1948م.- در قید حیات

ریشار در شهر ژونسیِ (Joncy) فرانسه متولّد شد و در سال 1969م. وارد دانشگاه گرونوبل (University of Grenoble) شد و در رشتۀ زبان‌شناسی عمومی مدرک لیسانس گرفت. بلافاصله برای ادامۀ تحصیل به دانشگاه لیون University of Lyon) رفت و موفق به اخذ فوق لیسانس فلسفه شد (www.iran-inde.cnrs.fr). بعد از مدتی تصمیم گرفت که زبان فارسی و مطالعات اسلامی را بیاموزد و تا سال 1975م. در دانشگاه توبینگن (Universität Tübingen) و مؤسّسه ملّی زبان‌ها و تمدّن‌های شرق (Institut National des langues et Civilisation Orientales) در پاریس به تحصیل مشغول بود و توانست دیپلم زبان فارسی و لیسانس رشتۀ مطالعات اسلامی را کسب کند (فرهنگ خاورشناسان، 1388، ج. 4، 523). برای دورۀ دکتری دانشگاه سوربن جدید (پاریس 3) (Université Sorbonne Nouvelle (Paris-III)) را برگزید و با ارائۀ رسالۀ خود با موضوع عبدالرزّاق لاهیجی (فیلسوف و شاعر ایرانی دورۀ صفوی) در سال 1980م. دکتری مطالعات اسلامی خود را دریافت کرد. دوازده سال بعد نیز برای دریافت رتبۀ استادی توانست با ارائۀ رساله‌ای دربارۀ نوگرایی در ایران معاصر دکترای دوم خود را از  همان دانشگاه اخذ کند (میررضوی، 1383، 87). پیشینۀ نخستین تدریس این ایران‌شناس فرانسوی به شهر تهران بازمی‌گردد. وی از سال 1970م. تا 1972م. در مؤسسۀ تحقیقاتی فرانسه در ایران[1] (Institut Français de Recherche en Iran (IFRI)) به تدریس پرداخت. سپس از 1975م. تا 1980م. عضو رسمی هیئت علمی همین مرکز بود. مدتی در آمریکا و در دانشگاه کالیفرنیای لوس‌آنجلس (California State University, Los Angeles) استاد مهمان بود و از سال 1987م. به‌مدت حدود دوسال در انگلستان، در مرکز مطالعات خاورمیانه، دانشکدۀ سنت‎آنتونیِ دانشگاه آکسفورد (Centre for Middle Eastern Studies, St.Antony's College, Oxford) تدریس کرد. پس از دفاع از رسالۀ خود و احراز استادی در دانشگاه سوربن جدید، از سال 1993م. استاد مطالعات ایرانی این دانشگاه نیز گردید (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 523). [1] - امروزه در ایران با نام انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران شناخته می‌شود.

یان ریشار پژوهش‌های خود را برروی حوزۀ مطالعات ایران‌شناسی در دورۀ معاصر متمرکز کرده و موضوعاتی چون تاریخ، سیاست، احزاب و شخصیت‌های برجستۀ سیاسی در دورۀ معاصر را مورد تحقیق و مطالعه قرار داده‌است. در کنار این امر به جامعه‌شناسیِ مذهبی ایران نیز نظر دارد و معدودی از پژوهش‌هایش دربارۀ زبان و ادبیات فارسی بوده‌است (میررضوی، 1383، 87). سابقۀ پژوهشی و اجرایی این ایران‌شناس برجسته بسیار پربار است. پس از اخذ مدرک دکترای اولیۀ خود در فرانسه به ایران آمد و مدت کوتاهی مترجم سفارت فرانسه در تهران بود. سپس به فرانسه بازگشت و در مرکز ملّی تحقیقات علمی پاریس (Centre National de la Recherche Scientifique) (Monde Iranien) به‌مدت سیزده سال محقّق قسمت علوم اجتماعی بود (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 523). از سال 1998م. نیز به‌عنوان معاون دانشکدۀ زبان‌های شرقی دانشگاه سوربن جدید انتخاب شد (میررضوی، 1383، 87). فعالیت در انجمن‌ها و مراکز علمی- پژوهشی مختلف نیز از دیگر سوابق اجرایی ریشار محسوب می‌شود. وی از سال 2002م. تا 2003م. مدیر مؤسسۀ تحقیقاتی فرانسه در ایران بود و علاوه‌بر این، مدیریت مجموعۀ آثار و اسناد مؤسسۀ ایران‌شناسی (Travaux et Memoires de l'Institut d'Etudes Iraniennes) را هم بر عهده داشت. عضویت در نهادهای علمی از دیگر فعالیت‌های این محقق توانا است (فرهنگ خاورشناسان، 1388، ج. 4، 523). وی سال‌ها نیز عضو هیئت سردبیری نشریۀ مطالعات ایرانی (Studia Iranica)، هیئت سردبیری شورای مطالعات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی خاورمیانه و آسیا (Social, Economic and Political Studies of the Middle East and Asia)، انجمن بین‌المللی مطالعات ایران (Société internationale d'études iraniennes)، انجمن پیشبرد مطالعات ایران‌شناسی (Association pour l'avancement des études iraniennes) و انجمن ایران‌شناسی اروپایی (Societas Iranologica Europaea) بوده‌است (www.iran-inde.cnrs.fr).

 

1. کردهای ایران: شورش‌ها، آرمان‌گرایی و سکوت (Les Kurdes d'Iran: revoltes, idealism et silence)
2. تشیّع در ایران، امام و انقلاب (Shi'isme en Iran: imam et revolution)

در این کتاب که در سال 1980م. در شهر پاریس منتشر شده‌است روند تاریخی جریان تشیّع در ایران مورد بررسی قرار گرفته و نقش دین در این کشور در خلال قرن بیستم میلادی به بحث گذاشته شده‌است (N.C. 198 638-639).

3. اساس ایدئولوژی تضاد بین دکتر مصدّق و آیت‌الله کاشانی (Base idéologique du conflit entre Mosaddeq et l'âyatollah. Kâshậni)
4. آموزش دینی در مدارس دولتی ایران (L'enseignement de la religion dans les ecoles d'etat en Iran)
5. سازمان فدائیان اسلام، جنبش بنیادگرای اسلامی در ایران 1956م. – 1945م. (L'organisation des Feda'iyan-e Eslam: Mouvement Integriste Musulman en Iran, 1945-1956)
6. ایران از سال 1800م. تاکنون (L’Iran de 1800 à nos Jours)

این کتاب که از آخرین تألیفات ریشار می‌باشد درحقیقت بسط‌یافتۀ کتاب دیگری از او با نام ایران: تولد جمهوری اسلامی (L’Iran. Naissance d’une république islamique) می‌باشد. همان‌طور که از نام این اثر مشخص است محتوای آن تاریخ ایران از دورۀ قاجاریه تا عصر حاضر است و نخستین چاپ آن در سال 2009م. بوده‌است (Richard, 2019, vi-xvi).

7. عبدالرّزاق لاهیجی، فیلسوف و شاعر ایرانی دورۀ صفوی (Abdorrazzaq Lahiji, philosophe et poete person de l'epoque Safavide)
8. شریعت سنگلجی: عالم الهیات اصلاح‌طلب دورۀ رضاشاه (Shari'at Sangalaji: a Reformist Theologian of the Rida Shah Period)
9. تشکیل یک ارتش ملّی در ایران (La foundation d'une armee nationale en Iran)

چهار کتاب و سه مقاله از ریشار به فارسی ترجمه شده‌اند یا در ایران به چاپ رسیده‌اند که به شرح زیر می‌باشند:

1. بین ایران و غرب، اقتباس و جذب اندیشه‌ها و شیوه‌های غربی در ایران Entre l'Iran et l'Occident - adaptation et assimilation des idées et techniques occidentales en Iran)

این اثر در ایران با عنوان ایران و اقتباس‌های فرهنگی شرق از مغرب‌زمین به فارسی ترجمه شده‌است (فرهنگ خاورشناسان، 1388، 527).

2. 2. ای‍ران‌ در ق‍رن‌ ب‍ی‍س‍ت‍م‌: ب‍ررس‍ی‌ اوض‍اع‌ س‍ی‍اس‍ی‌، اج‍ت‍م‍اع‍ی‌، اق‍ت‍ص‍ادی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ای‍ران‌ در ی‍ک‍ص‍د س‍ال‌ اخ‍ی‍ر (با همکاری) L'Iran au XXe siècle: Entre nationalisme, islam et mondialisation)
3. اشعه اللمعات: لوایح، اثر نورالدین عبدالرحمان بن احمد جامی Les Jaillissements de lumiere: Lavayeh)

این کتاب یکی از آثار ریشار در حوزۀ ادبیات فارسی که در ایران با نام لوایح توسط انتشارات اساطیر منتشر شده‌است (http://opac.nlai.ir).

4. ن‍گ‍اه‍ی‌ دی‍گ‍ر ب‍ه‌ اح‍م‍د ف‍ردی‍د (مقاله)
5. دکتر علی شریعتی انقلابی شیعه (مقاله)
6. ک‍م‍ال‍ی‍س‍م‌ و ای‍ران‌ (مقاله)
7. ایران پیدایش جمهوری اسلامی (مروری بر ۱۸۰ سال تاریخ معاصر ایران) (کتاب)

 

 

1. گروه­ مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگی­نامه و کتاب­شناسی ایران­شناسان و اسلام­شناسان (جلد چهارم)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
2. میررضوی، فیروزه. (1383ش.). دانش‌نامۀ نخبگان 1. تهران: مؤسسۀ فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
3. https://www.iran-inde.cnrs.fr/membres/membres-permanents/richard-yann.html
4. N. C. (1980). Reviewed Work: Le Shi'isme en Iran: imam et révolution by Yann Richard, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 43(3), 638-639. Retrieved July 27, 2021, from

http://www.jstor.org/stable/615798

5. Richard, Y. (2019). Iran: A Social and Political History since the Qajars, Retrieved July 29, 2021, from

https://www.cambridge.org/ir/academic/subjects/history/middle-east-history/iran-social-and-political-history-qajars?format=PB

6. http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/ briefListSearch.do?command =FULL _VIEW&id =566609&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author

سیّد محمّد قدسی

مرداد 1400ش.