داوود الچلبی الموصولی - Dāʼūd Chalabī
داوود الچلبی الموصولی Dāʼūd Chalabī پزشک و علاقمند به تاریخ و ادبیّات کشورهای اسلامی از جمله ادبیّات کشور ایران بوده است. وی علاوه بر فعالیت در ارتش عراق به عنوان پزشک، به تحقیقات ادبی نیز مشغول بود، از مهمترین تلاشهای او در هنگام نمایندگی در مجلس عراق، ارائه نظریۀ اصلاح حروف در زبان ترکی؛ جایگزینی الفبای عربی به جای حروف ترکی است.
تولد و درگذشت
1960م-1897م.
سوابق زندگی و تحصیل
نام کامل وی، داوود بن محمد سلیم بن احمد چلبی موصلی، پزشک و مورّخ عراقی است. وی در سال 1897م. در خانوادهای مسیحی درموصل (Mosul) به دنیا آمد(بعدها مسلمان شد) و تا پایان عمر در همان شهر اقامت داشت. (زرکلی، 1989، ج2، 335). الچلبی در مدرسه موصل تحصیل کرد. سپس وارد مدرسه آباء دومنیکن (Dominican Institute for Oriental Studies) شد و از آنجا نیز به مدرسه مقدماتی سلطنتی در موصل پیوست. در سال 1899م برای آموزش پزشکی نظامی به استانبول سفر کرد. او در سال 1909م بهعنوان پزشک نظامی فارغالتحصیل شد و برای کار در واحد پزشکی نظامی به موصل بازگشت. (العلاف، 2010). وی بیشتر به عنوان شخصیت نظامی شناخته شده است زیرا در دوره جنگ جهانی اول، به عنوان پزشک نظامی در موصل فعالیت میکرده است. در همین حین، الچلبی به اسارت نیروهای انگلیسی در سال 1915م. درآمد و پس از یک سال به خدمت ارتش امپراتوری عثمانی وارد شد و در حالیکه پزشک بود به تحقیقات تاریخی نیز میپرداخت. در سال 1918م. در نیروی پلیس به عنوان پزشک کار خود را آغاز کرد و بعد به ارتش عراق پیوست و درجه نظامی نیز دریافت کرد. (زرکلی، 1989، ج2، 335)
سوابق اجرایی و پژوهشی
داوود الچلبی در سال 1924م. به عنوان نمایندۀ شهر موصل در مجلس مؤسسان عراق (Elections to a Constituent Assembly) انتخاب گردید و بار دیگر در سال 1936م. به ارتش عراق پیوست و در این زمان مدیریت امور بهداشت ارتش عراق به او محوّل شد. او در این سِمت تا دوره بازنشستگیاش در سال 1933م. باقی ماند. فعالیت او در زمینۀ ادبیّات و پژوهش در سال 1943م. آغاز شد که به مَجمَع زبان عربی (مجمع اللغة العربیة) (Arabic Language Academy) در قاهره اعزام گردید و یکی از اقدامات مهمّ او در این زمان نگارش نامهای با عنوان اصلاح حروفِ زبان ترکی بود که در سال 1909م. به مجلس نمایندگان عراق ارائه داد و در آن پیشنهاد جایگزین کردن حروف عربی به جای حروف لاتین در نگارش ترکی ارائه شده بود. او در پایان زندگی به دریافت درجۀ نظامی سرهنگ دوم نائل شد و وصیّت کرد تا کتابخانه شخصیاش در موصل وقف شود که در سال 1968م. این درخواست عملی شد. (www.rijaldb.com2017)
آثار
- کلمات فارسی مورد استفاده در محاوره موصل و سراسر عراق.
- آثار آرامی به زبان محاورهای موصل.
- پیشنهاداتی برای تسهیل خواندن و نوشتن به زبان عربی.
- نسخههای خطی موصل.
- پیام محمدبن زکریای رازی.
- کلمات فارسیه مستعمله فی عامیه الموصل و فی انحاء العراق، بغداد، مطبعه العانی، 1960م. داوود الچلبی در این کتاب به بررسی کلمات فارسی در لهجۀ عامیانه موصلی و برخی دیگر از شهرهای عراق پرداخته و آنها را جمعآوری نموده است. این تحقیق نشانۀ نفوذ زبان فارسی در برخی از مناطق عراق میباشد.
- الآثار الآرامیه فی لغه الموصل العامیه.
- افتراح فی تیسیر القرائه الکتابه فی العربیه.
- مخطوطات الموصل (فیه بحث عن مدارسها الدینیه و مدارس ملحقاتها). در این کتاب که در سال 1927م در بغداد به چاپ رسیده، دست خطی از خود مؤلف نیز وجود دارد.
- رسالۀ محمد بن زكريا الرازی
آثار منتشرشده به فارسی
هیچیک از آثار الچلبی در ایران ترجمه و منتشر نشده است.
منابع
- وبگاه بانک اطلاعات رجال (2017). داود الچلبی. در rijaldb.com بازیابی شده در: 18/02/1400
- العلاف، ابراهیم خلیل (2010). الدوکتور داؤود الجلبی 1879-1960 طبیبا، مؤرخا و سیاسیا. الحوار المتمدن 2911 فی: https://www.ahewar.org/ فی 5/8/2021.
- زرکلی، خیرالدین(1989م.)، الاعلام قاموس التراجم، ج 2، بیروت، دارالعلم الملایین.
سایر منابع پیشنهادی
- داؤد الجلبي 1879-1960أعلام الموصل في القرن العشرين للعلامة الدكتور عمر محمد الطالب "نسخة مؤرشفة"
- دبوب، فیصل (1387). المخطوطات العربیه فی العالم؛ الدکتور داود الجلبی، حیاته و مخطوطات خزانته. معهد المخطوطات العربیه 27:3-40.
- ویکیبدیا الموسوعه الحره (2020). داؤد الجلبی. فی https://ar.wikipedia.org فی: 5/8/2021
گردآورنده