4 مارس 1937م. – 21 فوریه 2009م.

کلاوس هردگ در چهارم مارس 1937م. در پایتخت کشور فرانسه، از والدینی فرانسوی و سوییسی، متولد شد. او در انگستان و سوییس تحصیل کرد و سپس برای دریافت مدرک کارشناسی معماری به دانشگاه کرنل (Cornell University) رفت. او در اروپا و آمریکا به حرفۀ معماری مشغول بود و در سال 1970م. در ایالت نیویورک به معماری رسمی بدل شد. با این حال، بخش اعظم حیات حرفه‌ای او در حوزۀ دانشگاهی سپری شد (Columbia University Libraries, n.d.). استادی در دانشگاه کرنل را در سال 1966م. از دانشکدۀ معماری، هنر و برنامه‌ریزی (College of Architecture, Art and Planning) آغاز کرد. حضور او در این دانشگاه همزمان با دوران آَشفته‌ای بود که با برافراشتن صلیب سوزان در خارج از خانۀ واری (Wari House)، مسئولیت اعضای اجتماع آفریقایی-آمریکایی در سال 1969م. و آتش‌سوزی مرکز پژوهش و مطالعات آفریقایی (Africana Studies and Research Center) در 1970م. به اوج رسید. در سال 1973م. با استعفا از دانشگاه کرنل در اعتراض به مرگ چهار عضو موقت هیئت علمی در آتش‌سوزی، دعوت جیمز پولشک (James Polshek) برای عضویت در هیئت علمی مدرسۀ کارشناسی معماری، برنامه‌ریزی و حفاظت (Graduate School of Architecture, Planning, and Preservation) در دانشگاه کلمبیا (Columbia University) را پذیرفت (Ibid). در دانشگاه کلمبیا کارگاه‌های طراحی و درس‌هایی در باب هند و معماری اسلامی را تدریس می‌کرد که بسیار در میان دانشجویان محبوب بودند. هردگ در زمان استادی در دانشگاه کلمبیا یک برنامۀ تبادل دانشجو با تیانجین (Tianjin) را راه‌اندازی کرد که در سال 1982م. آغاز شد. مسئولیت توسعه و سازماندهی این برنامه از سوی ریاست دانشگاه به هردگ واگذار شد، چرا که او پیش‌تر در 1980م. در قالب بخشی از مأموریتی از سوی آقاخان (Aga Khan)، به کاشغر (Kashagar) و دیگر سایت‌ها در سرزمین اصلی چین سفر کرده بود. کلاوس هردگ در تاریخ ۲۱ فوریه سال 2009م. در شهر نیویورک از دنیا رفت (Ibid).

کلاوس هردگ در سال 1965م. با اعتبار پژوهشی دانشگاه کرنل به سرتاسر سرزمین‌های شمال غربی هند سفر کرد. در جریان این سفر نقشه‌های اندازه‌گیری‌شده‌ای از مجموعه‌ بناهای معماری تهیه کرد. این کار او بعدها مبنای برپایی یک نمایشگاه سیار و کتابی با عنوان ساختار شکل در معماری هندی شد. سفر او به ایران و ازبکستان کنونی برای مطالعۀ معماری اسلامی، با اعتبار جایزۀ ویلرایتِ مدرسۀ کارشناسی طراحی هاروارد (Harvard Graduate School of Design's Wheelwright Prize) پیش از شروع کار او در دانشگاه کلمبیا صورت گرفت. پژوهش هردگ در باب خاورمیانه و شوروی سابق در نمایشگاه سیار و کتاب دیگری با عنوان ساختار شکل در معماری ایران و ترکستان نتیجه داد (Columbia University Libraries, n.d.). هردگ در سال 1974م. برای مشاورۀ پروژه‌ای برای حفاظت و استفادۀ مجدد از بنای ادارۀ فدرال (Federal Office Building) انتخاب شد. کاری که در این پروژه انجام داد بعدها در سال 1976م. در کتابی با عنوان مقالۀ کاری: 1: تحلیل خلاقانۀ برنامه‌ریزی مجدد لندمارک‌ها (Working Paper 1: Creative Analysis for the Reprogramming of Landmarks) منتشر شد. او که همچنین در نتیجۀ سفرهایش به چین به معماری چینی علاقه‌مند شده بود نقشه‌های کلانی از بناهای مهم اوایل سدۀ بیستم م. در تیانجین تهیه کرد. او در سال 1984م. ریاست بخش معماری را به عهده گرفت و یک سال بعد کتابی با عنوان دیاگرام زینتی را منتشر کرد (Ibid).

شهرت کلاوس هردگ بیش از هر چیز ناشی از مجموعۀ عظیمی با عنوان مقالات کلاوس هردگ (Klaus Herdeg papers, 1963-1992) است که در میان سال‌های 1963م. تا 1992م. گردآوری شد. این مجموعه در هشت سری، که خود شامل زیرگروه‌هایی است، عمدتاً متشکل از مکاتبات، یادداشت‌ها، مطالب درسی، عکس‌ها، نقشه‌ها و اسلایدهاست؛ مطالبی که از حیات حرفه‌ای او به عنوان استاد در کالج معماری، هنر و برنامه‌ریزی دانشگاه کرنل و نیز ریاستش در بخش معماری دانشگاه کلمبیا سرچشمه می‌گیرد. در ادامه به معرفی این مجموعه می‌پردازیم.

• - کتاب:
• مقاله‌های دانشکده.
• ساختار شکل در معماری هندی.

این مجلد بر مبنای یک نمایشگاه و بروشور همراه با آن (1976م.) هشت مجموعه بنای تاریخی در شمال غرب هند را نشان می‌دهد. متون کوتاه و عکس‌ها و نقشه‌های فراوان در این کتاب بر آن است تا توجه را به فرم‌های ساختاری بناها جلب کند نه بافت تاریخی یا جزئیات تزیینی آنها. نصف بناهایی که در کتاب آمده در گجرات (Gujarat)  واقع شده است (Tillotson, 1992).

• ساختار شکل در معماری ایران و ترکستان.

هدف از نگارش این کتاب که محصول پنل‌های یک نمایشگاه سیار بر مبنای سفر میدانی نویسنده به ایران و آسیای میانۀ سابق در 1975م. و کاشغر در 1981م. بود، نمایش بصری یک نظم زیربنایی در معماری شهری شهرهای متنوع مانند اصفهان، یزد، کاشان، شیراز، نائین و کرمان، بخارا، خیوه و سمرقند و زیارتگاه ماهران خوجا (Mahran Khoja) در کاشغر بود (Rogers, 1992). این کتاب هشت سال کار هردگ روی معماری ایران و ترکستان را نشان می‌دهد. در اینجا تحلیل فرم و معانی مرتبط به آن اساساً بصری است، متن همراه هر نمونه از طریق قراردادن بنا یا شهر موردنظر در بافت تاریخی‌اش فهم آن را تسهیل می‌کند. در کل متن به تعاملی عامدانه میان ساختارهای عمومی تاریخی با جایگاه نمادین آنها و بافت شهری پیرامون آن نشان داده شده است. به نحوی که شهر اسلامی در کلیتش بررسی شده است (Archnet, n.d.).

• مقالات حرفه‌ای.
• مواد تصویری.
• طراحی‌ها.
• دیاگرام زینتی: معماری هاروارد و شکست میراث باهاوس.
• انتشارات متفرقه.
• - مقاله:
• تصاویر سمرقند.

کلاوس هردگ برای نخستین بار در سال 1975م. از سمرقند، در ازبکستان کنونی، بازدید کرد. او در تابستان 1989م. به این شهر بازگشت تا تغییراتی که طی چهارده سال ایجاد شده بود را ببیند و برخی از مهم‌ترین سایت‌های آسیای مرکزی را به دانشجویان معماری‌اش در نیویورک نشان دهد. در این مقاله او دیدی دقیق و تفصیلی از تصاویر گذشته و حال یک شهر پررونق ارائه می‌کند که تاریخ پیچیده و انطباق آن بر شهرنشینی مدرن اثری ماندگار در آن برجای گذاشته است (Herdeg, 1990).  

معصومه کریمی

فروردین‌ماه 1402ش.