آمر طاهر احمد - Amr Taher Ahmad

1978م. - «در قید حیات».

آمر طاهر احمد پس از طی‌کردن دورۀ مقدماتی تحصیل، ابتدا در ایران و دانشگاه تبریز (مرکز و کتابخانۀ مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی، 1399ش.) و سپس در دانشگاه دهوک (University of Duhok) در اقلیم کردستان عراق تحصیلات عالی را شروع کرد و در سال 2000م. موفق به کسب مدرک کارشناسی زبان و ادبیات کردی شد (Institut National des Langues et Civilisations Orientales, INaLCO, n.d.). با دریافت بورسیۀ تحصیلی از سوی وزارت امور خارجۀ فرانسه، در سال 2002م. به این کشور نقلِ مکان کرد (Association for Iranian Studies, AIS, n.d.). مدرک فوق لیسانس خود را با دفاع از پایان‌نامه‌اش درباره مقایسه تطبیقی دو شاعر نوگرای فارسی و کردی یعنی نیما یوشیج و عبدالله گوران از دانشگاه سوربون جدید- پاریس 3 (Université Sorbonne Nouvelle - Paris 3) دریافت کرد. دفاع از این پایان‌نامه که به زبان فرانسه تألیف شد در سال 2004م. در گروه مطالعات عربی، عبری، هندی و ایرانی (Département d'études arabes, hébraïques, indiennes et iraniennes) انجام پذیرفت (احمد، 2006، ص 4). با ادامۀ تحصیل در مقطع دکتری در سال 2009م. توانست مدرک این دوره را هم با گرایش ادبیات تطبیقی دریافت کند (AIS, n.d.). رسالۀ او با موضوع تأثیر شعر فرانسوی بر نوسازی شکلی شعر فارسی در اوایل قرن بیستم م. به نگارش درآمده بود (Österreichische Akademie der Wissenschaften, ÖAW, n.d.). به سبب نگارش این رساله، آمر احمد در سال 2011م. برندة جایزۀ پایان‌نامۀ اروپایی از سوی انجمن ایران‌شناسی اروپا (Societas Iranologia Europaea) شد (INaLCO, n.d.). دورۀ تدریس او با عضویت در هیئت علمی مؤسسۀ مطالعات ایران‌شناسیِ فرهنگستان علوم اتریش (Institut für Iranistik, Österreichische Akademie der Wissenschaften, ÖAW) شروع شد (احمد، 1389ش.) که تا سال 2015م. هم ادامه داشت. در سال 2013م. و برای مدت کوتاهی به آمریکا و دانشگاه کالیفرنیا (University of California) سفر کرد. جایی که او به عنوان استادیارِ مَدْعُو (Visiting Assistant Professor) به تدریس ادبیات فارسی اشتغال داشت. بعد از چندین سال دوری از آمریکا، مجدداً برای تدریس به این کشور بازگشت و بین سال‌های 2016م. تا 2018م. در دانشگاه هاروارد (Harvard University) زبان و ادبیات فارسی را به دانشجویان تعلیم می‌داد. نهایتاً به فرانسه و شهر پاریس رفت و در مؤسسۀ ملّیِ زبان‌ها و تمدن‌های شرقی(اینالکو) (Institut National des Langues et Civilisations Orientales, INaLCO) به عنوان دانشیارِ زبان و ادبیات کردی به تدریس پرداخت (AIS, n.d.).

تخصص اصلی آمر طاهر احمد زبان و ادبیات معاصر کردی و فارسی است. در این حوزه، بیشترین تحقیقات و پژوهش‌های وی با موضوعاتی چون ادبیات تطبیقی، و شعر و عَروض کردی و فارسی مرتبط بوده است (ÖAW, n.d.). این پژوهشگر سابقۀ اجرایی جِدّی خود را با اشتغال در سمت دستیار پژوهش و تحقیق در دانشگاه دهوک آغاز کرد. بعد از گرفتن مدرک دکتری، در سال 2010م. به کشور اتریش مسافرت کرده و به عنوان محقق و مُدرس در مؤسسۀ مطالعات ایران‌شناسی فرهنگستان علوم اتریش به کار و پژوهش پرداخت. این سِمَت را تا سال 2015م. حفظ و سپس برای تدریس به آمریکا نقل مکان کرد (AIS, n.d.). حضور در طرح‌های علمی-پژوهشی یکی از تلاش‌های مطالعاتی آمر طاهر احمد بوده است. صورت‌بندی قواعد عروضی شعر فارسی و شرکت در کارگروه «مدرنیته و مدرنیسم در تاریخ ادبیات فارسی زبانان (Modernity and Modernism in Persophone Literary History)» از جمله این تلاش‌ها به حساب می‌آید (ÖAW, n.d.).

آمر طاهر احمد آثار خود را به چندین زبان ازجمله فارسی، کردی، انگلیسی و فرانسوی تألیف کرده که در نوع خود جالب توجه است. بیشتر این آثار را مقالات تشکیل می‌دهند. همچنین چندین مَدخل پیرامون شاعران معاصر ایرانی در ویراست سوم دائرة المعارف اسلام (چاپ بریل) (Encyclopaedia of Islam Three, Brill) به قلم او به نگارش درآمده است. در قسمت زیر شماری از مهم‌ترین نوشته‌های او معرفی می‌شود.

• - کتاب:
• انقلاب ادبی: بررسی تأثیر شعر فرانسه بر نوسازی قالب‌های شعر فارسی در آغاز قرن بیستم م.

در اصل این کتاب تکمیل‌یافته رسالۀ دکتری آمر احمد است که در سال 2014م./ 1392ش. برنده جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران هم شد (INALCO, n.d.).

• نیما یوشیج و عبدالله گوران: بازسازی و دستاورد چشمگیر.

(احمد، ع. ط. (2016). نیما یوشیج و عەبدوڵلا گۆران، نوێکردنەوە و دابڕان. سپیرێز هەولێر.) اصل این کتاب به زبانِ کردی نوشته شده است.

• - مقاله:
• جایگاه وزن شعر عامیانه در شعر نیما یوشیج.
• وزن عَروضی در ابیات شعر متقدم فارسی.
• منشأ قالب چهارپاره.
• نظریه مضاعف‌سازی: وزن‌های هشت‌گانه در شعر کلاسیک فارسی.
• سهم یحیی دولت‌آبادی در تجدّد شعر فارسی.
• - مدخل:
• عارف قزوینی، ابوالقاسم.
• اخوان ثالث، مهدی.

 

آمر طاهر احمد چهار مقاله به زبان فارسی به نگارش درآورده و یکی دیگر از مقالاتش به فارسی ترجمه و در ایران منتشر شده است. در بخش ذیل این آثار معرفی می‌شوند.

• احمد، آ. ط. (1389ش.). جایگاه وزن عامیانه در هنر شاعری نیما یوشیج (ترجمۀ ل. ضیا مجیدی). زبان‌شناسی، 24(2)، 117-143. (انتشار اصل اثر: 2007م.).
• -. (1389ش.). پیدایش چهارپاره و جایگاه آن در تجدد شعر فارسی. ادبیات تطبیقی، 1(2)، 7-31.
• -. (1391ش.). وزن شعر عامیانه کردی و جایگاه آن در ادبیات نوشتاری در مقایسه با وزن شعر عامیانه فارسی. در ا. طبیب‌زاده (ویراستار)، وزن شعر فارسی از دیروز تا امروز (صص. 223-242). فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی.
• -. (1394ش.). شعر كُردی و تجدّد، از الگویی به‌ الگویی دیگر. در ا. طبیب‌زاده (ویراستار)، وزن شعر فارسی از دیروز تا امروز 2 (صص. 296-275). هرمس.
• -. (1394ش.). نظریۀ بیت شکسته از ویکتور هوگو تا نیما یوشیج. ادبیات تطبیقی، 6(1)، 36-65.

 احمد، آ. ط. (1389ش.). جایگاه وزن عامیانه در هنر شاعری نیما یوشیج (ترجمه ل. ضیا مجیدی). زبان‌شناسی، 24(2)، 117-143. (انتشار اصل اثر: 2007م.). https://www.academia.edu/7969784 .  احمد، ع. ط. (2016م.). نیما یوشیج و عەبدوڵلا گۆران، نوێکردنەوە و دابڕان. سپیرێز هەولێر.  مرکز و کتابخانه‌ی مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی. (1399، 26 شهریور). انقلاب ادبی: مطالعه تاثیر شعر فرانسه در نوسازی اشکال شعر فارسی در آغاز قرن بیستم. سایت مرکز و کتابخانه‌ی مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی. https://clisel.com/book/انقلاب-ادبی-مطالعه-تاثیر-شعر-فرانسه-در-2 .

سیّد محمّد قدسی

دی‌ماه 1401ش.