تئودور ویلم یوهانس جوینبل - Theodor Willem Johannes Juynboll
تئودور ویلم یوهانس جوینبل[1] Theodor Willem Johannes Juynboll[2] شرقشناس و اهل کشور هلند است که در حوزههایی چون زبان و ادبیات عربی، تاریخ و جغرافیای کشورهای شرقی به ویژه کشورهای اسلامی تخصص و تبحر دارد. تصحیح چند کتاب پیرامون تاریخ و جغرافیای شرق و زبانهای سامی خاصّه زبان عربی و نیز چاپ و نشر اثری دربارۀ قوم سامری ازجمله کارهای برجستۀ او به شمارمیآید. [1] - نام و نام خانوادگی این ایرانشناس به شکلهای بسیار متفاوتی همچون «تئودور ویلهلم...»، «Theodorus Guilielmus»، «جوینبول»، «یونبل»، «جوینبول» و «جونبل» ثبت و ضبط شده است. [2] - افراد زیادی با نام جوینبل وجود دارند که نباید با شخص مورد نظرِ این مقاله اشتباه گرفته شوند. ازجمله آبراهام ویلهلم جوینبل (1833-1887)، هندریک هرمان جوینبل (1867-1945) و تئودوروس جوینبل (1866-1948م.).
تولد و درگذشت
1802م. – 1861م.
سوابق زندگی و تحصیل
تئودور ویلم جوینبل متولد شهر روتردام هلند (Rotterdam) است. تحصیلات مقدماتی را در همین شهر و سپس در شهر لاهه (The Hague) به اتمام رساند (عقیقی، 1396، ص. 495). برای تحصیلات عالی به شهر لیدن (Leiden) رفت و از سال 1821م. در دانشگاه لیدن (Leiden University) زبان و ادب سامی خواند و از همین نهاد علمی هم مدرک دکترای الهیات را به سال 1828م. دریافت کرد (van der Aa, 1878, p. 314). از اساتید جوینبل میتوان به یوهان هندریک فان درپالم (Johannes Hendricus van der Palm) و هندریک آرنت هامِکر (Hendrik Arent Hamaker) اشاره کرد (Dugat, 1870, p. 101). پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی، در یکی از مناطق اطرافِ شهر لیدن به عنوان کشیشِ کیشِ پروتستان مشغول به انجام وظیفه شد. این پیشه زمان زیادی از او نمیگرفت به همین دلیل تصمیم گرفت در زمانهای آزادش تاریخ ممالک شرق و بهویژه زبان و ادب عربی را بیشتر بیاموزد. رفتهرفته بر زبان و ادبیات عربی مسلطتر شد بهقدری که به عنوان مدرس از دانشگاههای مختلف کشورش هلند ازجمله دانشگاه فرانکر (از سال 1831م.) (University of Franeker)، دانشگاه خرونینگن (University of Groningen) (از 1841م.) و لیدن (شروع از 1845م.) دعوتنامه برای او ارسال شد. شغل دائم و همیشگی این شرقشناس تا زمان فوتش نیز همین معلمی و تدریس در دانشگاه بود (عقیقی، 1396، صص.177 و 495). از نکات جالب توجه دربارۀ او اینکه پسرش آبراهام هم قدم در مسیر پدر گذاشت و در زمینۀ شرقشناسی و تصحیح کتب تاریخی-جغرافیایی پیشگام بود. آبراهام ویلهلم جوینبل (1833-1887م.) کتاب البلدان اثر یعقوبی را تصحیح و منتشر کرد و کتابهای دیگری هم پیرامون فقه اسلامی خاصه فقه شافعی به نگارش درآورد (چیتساز، 1387). سرانجام این شرقشناسِ کوشا در شانزده سپتامبر سال 1861م. در شهر لیدن از دنیا رفت (Bibliotheque nationale de France, 2023).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تئودور ویلم جوینبل در زمینههایی چون تاریخ و جغرافیای کشورهای اسلامی، زبان و ادبیات سامی به ویژه عربی و سامریشناسی مطالعه و پژوهش داشت. البته تخصص اصلی او تاریخ مشرقزمین، خاصه کشورهای عربی اسلامی و زبان و ادب عربی بود و عمدتاً در همین زمینهها به تحقیق و فراگیری میپرداخت (نیکبین، 1380، صص. 363و364).
همزمان با استادی زبان عربی در دانشگاه، شغل دولتی دیگری هم به جوینبل محول شد. دولت هلند او را به مقام مترجمی در تمامی امور مربوط به مشرقزمین منصوب کرد و ضمن آن این وظیفه را به عهدهاش گذاشت که از کلیۀ کتابهای چاپی که به حوزۀ شرقشناسی مربوط است گزارشی ارائه دهد (عقیقی، 1396، صص. 177و178 و 495). در دانشگاه لیدن هم سِمَت سرپرستی بخش نسخههای خطی شرقیِ کتابخانه دانشگاه به وی محول شده بود (گروه نویسندگان، 1389، ص. 744).
عضویت در بخش ادبیات فرهنگستان سلطنتی علوم و هنر هلند (Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen) از سال 1855م. و مؤسسه سلطنتی (Koninklijk Instituut) مابین سالهای 1840م. تا 1851م. به عنوان دو نمونه از حضورهای علمی-پژوهشی جوینبل در انجمنهایِ علمی ثبت شده است (Digitool Wetenschopshistorisch Centrum, n.d.).
آثار
کتابها و نوشتههای تئودور جوینبل به زبانهای فرانسوی، هلندی و لاتین نوشته شدهاند. این آثار، بعضی شامل تصحیح و تعلیق بر متون عربی، برخی شامل ترجمه از عربی به زبانهایی چون لاتین و هلندی و باقی، تألیفِ شخص او هستند. در بخش زیر مهمترین آثار به جایمانده از تئودور ویلم جوینبل را معرفی کردهایم.
- -کتاب:
- فرهنگ جغرافیایی با عنوان «مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنه و البقاع».
- تصحیح الجبال و الامکنه و المیاه تالیفِ زمخشری.
- تصحیح النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة اثر ابن تغری بردی در دوجلد.
- شرقیات 1840 و 1846 (باهمکاری).
- بحثی اکادمیک دربارۀ آموس.
- تحقیقات تاریخی (سهجلدی).
- شرحی بر تاریخ قوم سامری.
- نمونهای از ادبیات مشرقزمین: ارائهیِ تاریخ خلفای والدی سلیمانی (تصحیح کتاب العیون والدی سلیمانی).
- ترجمه تورات مقدس.
- وقایع نگاری سامریان به زبان عربی از نسخۀ خطی با عنوان کتاب یوشع.
- نظری درباره پرسش مطرح شده از جانب فیلسوفان و ادیبان: توضیح دلایل....
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- ( Juynboll, Th. W. (Ed.) (1852). Lexicon geographicum, cui titulus est, Marâsid al ittilâ’ ‘ala asmâ’ al-amkina wa-l-biqâ. Lugduni Batavorum.)
- (Juynboll, Th. W & De Grave, M.S. (Eds.). (1856). Kitāb al-Jibāl wa-al-amkinah wa-al-miyāh. J. Brill.)
- (Juynboll, Th. W. & Matthes, B.F. (Eds.). (1851). al-Nuǧūm al-zāhira fī mulūk Miṣr wa-al-Qāhira. E.J. Brill.)
- (Juynboll, Th. W., Roorda, T & Weijers, H.E. (Eds.). (1840). Orientalia. J. Müller)
- (Juynboll, Th. W. (1828). Disputatio academica de Amoso. S. et J. Luchtmans.)
- (-. (1838). Letter-bound Bijdragen. n.p.)
- (-. (1846). Commentarii in historiam gentis Samaritanae. S. et J. Luchtmans)
- (Juynboll, Th. W. & Anspach, J. (Eds.). (1853). Specimen e literis orientalibus, exhibens historiam kalifatus 'al-Walidi et Solaimani. J. Brill.)
- (Juynboll, Th. W. & Kuenen, A. (1851). Tarǧamaẗ al-tawrāẗ al-muqaddasaẗ. E. J. Brill)
- (Juynboll, Th. W. & others (Eds.). (1848). Chronicon Samaritanum, arabice conscriptum, cui titulus est "Liber Josuae". S. et J. Luchtmans.)
- (-. (1824). Commentatio ad quaestionem ab Ordine Philosophorum et Literatorum propositam: Exponantur causae…. Lugdunum Batavorum.)
آثار منتشرشده به فارسی
تاکنون هیچ کتابی از جوینبل به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
منابع
- عقیقی، ن. (1396ش.). شرقشناسان (ترجمه ح. شیخی، ج. 1). انتشارات بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
- نیکبین، ن. (1380ش.). فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرقزمین (ج. 1، چ. دوم). نشر آرون با همکاری شرکت سهامی انتشار.
- گروه نویسندگان. (1389ش.). دانشنامۀ دانشگستر (ج. 6). مؤسسۀ دانشگسترروز.
- چیتساز، م. (1378ش.). «فرهنگ لغت البسه مسلمانان». کتاب ماه هنر، 2(17-18)، 6-9.
منابع به زبان های دیگر
- Dugat, G. (1870). Histoire Des Orientalistes De L'europe Du Xiie Au Xixe Siècle (Vol. 2). Maisonneuve. https://books.google.com/books?id=J4VKAAAAYAAJ&source=gbs_navlinks_s.
- Digitool Wetenschopshistorisch Centrum. (n.d.). T.W.J. Juynboll (1802 - 1861). https://dwc.knaw.nl/biografie/biografisch-apparaat/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00001168.
- van der Aa, A.J. (1878). Biographisch woordenboek der Nederlanden. J.J. Van Brederode. https://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog25_01/aa__001biog25_01_0444.php.
- 8. Bibliotheque nationale de France. (2023). Theodoor Willem Jan Juynboll (1802-1861). https://data.bnf.fr/en/10660654/theodoor_willem_jan_juynboll/
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Theodor Juynboll. (2023, August 04). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Theodor_Juynboll.
- Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren. (n.d.). Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek, Deel 1. https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu01_01/molh003nieu01_01_1921.php.
گردآورنده