پُل امیل بوتا Paul-Émile Botta

پُل امیل بوتا ابتدا به اسکندریه در مصر و سپس به موصل در عراق فرستاده شد. یولیوس مول Julius Mohl، شرق‌شناس آلمانی و پژوهشگر مشهور تمدن خاورمیانه، دولت فرانسه را متقاعد کرد که پُل به دلیل علاقه‌­اش به باستان­‌شناسی شایستۀ جایگاه کنسولگری است. او پسر یک مورخ بود، به عربی روان صحبت می‌­کرد و نیز مجذوب دورنمای کشف شهرهای گمشدۀ آشوری بود. بوتا پس از انجام حفاری‌­های گسترده در عراق که به کشف کاخ‌­ها و نقش‌­برجسته­‌های آشوری به­‌ویژه مربوط به سارگن در سال 1843م انجامید و انتقال آنها به موزۀ لوور Louvre Museum پُست­‌های دیپلماتیک متعددی در اورشلیم و ترابلس را عهده‌­دار شد. (https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/paul-emile-botta) بوتا در 1824م حفاری در نینوا، واقع در شمال بین‌النهرین را آغاز کرد. اما از آنجا که چیز قابل‌توجهی نیافت توجهش را به سایت خرساباد(دورا شروکین قلعه ساراگون و پایتخت آشوریان) معطوف داشت و در آنجا کاخی یافت که سبب شهرت جهانی او شد. این کاخ حوالی 710 ق.م. با دیوارهایی از آجر قالبی بنا شده و مملو از نقش برجسته‌هایی از صحنه‌های پیروزی شاه بر دشمنان بود. او در 1846م بسیاری از یافته‌هایش را به فرانسه منتقل کرد. (سایت موزۀ متروپولیتن) در جریان حفاری‌ها بوتا در ابتدا، این­گونه تصور کرد که نینوا را کشف کرده است اما اندکی بعد مشخص شد که این شهر قدری دورتر از آن مکان است. به دلیل انقلاب 1848م در فرانسه، بوتا از منصب خود عزل شد و فردی انگلیسی ادامۀ مأموریت را به­‌عهده گرفت. (لوبون، ترجمۀ هدایت، 1339، 55) اشتیاق همیشگی بوتا کشف شهرهای باستانی بود که در کتاب مقدس و نیز متون تاریخی به آنها اشاره شده بود. او همواره در طول حفاری‌­هایش بر این منابع متکی بود. مجسمۀ گاوهای آشوری با سر انسان از کاخ خرساباد از جمله مهم­ترین اشیائی بود که او با خود به لوور برد. اقدامات او باعث شد که موزۀ لوور در سال 1847م. بخشی مختص به هنر آشور راه اندازی کند. برخی از این کشفیات نیز امروزه در موزۀ بریتانیا نمایش داده می­‌شود. یکی از کشفیات مهم بوتا کتابخانۀ عظیم آشوربانیپال Ashurbanipal بود که ده‌­ها هزار لوح گلی پخته با کتیبه‌­های میخی را دربرمی­‌گرفت. این الواح، اطلاعات وسیعی در خصوص شهرهای باستانی و حیات مردمان در عهد باستان در اختیار باستان‌شناسان و مورخان می‌نهاد. (https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Paul-%C3%89mile_Botta) اقامت طولانی بوتا در مصر، شهر سنار Sennar، یمن و سوریه با وجود تمامی دشواری­‌ها و مخاطرات اقلیم آن منطقه سبب شد تا به‌راحتی با عادات مردمان بومی خوگیرد و با آنها هم‌زبان شود. او که مشاهده‌گری هوشمند و عملگرا بود و به‌تنهایی کار علمی‌اش را پیش می‌برد. (Bonomi & Botta, 1852, 7) بوتا موظف بود گزارش‌های دوره‌ای از وضعیت حفاری‌ها و یافته‌ها را به دولت فرانسه ارسال کند. این گزارش‌ها با تصاویر مجسمه‌ها و کپی کتیبه‌ها همراه بود. یولیوس مول که در آن زمان ویراستار نشریۀ آسیایی Journal Asiatique بود، در پاریس تمامی اقدامات مربوط به انتشار این گزارش‌ها را بر عهده داشت. (Guralnick, 2002, 23)