امیکو اوکادا - Emiko Okada
امیکو اوکادا (Emiko Okada) ایرانشناس ژاپنی است که به دلیل اشتیاق به زبان و ادبیات فارسی تعدادی از آثار مهم فارسی را به زبان ژاپنی برگردانده است، از جمله: آثار نظامی گنجوی، رباعیات خیام و سرودههای فخرالدین اسعد گرگانی. نثر ژاپنی امیکو اوکادا زیبا، گیرا و متناسب با داستانهای تغزّلی است که از زبان فارسی به ژاپنی برگردانده است.
تولد و درگذشت
متولد 1932م.- «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
امیکو اوکادا پس از گذراندن دورۀ لیسانس در دانشگاه کِیئو (Keio University, Keiō Gijuku Daigaku) ژاپن، در اوایل دهۀ 1340ش. (1960م.) برای ادامۀ تحصیل در رشتۀ ادبیات فارسی به تهران آمد. در سال 1963م. تحصیلات خود را آغاز و تا مقطع دکتری در دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران ادامه داد. در سال 1967م. نخستین ژاپنیای بود که موفق به دریافت درجۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران شد. اوکادا استاد ممتاز دانشگاه مطالعات خارجی دانشگاه توکیو (The University of Tokyo, Tōkyō daigaku) بوده است. پس از تأسیس بخش فارسی و ایرانشناسی در این دانشگاه در سال 1980م. دانشیار و سپس استاد این بخش شد. وی همچنین در دانشگاه چوئو (Chuo University, Chūō Daigaku) به تدریس ادبیات فارسی و ایرانشناسی پرداخته است (بینا، ۱۳۹۳).
سوابق اجرایی و پژوهشی
ایرانپژوهی در ژاپن با ترجمه و معرفی چند اثر ماندگار ادبیات فارسی و پیش از همه داستانهایی از شاهنامه، پس از آن رباعیات خیام و گلستان سعدی آغاز شد. از گنجینة ادبی ایران، سرودههای خیام بیشترین شمار ترجمه به زبان ژاپنی را دارد. داستانهای شاهنامه در دورهای از تاریخ ژاپن در نیمة نخست سدۀ بیستم م. با آرمانهای دولتمردان ژاپنی همسویی داشت و مشابه بخشی از افسانهها و حماسههای تاریخی مردم ژاپن بوده است. به همین دلیل، بسیاری از آثار ادبی نثر و نظم فارسی به زبان ژاپنی برگردانده شده که علاوهبر موارد ذکرشده، میبایست از آثار نظامی گنجوی و فخرالدین اسعدگرگانی هم نام برد.
امیکو اوکادا از جمله ایرانپژوهانی است که در زمینة رشتۀ تخصصی خود، یعنی ادبیات فارسی، بسیاری از این آثار را به ژاپنی برگردانده است. او در ترجمۀ رباعیات خیام که از سوی نشر هیبون-شا (Heibon-Sha) در سال 2009م. در توکیو منتشر شد، شرحی در مورد مختصات شعر فارسی، وزن و عروض ارائه کرده و با اشارهای به شاهنامه گفته است: «ایرانیان چنین شعرها و وزنها را که در زندگی هرروزهشان هم در گفتار میآورند، دوست دارند.» او معتقد است که در رباعیات خیام همۀ مصراعها، همقافیه نیست و مضمون سخن، مطالبی است که با مفاهیم عقیدتی سازگاری ندارد. نتیجهگیری اوکادا از بررسی رباعیات خیام این است که اگر ادیبان غربی به معرفی رباعیات خیام نپرداخته بودند، سرودههای خیام چنین آوازهای نیافته بود (رجبزاده، 1389، صص 29 و 165). البته او ترجمهای از رباعیات خیام منتخب صادق هدایت در سال 2009م. و کتاب داوودِ گوژپشت 1977م. را نیز از همین نویسنده در کارنامۀ خود دارد. او به بررسی داستانهای تغزلی ادبیات فارسی نیز پرداخته است، از جمله آثار نظامی گنجوی. در سالهای 1962م.، 1977م. و 1988م. به ترتیب هفتپیکر، خسرووشیرین و لیلیومجنون را ترجمه کرد و در سال 1990م. (1369ش.) ویسورامین فخرالدین اسعد گرگانی را به زبان ژاپنی برگرداند (Rajabzade, 2012). اوکادا همچنین خاطرهنوشتی هم در مورد ایران و مردم آن دارد که با عنوان دل یا روح ایرانی توسط انتشارات رادیوی ملی ژاپن، اناچکی (NHK)، در توکیو در سال 1981م. منتشر شده است.
اوکادا ترجمهای از منتخب داستانهای شاهنامه را با شرح و اضافات در سال 1999م. در توکیو و از طریق انتشارات ایوانامی (Iwanami) منتشر کرد، البته این کتاب با نام شاهنامه، افسانهها و داستانهای ایران باستان چاپ شد که بر اساس نسخۀ تصحیح شاهنامه به کوشش ژول مول (Julius von Mohl) فرانسوی است. او همچنین در بخشی از کتاب چهار داستان ایرانی که در بهار سال 2004م. توسط نشر هیبون-شای توکیو منتشر شد به بازگویی داستان زال و سیمرغ پرداخته است. در مقالهای با عنوان سیمای زن در حماسۀ ایرانی شاهنامه به تحقیقی مقایسهای پرداخته و در کتاب ایران؛ دانستنیها دربارۀ راه و رسم زندگی مردم آن تألیف کوجی کامیوکا(Koji Kamioka) ، مقالهای با عنوان زنان نابکار و زنان قهرمان؛ دنیای شاهنامه (در صص 251 تا 258) در سال 1999م. به نگارش درآورده است.(Aoki, 2012)
اوکادا در سال 2019م. تازهترین کتاب خود با عنوان من و ایران؛ کشور شیرینزبانان را به زبان ژاپنی منتشر کرده است. در این کتاب داستان آشنایی اتفاقی خود با زبان فارسی را در سالهای گذشته بازگو کرده؛ اینکه چگونه زمانی که دبیر زبان ژاپنی یک مدرسه راهنمایی در توکیو بوده، شیفته زبان فارسی شده است و نامهای به شاه ایران نوشته تا به آرزویش یعنی درس خواندن در ایران دست یابد. تحقق این آرزو از جمله روایات این کتاب است (مستعان، بیتا).
اوکادا شاگردان بسیار زیادی را تربیت کرده است و میتوان گفت بسیاری از فارسیدانان ژاپن از دانشجویان او بودهاند. او دستاوردهای خود از مطالعه در آثار فارسی و زندگی، تاریخ و فرهنگ مردم ایران را در جمع اعضای انجمن فرهنگی ایران و ژاپن (Society for Cultural Exchange of Japan and Iran)، در 9 دسامبر 1995م. طی سفری که همراه دانشجویان خود به ایران داشت، چنن بیان کرد: «دربارۀ سه فضیلت عمده از فضایل ایرانیان و مقایسه آن با سه خصلت برجسته ژاپنیها به نظر میرسد که بخشندگی، میهماننوازی و سخنوری سه فضیلت برجستۀ ایرانیها و درستکاری، سختکوشی و رعایت آداب سه فضیلت مورد تأکید ژاپنیهاست.» (رجبزاده، 1389، ص 155) امیکو اوکادا هم اکنون رئیس انجمن فرهنگی ایران و ژاپن است.
آثار
- روح ایرانی، ژاپن: توکیو، نشر NHK(رادیو ملی ژاپن)، برنده جایزه باشگاه نویسندگان ژاپن، 1981م.
- زبان و فرهنگهای جهان اسلام، ژاپن، توکیو، 2008م.
- 65 مقاله کوتاه درباره ایران، با همکاری کیتاهارا سوزوکی (Kitahara Suzuki)، ژاپن، توکیو، نشر آکاشی (Akashi)، 2004م.
- چهار داستان تغزلی فارسی، ژاپن، توکیو، نشر هیبون-شا، 2004م.
- من و ایران؛ کشور شیرینزبانان، ژاپن، توکیو، 2019م.
- ترجمه خسرو شیرین نظامی گنجوی، ژاپن: توکیو، 1977م.
- ترجمه داوودِ گوژپشت اثر صادق هدایت، ژاپن: توکیو، 1977م.
- ترجمه ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی، ژاپن: توکیو، 1980م.
- ترجمه لیلی و مجنون نظامی گنجوی، ژاپن: توکیو، 1981م.
- ترجمه شاهنامه، ژاپن: توکیو، 1999م.
- ترجمه رباعیات خیام، ژاپن: توکیو، 2004م.
- سیمای زن در شعر تغزلی فارسی، مجموعه مقالات ایران؛ دانستنیها درباره راه و رسم زندگی و مردم آن، تألیف کوجی کامیوکا، ژاپن، توکیو، 1999م.
- تألیف چندین فرهنگ دوزبانه ژاپنی به فارسی و فارسی به ژاپنی.
- تألیف کتب آموزشی متعدد برای تدریس زبان فارسی در ژاپن.
آثار منتشرشده به فارسی
- اوکادا، امیکو. (1368). تحقیقات ایرانی: بیتی از ویس و رامین در سندی ژاپنی. آینده، سال پانزدهم، شمارة ۱ و ۲.
- اوکادا، امیکو. (1368). سخنی دیگر در بازشناسی بیتی از ویس و رامین در کهن ترین نوشته فارسی بازمانده در ژاپن، ایرانشناسی، شمارة ۱.
منابع
- رجبزاده، هاشم. (1386ش.)، جستارهای ژاپنی در قلمرو ایرانشناسی، تهران، بنیاد موقوفات محمود افشار.
- رجبزاده، هاشم(1389ش.)، ایرانشناسی در ژاپن، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- بینا. (۱۳۹۳). ایرانشناسی از غرب تا شرق. در مرکز بررسی اسناد تاریخی. بازیابیشده در ۱۱ مهر ۱۴۰۱ از https://ir-psri.com/print.php?Page=ViewNews&NewsID=2857
- مستعان، فرحناز. (بیتا). نود سال روابط ایران و ژاپن، رادیو ژاپن. بازیابیشده در ۱ مرداد ۱۳۹۹ از http//www3.nhk.or.jp/nhkworld/radio/listener/retrived 30 Jun 2019.
- Rajabzade, Hashem. (2012). Translations of Persian works into Japanese. Encyclopedia Iranica, XIV(5), pp. 574-577.
- Takeshi, Aoki. (2012). Iranian Studies in Japan, Pre-Islamic period. Encyclopedia Iranica, XIV(6), pp.564-568.
سایر منابع پیشنهادی
- وبسایت مرکز مطالعات ژاپن: japanstudies.ir
- Nakanishi, Hisae. (1987). Iranian Studies in Japan. Iranian Studies,Vol. 20, No. 2/4, Iranian Studies in Europe and Japan, pp. 131-159.
- Tokyo University of Foreign Studies website: http://www.tufs.ac.jp/english
گردآورنده
شیدا صابری
مردادماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-03-04</span>