersch & de Castéja, 2021)
افزون بر این فعالیتهای مهم تحریریه، او مشارکتش در توسعۀ پژوهش را حفظ کرد؛ ابتدا از طریق پیوستن به گروه «جنوب ایران»، مرکز پژوهشهای باستانشناسی، سپس از 1984 م. تا 1999 م. به «خاستگاه و توسعۀ یکجانشینی در خاورمیانه». او سپس به تیم «از دهکده تا ایالت در خاور نزدیک و خاورمیانه» پیوست. در این زمینه او حتی مسئولیتهای اداری را میپذیرفت. دولفوس همچنین عضو شورای علمی مؤسسۀ پژوهشی فرانسوی در ایران و مرکز پژوهش فرانسوی در اورشلیم بود. (Ibid)
آثار
- کتاب:
- حفاریها در دره.
- ابوحمید، دهکدۀ چهارهزارساله در درۀ اردن.
- کاوش در شبهجزیرۀ مالایی توسط ژان ژاک دمورگان- 1884 م.
- کاوشهای جعفرآباد 1969 م. – 1971 م.
- کاوشهای جعفرآباد 1969 م.- 1970 م. گزارش مقدماتی دو عملیات کاوش آغازین.
- مهرهای سفالی از جعفرآباد و مهرهای مرتبط.
- حفاریهای جعفرآباد 1972-1974 م. دفاتر هیئت باستانشناسی فرانسه در ایران.
- جعفرآباد، تپه جوی، تپه بندبال: همبخشی به مطالعۀ سوزیانا در هزارۀ پنجم و اوایل هزارۀ چهارم.
- دو عملیات حفاری اول در ابوگوش.
- سازههای سوختی جعفرآباد در دورۀ اول تا سوم.
- مروری بر حفاریها در ایران، 1976م.
- نشانههای روی سفال در سوزیانای هزارۀ پنجم. تأملات و تطبیقها.
- یافتههای اولیۀ اولین فصل پروژۀ مشترک اردنی - فرانسوی در ابوحمید.
- ابوحمید، اردن. یافتههای اولیه.
- اردن در هزارۀ چهارم.
آثار به زبان های دیگر
-Book:
- (Dollfus, G. & Desrochers, L. (1990). Fouilles dans la vallée. Syros Jeunesse.)
- (Dollfus, G. & Kafafi Z. (éd.). (1988). Abu Hamid, village du IVemillénaire de la vallée du Jourdain. Economic Press.)
- (Jaunay A., Guerreiro, A., Lorre, C., Verney, A. & Dollfus, G. (2003). Exploration dans la presqu’île malaise par Jacques de Morgan – 1884. CNRS Éditions.)
- (Dollfus, G. (1971a). Les fouilles à Djaffarabad de 1969 à 1971. Cahiers de la Délégation archéologique française en Iran,1, 17-161.)
- (Dollfus, G. (1971b). Djaffarabad 1969-1970. Rapport préliminaire sur les deux premières campagnes de fouilles. Syria, 48(1-2), 61-64.)
- (Dollfus, G. (1973). Cachets en terre cuite de Djaffarabad et cachets apparentés. Revue d’Assyriologie et d’Archéologie orientale,67, 1-19.)
- (Dollfus, G. (1975). Les fouilles de Djaffarabad de 1972 à 1974, Djaffarabad période I-II. Cahiers de la Délégation archéologique française en Iran,5, 1-205.)
- (Dollfus, G. (1978). Djaffarabad, Djowi, Bendebal: Contribution à l’étude de la Susiane au Vemillénaire et au début du IVe millénaire. Paléorient, 4 ,141-167. https://www.doi.org/3406/paleo.1978.4218)
- (Dollfus, G., & Lechevallier, M. (1969). Les deux premières campagnes de fouilles à Abou Gosh. Syria,46, 49-63.)
- (Dollfus G. & Hesse, A. (1977). Les structures à combustion de Djaffarabad, périodes I à III. Cahiers de la Délégation archéologique française en Iran, 7, 11-47.)
- (Dollfus, G., Huff, D., Bivar, A.D.H., Lippert, A., Sumner, W.M., Stronach, D., & Kleiss, W. (1977). Survey of Excavations in Iran – 1976. Journal of the British Institute of Persian Studies, 15(1),169-182.)
- (Dollfus, G., & Encrevé, P. (1982). Marques sur poteries dans la Susiane du Ve millénaire. Réflexions et comparaisons. Paléorient, 8(1), 107-115.)
- (Dollfus, G., & Kafafi, Z. (1986a). Preliminary Results of the First Season of the Joint Jordano-French Project at Abu Hamid. Annals of the Department of Antiquities of Jordan, 30, 353-379.)
- (Dollfus, G., & Kafafi, Z. (1986b). Abu Hamid, Jordanie. Premiers résultats. Paléorient, 12(4), 91-100.)
- (Dollfus, G., & Kafafi, Z. (2001). Jordan in the Fourth Millennium. Studies in the History and Archaeology of Jordan, VII,163-172.)
آثار منتشرشده به فارسی
- پرو، ژ.، و دلفوس، ژ. (1394 ش.). شوش و جنوب غربی ایران، تاریخ و باستانشناسی (سیر تکامل اجتماعی و فرهنگی از هزاره هفتم ق.م. تا یورش مغول) (گزارش گردهمایی بین المللی شوش و سمینار بلو) (ترجمۀ هـ. اقبال). مرکز نشر دانشگاهی. (انتشار اصل اثر: 1977 م.)
- دولفوس، ژ. (1387 ش.). حفاری در دره (ترجمۀ ش. دافعاهری). سپند. (انتشار اصل اثر: 1990 م.).
منابع به زبان های دیگر
- Tillier, A.M., Vandermeersch, B., & de Castéja, V. (2021). Geneviève Dollfus (1938-2020). Paléorient [Online], 47(1). DOI: https://doi.org/10.4000/paleorient.852
- Lombard, P. (2020). GENEVIÈVE DOLLFUS (1938-2020). Syria, 97, 463–466. https://www.jstor.org/stable/27282900
- Dollfus, G. (1978). Djaffarabad, Djowi, Bendebal: Contribution à l’étude de la Susiane au Vemillénaire et au début du IVe millénaire. Paléorient, 4 ,141-167. https://www.doi.org/3406/paleo.1978.4218
سایر منابع پیشنهادی
برای مطالعۀ بیشتر دربارۀ زندگی و آثار ژنوییِو دولفوس به صفحۀ ویکیپدیای وی مراجعه کنید:
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Geneviève Dollfus. (2024, May 13). In Wikipedia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Genevi%C3%A8ve_Dollfus
گردآورنده