1940م.- «در قید حیات»

آبراهامیان به طور غیررسمی و در محیط‌های شخصی اروند شناخته می‌شود اما در گویش ارمنی یرواند خوانده می‌شود. او  در ایران متولد شد و در سال 1950م. ایران را به مقصد انگلستان ترک کرد و در این کشور ساکن شد. آبراهامیان در سال 1961م. مدرک کارشناسی و کارشناسی‌ارشد خود را از دانشگاه آکسفورد (Oxford) گرفت. پس از آن به آمریکا مهاجرت کرد. او پس از رفتن به آمریکا در سال 1967م. دکترای خود را از دانشگاه کلمبیا (Columbia) گرفت. آبراهامیان رسالۀ دکترای خود با عنوان «مبانی اجتماعی سیاست ایران: حزب توده 1941-1953م.» به شکل کتاب منتشر کرد (Ricks, 1983). پس از دریافت مدرک دکتری، آبراهامیان در دانشگاه‌های پرینستون (Princeton) و آکسفورد، تاریخ ایران را تدریس می‌کرد و هم‌اکنون نیز در کالج باروک (Baruch College) دانشگاه شهر نیویورک تاریخ جهان و خاورمیانه تدریس می‌کند (CUNY Graduate Center, 2022).

آبراهامیان در سال 2010م. به عضویت وابستۀ فرهنگستان علوم و هنر آمریکا (American Academy of Arts and Sciences) درآمد. او تاکنون داور مجلات مختلفی همچون دانشگاه کالیفرنیا (University of California Press)، دانشگاه کمبریج (Cambridge University Press)، دانشگاه آکسفورد(Oxford University Press)، سانی (SUNY)، سیراکوز (Syracuse) و دانشگاه ییل (Yale University Press) بوده است. او همچنین بین سال‌های 1990م. تا 1993م. عضو کمیتۀ انتخاب بورسیة فول‌برایت (Fullbright) بوده است. یرواند آبراهامیان عضو هیئت تحریریه مجلۀ ایران‌شناسی (Journal for Iranian Studies) نیز هست (CUNY Graduate Center, 2022). او در سمینار مطالعات جایگزین خاورمیانه (Alternative Middle East Studies Seminar) و گزارش پروژۀ پژوهشی و اطلاع‌رسانی خاورمیانه (Mide East Research & Information Project Reports) مشارکت داشته است. مشارکت در این پروژه‌ها باعث شده که او تحلیل مناسبی از شکل سیاست ایران ارائه دهد (Ricks, 1983). آبراهامیان همچنین از فعالان و اعضای مجمع جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی در سازمان ملل(Confederation of Iranian Students — National Union)  بوده است. علاوه‌براین، او در سال 1976م. نایب‌رئیس کمیته برای آزادی هنر و اندیشه در ایران (Committee for Artistic and Intellectual Freedom in Iran, CAIFI) به‌عنوان بخشی از حزب کارگران سوسیالیست (Socialist Workers Party, SWP) بوده است (McDonald, 1977, 35). یرواند آبراهامیان اغلب به عنوان صاحب‌نظر در حوزۀ سیاست و اقتصاد ایران، روابط خارجی ایران، به طور خاص روابط ایران و آمریکا شناخته می‌شود.

از آنجا که بسیاری از آثار یرواند آبراهامیان در ایران و به فارسی ترجمه و منتشر شده است در این بخش به آثاری از این ایران‌شناس پرداخته شده که به فارسی برگردانده نشده‌اند.

1. مقاله:
2. جمعیت در انقلاب ایران.

(Abrahamian, E. (1969). The Crowd in the Persian Revolution. Iranian Studies, 2(4), 128–150).

2. استبداد شرقی: مورد ایران قاجار.

(- (1974). Oriental Despotism: The Case of Qajar Iran. International Journal of Middle East Studies, 5(1), 3–31).

3. فئودالیسم اروپایی و استبداد خاورمیانه.

(- (1975). European Feudalism and Middle Eastern Despotisms. Science & Society, 39(2), 129–156).

4. علل ساختاری انقلاب ایران.

(- (1980). Structural Causes of the Iranian Revolution. MERIP Reports, 87, 21–26).

• کتاب:

1. آبراهامیان، ی. (1376). مقالاتی در جامعه‌شناسی سیاسی ایران. (س. ترابی فارسانی، مترجم). نشر و پژوهش شیرازه کتاب. (اثر اصلی در سال 1999 منتشر شده است).
2. - (1377ش.). ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعه‌شناسی ایران معاصر (ترجمۀ الف. گل‌محمدی و م. الف. فتاحی ولی‎لایی). مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان رودکی. (تاریخ نشر اصلی اثر: 1982م.).

این اثر از قرن نوزدهم م. در زمان حکومت شاهان قاجار تا آخرین روزهای سلطنت پهلوی را در برمی‌گیرد و به سه بخش عمده تقسیم می‌شود (Ricks, 1983). آبراهامیان ایران بین دو انقلاب را با یک مقدمۀ نظری کوتاه شروع می‌کند و سپس به بررسی مفصل‌تر ساختار جامعۀ ایران در دوران قاجار و ماهیت حکومت آنها می پردازد. او سپس به بررسی انقلاب مشروطه و تجزیۀ ایران در طول جنگ جهانی اول پرداخته و بخش اول مطالعۀ خود را با سلطنت رضاشاه و تأسیس دولت ملی به پایان می‌رساند.  بخش دوم به دوران سلطنت محمدرضا شاه و موضوع توسعه‌نیافتگی سیاسی (برخلاف تحولات مهم اقتصادی و اجتماعی در دوران پهلوی) در مواجهه با جامعه‌ای که به طور فزاینده‌ای سیاسی شده است، پرداخته است. در بخش سوم که به طور خاص به انقلاب و استقرار حکومت امام خمینی پرداخته، پرداختن به توسعه‌نیافتگی ادامه پیدا کرده است (Garthwaite, 1983). این اثر مطالعۀ جامعی از ایران، گروه‌ها و طبقات اجتماعی و توسعۀ سیاسی آن ارائه می‌دهد و رویکردی بدیع به موضوع جامعه شناسی سیاسی ایران دارد (Ricks, 1983). ۳. - (1379ش.). تاریخ نوین ایران (ترجمة م. الف. فتاحی والی‌لایی). نشر نی. (تاریخ نشر اصلی اثر: 2008م.). ۴. - (1382ش.). اعترافات شکنجه‌شدگان: زندان‌ها و ابزار ندامت‌های علنی در ايران نوين (ترجمۀ ر. شریفها). انتشارات باران (تاریخ نشر اصلی اثر: 2003م.). ۵. - (1386ش.). رسانه‌های آمریکا، ساموئل هانتینگتون و 11 سپتامبر (ترجمۀ د. شاه‌زمانیان). شرق: 6 (تاریخ نشر اصلی اثر: 2003م.). ۶. - (1386ش.). اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی (ترجمۀ ف. مهدوی). نشر نیما (تاریخ نشر اصلی اثر: 1989م.). ۷. - (1392ش.). کودتای ۲۸مرداد، سازمان سیا و ریشه‌های روابط ایران و امریکا در عصر مدرن (ترجمۀ م. الف. فتاحی ولی‌لایی). نشر نی (تاریخ نشر اصلی اثر: 2013م.). آبراهامیان در این اثر نگاهی تازه به کودتای 28 مرداد ایران داشته است. او برای نوشتن این اثر از آرشیوهای بستۀ پترولیوم (Petroleum) انگلستان، وزارت امور خارجه ایران و آمریکا و همچنین خاطرات ایرانیان و مصاحبه‌های منتشرشده استفاده کرده است. او با استفاده از این منابع به اسناد کمتر شناخته شده‌ای دست یافته است که آن‌چه به طور متعارف در مورد کودتای ایران موجود است را به چالش کشیده و نقش آمریکایی‌ها را در این واقعه به تصویر می‌کشد(CUNY Graduate Center, 2022). عنوان اصلی این کتاب: (Abrahamian, E. (2013). The coup: 1953, the CIA, and the roots of modern U.S.-Iranian relations). ۸. - (1395ش.). مردم در سیاست ایران (ترجمۀ م. اسدزاده). زرین کلک آفتاب (تاریخ نشر اصلی اثر: 1986م.). ۹. - (1398ش.). فرهنگ، هویت و هنرهای عامیانة ارمنستان (ترجمۀ م. خسروی‌مجد). انتشارات خسروی‌مجد (تاریخ نشر اصلی اثر:  2001م.). این کتاب ترجمۀ بخشی از کتاب Armenian folk arcs, culture, and identity به ویراستاری یرواند آبراهامیان و نانسی سوییزی (Nancy Sweezy) است. ۱۰. - (1399ش.). خمینیسم: جستارهایی دربارۀ جمهوری اسلامی. (ترجمۀ ک. امیرشاهی). روناک (تاریخ نشر اصلی اثر: 1993م.). این اثر از یرواند آبراهامیان در آمستردام هلند ترجمه و منتشر شده است. آبراهامیان در این اثر برای ترسیم و توضیح سیر تحول ایدئولوژی سیاسی امام خمینی، استدلال‌هایی را ارائه کرده که از نظر چارلز ملویل (Charles Melville) بسیار دقیق و بدیع است. از نظر او امام خمینی شکلی از پوپولیسم رادیکال اما عملگرایانۀ جهان سومی را ارائه می‌دهد. در این اثر ابتدا کاربرد رایج اصطلاح بنیادگرا را در مورد امام خمینی زیر سؤال می‌برد و استدلال می‌کند که دیدگاه‌های سیاسی او انعطاف‌پذیر بوده و عمدتاً بر مسائل اجتماعی-اقتصادی متمرکز بوده است. به گفتۀ آبراهامیان، او قوانین و نهادهایی را که در متون اساسی دینی وجود دارد -که مؤلف به طور خاص، حدیث را از آن حذف می‌کند- به هیچ عنوان اجرا نمی‌کرد. به طورخلاصه، آبراهامیان در این اثر اهمیت امام خمینی را ناشی از حرفۀ سیاسی و نوشته‌های سیاسی او و نه از کار او به عنوان یک متکلم و محقق می‌داند (Melville, 1995). ۱۱. - (1400ش.). بحران نفت در ایران: از ناسیونالیسم تا کودتا. (الف. میرحاج، مترجم). بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه. (اثر اصلی در سال 2021 منتشر شده است). ۱۲. آبراهامیان، ی.، کاتوزیان، ه.، و اشرف، ا. (1401ش.). جستارهایی دربارۀ تئوری توطئه در ایران (ترجمۀ م. الف. فتاحی والی‌لایی). نشر نی (تاریخ نشر اصلی اثر: 1993م.). این کتاب حاوی تعدادی از مقاله‌های منتشر شده در کتاب خمینیسم از یرواند ابراهامیان است. - مقاله: ۱۳. - (1384ش.). محور اهریمنی: نمودی از کشاکش بین ایران و ایالات متحده (ترجمۀ الف. صادقی). سیاست خارجی، 19 (2)، 427-449. (تاریخ نشر اصلی اثر: 2004م.). بیشتر آثار یرواند به فارسی منتشر شده است، برای دیدن فهرست کامل آثار فارسی ارواند آبراهامیان به سایت کتابخانۀ ملی ایران و پایگاه نورمگز مراجعه کنید.

المیرا کریمی

مهرماه 1401ش.