1737م. - 1793م.

کارولی رویتسکی در کشور اسلواکی و در خانواده‌ای مجارتبار به دنیا آمد. آن زمان اسلواکی تحت سلطۀ امپراتوری هابسبورگ اتریش (Habsburg Monarchy) بود. پس از گذراندن دورۀ مقدّماتی تحصیلات، به فرهنگستان زبان‌های شرقی (K.k. Akademie für Orientalische Sprachen) در شهر ویِن (Vienna) رفت و پس از چند سال فارغ‌التّحصیل شد. سپس به مشاغل سیاسی روی آورد (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 476) و ابتدا به‌عنوان سفیر امپراتوری به استانبول فرستاده شد و بعد از آن از طرف ملکه ماریا ترزا (Maria Theresa) به شهر ورشو (Warsaw) اعزام شد. سپس پادشاه یوزف دوم (Joseph II) وی را به‌عنوان سفیر به برلین فرستاد و سپس در سال 1786م. برای انجام مأموریتی به شهر لندن رفت (Sinopoli, 1998, 243). در سوابق زندگی این ایران‌شناس هیچ‌گونه تدریس و تعلیم در مراکز آموزشی دیده نمی‌شود.

کارولی رویتسکی در حوزۀ زبان و ادبیات فارسی به‌ویژه ترجمۀ اشعار حافظ شیرازی نامور شده‌است. افزون بر این به ترجمۀ آثاری از زبان‌های یونانی، لاتین و ترکی نیز پرداخته‌است و تألیفاتی در این زمینه دارد. به جرئت می‌توان گفت آن‌چه باعث شهرت رویتسکی در ایران‌شناسی شده‌است، ترجمۀ اشعاری از حافظ است. غلامی او را اوّلین شرق‌شناس اروپایی دانسته‌است که به‌طور جدی به حافظ و اشعارش نظر داشته و در این زمینه پژوهش کرده‌است (غلامی جلیسه، 1392، 28). به تعبیر یکی از محقّقان، رویتسکی با این ترجمه‌های خود «مثل کریستف کلمب زمین ناشناخته‌ای را برای اروپا کشف کرد، ولی زمینِ کارولی ویژگی‌های شاعرانه داشت» (http://bookcity.org). او ابتدا شانزده غزل از حافظ را به زبان لاتین ترجمه و چاپ کرد. این ترجمه مورد توجه شرق‌شناسان غربی مانند جان ریچاردسن (John Richardson) و ویلیام جونز (William Jones)، از شرق‌شناسان و ایران‌شناسان مشهور به جونز ایرانی، قرار گرفت و به انگلیسی هم ترجمه شد (همان). این مترجم اتریشی از کودکی علاقۀ ویژه‌ای به یادگیری زبان‌های مختلف داشت و با جدیتی تمام به یادگیری آن‌ها پرداخت. نتیجۀ این تلاش فراگرفتن زبان‌هایی چون آلمانی، اسلاوی، ایتالیایی، فرانسوی، انگلیسی، عبری، عربی، ترکی و فارسی بود (https://de.wikisource.org). کارولی رویتسکی علاوه‌بر امور تحقیقی و پژوهشی، در مشاغل سیاسی نیز حضور داشت. پس از اتمام تحصیلاتش از دیپلمات‌های امپراتوری هابسبورگ شد و سفیر اتریش در شهرهایی چون استانبول و لندن گردید (http://bookcity.org). پس از آن سفیر امپراتور اتریش در شهر لندن شد و در آن‌جا بود که با ویلیام جونز آشنا شد (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 477). این آشنایی زمینۀ علاقۀ جونز به ادبیات فارسی و غزلیات حافظ را فراهم آورد (غلامی جلیسه، 1392، 28).

شمار آثار تألیفی رویتسکی زیاد نیست اما همین تعداد اندک هم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بیشتر آثار او ترجمه‌هایی از زبان‌های ترکی، فارسی، لاتین و یونانی هستند که رویتسکی در آن‌ها خبره بود. در ذیل تعدادی از آثار تألیف و ترجمۀ او معرفی شده‌اند:  

1. رساله‌ای دربارۀ رزم‌آرایی یا روشی تصنّعی برای نظم لشکریان (ترجمه) (Traité de tactique, ou Méthode artificielle pour l'ordonnance des troupes)

ترجمۀ فرانسوی اثری از ابراهیم افندی (Ibrahim Effendi) (مورّخ ترکان عثمانی) که در سال 1769م. در شهر وین به چاپ رسید (Sinopoli, 1998, 243).

2. نمونۀ شعر فارسی، یا غزلیات شمس‌الدّین محمّد مشهور به حافظ، شانزده غزل از ابتدای دیوان (ترجمه و شرح) (Specimen poeseos Persicæ, sive, Muhammedis Schems-Eddini notioris agnomine Haphyzi ghazelæ, sive odæ sexdecim ex initio Divani depromptæ)

کتاب فوق اوّلین اثر مستقل دربارۀ ترجمه و توضیح اشعار حافظ شیرازی است که در سال 1771م. در شهر وین به انتشار درآمد. نویسندۀ این کتاب 162 صفحه‌ای، در ابتدای اثر خود مقدمه‌ای مفصّل دربارۀ زمانه و زندگی حافظ به نگارش درآورده و پس از آن مختصری از اشعار حافظ را به زبان فارسی همراه با ترجمۀ لاتین آن آورده‌است. پس از این نیز به توضیح و تشریح این ابیات پرداخته‌است (غلامی جلیسه، 1392، 28).

3. قطعه‌هایی دربارۀ تاریخ ادبیات ایران به لاتینی از بارون رویتسکی (Fragmente über die Litteraturgeschichte der Perser, nach dem Lateinischen des Baron Rewitzki)

این اثر دومین کتاب رویتسکی در حوزۀ ادبیات کلاسیک ایران است که با یادداشت‌هایی از یوهان فریدل(Johann Friedel) دربارۀ زندگی و اشعار سعدی شیرازی همراه شده‌است. این اثر در سال 1783م. و در 273 صفحه به انتشار درآمد (https://books.google.com).

4. تیتوس پترونیوس آربیتر: قطعاتی از کتاب ساتیریکون (با همکاری)(Titi Petronii Arbitri: Satyricon Et Fragmenta)
5. مجموعۀ کتب یونانی و لاتین (Bibliotheca Graeca et Latina)

هیچ اثری از کارولی رویتسکی به فارسی ترجمه نشده‌است.

 

1. گروه­ مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگی­نامه و کتاب­شناسی ایران­شناسان و اسلام­شناسان (جلد چهارم). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
2. غلامی جلیسه، مجید. (1392ش.). حافظ به روایت مستشرقان، ماهنامۀ کتاب ماه ادبیات، (7) 16، 127-33.
3. (1394ش.). سمینار حافظ شیرازی و یارُسلاو ورخلیتسکی در دانشگاه چارلز پراگ (به‌مناسبت بزرگ‌داشت روز حافظ، از http://bookcity.org/detail/6958
4. (2017), BLKÖ:Reviczky Freiherr von Revisnye, Karl Emerich Graf, from https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:Reviczky_Freiherr_von_Revisnye,_Karl_Emerich_Graf
5. Sinopoli, F. (1998). Imre Károly Reviczky e la Tradizione dei Classici Alla Fine del Settecento. Neohelicon, Vol. 25, Issu. 2, Pp. 243-255. Retrieved Jul 20, 2021, from

https://ur.booksc.eu/book/7007949/cd1c91

6. (2014), Fragmente über die Litteraturgeschichte der Perser, nach dem Lateinischen ..., from

https://books.google.com/books?id=KudfAAAAcAAJ&dq=Fragmente+u%CC%88ber+die+Litteraturgeschichte+der+Perser&source=gbs_navlinks_s

سیّد محمّد قدسی

تیرماه 1400ش.