ولادیمیر ساریونویچ پوتوریدزه - Vladimir Sardionovich Puturidze

1893م. – 1966م.

ولادیمیر ساریونویچ پوتوریذره پس از تحصیلات مقدّماتی آن روزگار به دانشگاه رفت و در سال 1917م. از دانشکدۀ زبان‌های شرقی دانشگاه پتروگراد (Saint Petersburg State University) فارغ‌التحصیل شد و سپس بدون دفاع از پایان‌نامه، موفّق به دریافت مدرک دکتری علوم زبان‌شناسی شد. از سال 1917م. تا 1930م. مدرس آموزشگاه‌های متوسّطه و از سال 1930م. تا 1960م. کارمند علمی بخش قفقاز در انستیتوی باستان‌شناسی آکادمی علوم روسیه (Russian Academy of Sciences) ، انستیتوی قفقازشناسی و انستیتوی زبان، تاریخ و فرهنگ مادی بود و درضمن از سال 1935م. تا 1960م. استادی دانشگاه دولتی تفلیس (Tbilisi State University) را به‌عهده داشت و از سال 1960م. تا 1966م. کارمند ارشد علمی انستیتوی شرق‌شناسی آکادمی علوم جمهوری گرجستان (Georgian International Academy of Sciences) و رئیس بخش زبان‌شناسی ایرانی بود (فرهنگ خاورشناسان، 1386، ج.3، 200).

پوتوریذره در بسیاری از آثار تاریخی و جغرافیایی مؤلّفان ایرانی تحقیق و مطالعه کرد و اطّلاعات مفیدی دربارۀ گرجستان و سایر نواحی قفقاز به‌دست آورد و ترجمۀ آن‌ها را با حواشی و تفسیر و توضیحات به چاپ رسانید. مخصوصاً این نکته را باید خاطر نشان ساخت که وی در گنجینه‌ها و کتابخانه‌های گرجستان اسناد و مدارک فارسی بسیاری کشف کرد و پس از بررسی علمی، آن‌ها را در دسترس عموم قرار داد. این پژوهشگر جمعاً 136 سند رسمی مربوط به دورۀ سلطنت پادشاهان صفوی دربارۀ نصب اشخاص به مشاغل، عطیه‌ها و انعام‌ها، شیوه‌های دریافت مالیات‌ها را با ترجمه و توضیحات لازم در چهار جلد با عنوان اسناد تاریخی فارسی در مخازن و کتابخانۀ گرجستان 1961م. تا 1977م. منتشر کرد. پوتوریذره در سال 1955م. اسنادی را که به دو زبان فارسی و گرجی تدوین‌ شده بود به چاپ رسانید. این دانشمند ارجمند اطّلاعات بسیاری را دربارۀ گرجستان از حدود‌العالم تألیفات استخری، حمدالله قزوینی، حاجی مهدی قلی قاجار، محمد طاهر و دیگران نیز استخراج و ترجمه کرد. وی در بایگانی موزۀ گرجستان نسخۀ خطّی منحصر به ‌فرد فارسی تاریخ صفی (تاریخ ایران تا انعقاد عهدنامه ترکمن چای در سال 1828) اثر میرزا یوسف قره‌باقی را یافت و توصیف کرد. او درواقع برای بررسی مسائل تاریخ قرون‌ وسطای گرجستان و روابط سیاسی و فرهنگی این کشور با دولت‌های هم‌سایه‌اش پایۀ مأخذشناسی استواری بنا نهاد (گیوناشویلی، 1374، 17-28).

از کارهای تحقیقاتی پوتوریذره درزمینۀ ایران‌شناسی، کتاب‌ها و مقالات زیر را می‌توان نام برد: 1. گزیده‌های ابتدائی از زبان فارسی، چاپ 1935م. 2. زبان ایرانی، چاپ 1936م. 3. متن فارسی و ترجمۀ فارسی درّۀ نادره تاریخ حاجی مهدی قلی، چاپ تفلیس، 1942م. 4. تاریخ صافی اثر میرزا یوسف قره‌باقی، چاپ 1951م. 5. مدارک تاریخی گرجی– فارسی (تدارک متن ترجمه و تعلیقات)، چاپ 1955م. 6. اسناد تاریخی فارسی موجود در بایگانی مرکزی تاریخ و موزۀ دولتی گرجستان، چاپ 1958م. 7. اسناد تاریخی فارسی در مخزن‌های قدیمی گرجستان، چاپ 1958م. 8. تفسیر دو متن از منظومۀ ویس و رامین، چاپ تفلیس، 1959م. 9. نامه‌های خان‌های گرجستان به شاهان گرجستان، چاپ 1960م. در تفلیس. 10. رستم خان ساکادزه سپه‌سالار ایران، چاپ 1966م. تفلیس. 11. نوشته‌های اسکندر منشی دربارۀ گرجستان (متن فارسی و ترجمه به گرجی و مقدّمه)، چاپ 1969م. 12. واژگان گرجی– عربی– فارسی، چاپ 1941م. 13. گزیده‌های فارسی همراه با واژگان، چاپ 1940م. اطّلاعات حسن روملو دربارۀ گرجستان (متن فارسی، ترجمۀ گرجی به اهتمام پوتوریدزه، توضیحات و حواشی از ر.کیکنادزه، چاپ 1966م.) 14. ترجمۀ گرجی قدیمی ویس و رامین، چاپ‌ شده در مجلّۀ مهر، سال چهارم، تهران 1315ش. 15. اسناد تاریخی فارسی در کتابخانه‌های گرجستان، ترجمۀ ریحانه آماده، چاپ 1395ش.، مجمع ذخایر اسلامی.

از او هیچ اثری در ایران ترجمه و منتشر نشده‌است.

1. گروه مؤلّفان (1386)، فرهنگ خاورشناسان: زندگی‌نامه و کتاب‌شناسی ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2. گیوناشویلی، جمشید (فروردین و اردیبهشت 1374)، ایران‌شناسی در گرجستان، نشر دانش، شمارۀ 87.

1. تودوا، ماگالی (1369)، مجموعۀ فرامین شاهان ایرانی در مخازن بایگانی گرجستان، چاپ تفلیس 1989، مجلّۀ نقد و بررسی کتاب، شمارۀ 7.

شیرین اکبری

آذر 1398ش.