اول مارس 1931م. – «در قید حیات»

فیلیپ ژینیو در اول مارس 1931م. در سالز (Solaize) زاده شد. او خانوادۀ پرجمعیتی داشت. پدرش فارغ‌التحصیل دانشگاه پلی‌تکنیک بود و در طی جنگ جهانی اول سرباز توپخانه. مادرش هم زنی خانه‌دار بود و از هشت فرزند خود نگهداری می‌کرد. ژینیو در 18 مارس 1965م. در پاریس با آن‌ماری پستل (Anne-Marie Pestel) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های ژاک (Jacques)، امانوئل (Emmanuel)  و آن‌کلر (Anne Claire) شد (École pratique des hautes études, 2022). او تحصیلات متوسطۀ خود را در کالج دومینیکن در اولن، رون (collège dominicain d'Oullins ,Rhône)  در نزدیکی لیون گذراند. وی پس از خدمت سربازی (تونس: 1960-1957 م.)، فارغ‌التحصیل زبان فارسی از مدرسۀ ملی زبان‌های زندۀ شرقی (École nationale des langues orientales vivantes, ENLOV) که هم‌اکنون موسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (اینالکو) (Institut national des langues et civilisations orientales (INALCO))  نامیده می‌شود، شد و به تحصیل در مدرسۀ مطالعات عالی (بخش چهارم و پنجم) (Ecole pratiques des Hautes Etudes, EPHE) و مؤسسۀ کاتولیک پاریس(Institut Catholique de Paris) پرداخت. ژینیو از سال 1952م. تا 1955 م. در کردستان عراق ماند. او سپس از سال 1955م. تا 1964م. به‌عنوان پژوهشگر در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (Centre national de la recherche scientifique, CNRS)  مشغول به کار شد. وی در سال‌های 1970م. تا 2000م. در مدرسۀ مطالعات عالی (بخش پنجم) مدیر مطالعات کرسی ادیان ایران باستان شد. او همچنین مسئول کنفرانس‌های مدرسۀ مطالعات عالی بود (Ibid).

فیلیپ ژینیو از سال 1972 تا 2000 م. خزانه‌دار انجمن پیشرفت ایرانشناسی بود. سپس از سال 2000م. او به ریاست این انجمن منصوب شد. ژینیو همچنین مجلۀ مطالعات ایرانی را تأسیس کرد و تا سال 2000م. مدیریت آن را بر عهده داشت. علاوه‌براین، او در ابتدا معاون مدیر (1983-1987م.) و سپس مدیر انجمن ایرانشناسی اروپا (1987-1991م.) شد. او از سال 1991م. تا 2004م. برنامۀ «مجموعه منابع تاریخ آسیای مرکزی پیش از اسلام» (Collection des sources pour l'histoire de l'Asie centrale pré-islamique) را با حمایت اتحادیه بین‌المللی آکادمی‌ها (Union Académique Internationale) اجرا کرد. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به عضویت در فرهنگستان کتیبه‌شناسی و زبان‌های باستانی فرانسه (Académie des inscriptions et belles lettres)  اشاره کرد (Ibid). علاوه بر این موارد، او مقالات فراوانی در ایرانیکا نوشته است.

• کتاب

1. به نام یزدان (پد نامی یزدان). مطالعات کتیبه‌شناسی، سکه‌شناسی و تاریخ ایران باستان.

(- . (1979). Pad nām i Yazdān. Etudes d'épigraphie, de numismatique et d'histoire de l'Iran ancien. C. Klincksieck.)

2. مهرهای ساسانی از مجموعه‌های خصوصی مختلف.

(Gignoux, Ph., & Gyselen, R. (1982). Sceaux sassanides de diverses collections privées. Studia Iranica. Cahier 1, Volume:) 1.)

3. ارداویراف‌نامه (ارداویرازنامه)

(- (1984). Le livre d'Ardā Vīrāz. Editions Recherche sur les civilisations.)

4. افسون‌های جادویی سریانی.

(Gignoux, Ph. (1987). Incantations magiques syriaques (Collection de la Revue des Etudes Juives). E. Peeters.)

5. کتیبه‌های کرتیر و دیدگاه او دربارۀ زندگی پس از مرگ.

(- (1990). Les Inscriptions De Kirdīr Et Sa Vision De L'au-dela. Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente.)

6. چهار کتیبۀ کرتیر مغ.

(- (1991). Les quatre inscriptions du Mage Kirdīr. Studia Iranica. Cahier 9.)

7. گزیده‌های زادسپرم، چاپ انتقادی متن پهلوی، با همکاری تفضلی.

(Gignoux, Ph. & Tafazzoli, A. (1993). Anthologie de Zadspram: édion critique du text pehlevi. Studia Iranica. Cahier 13.(

8. مبانی فلسفۀ مزدایی.

(- (2001). Les bases de la philosophie mazdéenne. de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres)

9. مسیحیان در سرزمین ایران. پنجم: واژه‌نامه اصطلاحات داروسازی سریانی.

(- (2011). Chrétiens en terre d'Iran V: Lexique des termes de la pharmacopée syriaque. Studia Iranica. Cahier 47)

10. انسان و کیهان در ایران باستان.

(- (2001). Man and cosmos in ancient Iran. Istituto italiano per l'Africa e l'Oriente. )

• مقاله

11. کالبد استخوانی و روح استخوانی: مقاله‌ای دربارۀ شمنیسم در ایران باستان.

(Gignoux, Ph. (1979). Corps osseux et âme osseuse: Essai sur la chamanisme dans l'Iran ancien. Journal asiatique, Vol 267, Num 1-2, pp. 41-79.)

12. نگاه‌های جدید به آخرالزمان ایران.

(- (1986). Nouveaux regards sur l'apocalyptique iranienne. Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres. 130ᵉ année, N. 2, pp. 334-346.)

13. مجموعۀ طبرستان پس از ساسانیان (1). اشیا و اسناد ثبت‌شده به فارسی میانه.

(- .  (2012). Une archive post-sassanide du Tabaristan (I). In R. Gyselen (Ed.). Objets et documents inscrits en parsig (Res Orientales, vol. XXI), (pp. 29-96). Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.)

14. مجموعۀ طبرستان پس از ساسانیان (2). اسناد، ظروف نقره و سکه‌های ساسانی.

(- .  (2014). Une archive post-sassanide du Tabaristan (II). R.Gyselen (dir.):  Documents, argenterie et monnaies de tradition sassanide (Res Orientales, vol. XXII), (pp. 29-71). Bures-sur-Yvette: Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.)

15. مجموعۀ طبرستان پس از ساسانیان (3). واژه‌گان و نمادها: اشیای ساسانی و مجموعۀ طبرستان.

(- .  (2014). Une archive post-sassanide du Tabaristan (III). R.Gyselen (dir.):  Sasanian Obets and the Tabarestan Archive (Res Orientales, vol. XXIV), (pp. 171-183). Bures-sur-Yvette: Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.)

1. ژینیو، ف. (1372 ش.). ارداویراف‌نامه (ارداویرازنامه) (ترجمة ژ. آموزگار). انتشارات معین و انجمن ایرانشناسی فرانسه (تاریخ نشر اصلی اثر: 1984 م.).

ژینیو در این اثر کتاب ارداویرازنامه را حرف‌نویسی، آوانویسی و از اصل پهلوی به فرانسه ترجمه کرده است. (ژینیو، 1372ش.)

2. -. (1375 ش.). پیوند جان و تن از مانویت تا اسماعیلیه (ترجمة ش. شاهنده). فصلنامۀ فرهنگ، سال 9، ش. 1، صص. 317-334 (تاریخ نشر اصلی اثر: 1990م.).

(Gignoux, Ph. (1990). Sur le composé humain du manichéisme à l'ismaélisme. In Ch. H., De Fouchécour & G., Ph (Eds.), études irano-aryennes offertes à Gilbert Lazard (Studia iranica: cahier 7) (pp. 137-149).  Association pour l'avancement des études iraniennes.)

برای مطالعه در خصوص مکاتبات فیلیپ ژینیو با شجاع‌الدین شفا، مدیر کتابخانۀ پهلوی، دربارۀ خرید مجموعه‌ای از مهرهای مربوط به دوران پیش از تاریخ می‌توان به سند خرید مجموعه‌ای از مهرهای مربوط به دوران پیش از تاریخ در آرشیو ملی ایران مراجعه کرد.

سیده مینا گلستانی

مردادماه 1401 ش.