محمد آقااوغلو - Mehmet Aga-Oglu
محمد آقااوغلو Mehmet Aga-Oglu محقق، ادیب، کیوریتور و استاد دانشگاه در رشتۀ هنر اسلامی است. او اولین استاد دانشگاه در رشتۀ تاریخ هنر اسلامی بود که این رشتۀ دانشگاهی را برای نخستین بار در ایالات متحدۀ آمریکا راهاندازی کرد. نشریۀ هنر اسلامی نیز بهعنوان اولین نشریۀ تخصصی و اختصاصی هنر اسلامی به همت آقااوغلو پا گرفت.
تولد و درگذشت
24 اوت 1896 م. – 4 جولای 1949 م.
سوابق زندگی و تحصیل
محمد آقا اوغلو در 24 اوت 1949م. در شهر ایروان (Irvan) دیده به جهان گشود. تا پایان دوران دبیرستان به زبانهای ترکی، فارسی و روسی آشنا شد. در سال 1912 م. تحصیلات خود را در دانشگاه مسکو (Moscow University) آغاز کرد. در سال 1916 م. دکترای ادبیات گرفت. با پایان تحصیلات دانشگاهی سفرهای تحقیقاتی خود را به ترکستان، ایران، عراق، سوریه و آسیای صغیر آغاز کرد. در سال 1921م. به دانشگاه استانبول رفت تا در رشتۀ تاریخ اسلام مطالعاتش را ادامه دهد. چندی نیز در برلین به مطالعۀ شرق نزدیک و باستانشناسی پرداخت. در سالهای 1923م. و 1924م. در دانشگاه ینا (Friedrich Schiller University Jena) باستانشناسی قدیم و جدید مسیحیت، هنر غرب و زیباییشناسی عمومی خواند. در وین سه سال شاگرد یوزف اسچیگوفسکی (Strzygowski) بود و در 1926م. دکترا گرفت. عربی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، لاتین و یونانی دیگر زبانهایی است که آقااوغلو در این سالها به آنها تسلط یافت. از سال 1935 م. تا 1938م. در سمینار تابستانی مطالعات عربی و اسلامی دانشگاه پرینستون استاد مدعو بود. (مشکیننژاد، 1372ش.)
محمد آقااغلو یک معلم الهامبخش و یک شخصیت موزهای عالی بود. دانش زبانی بینظیرش او را به یک مفسر سخنور تمام و کمال تبدیل کرده بود. (Weibel, 1951)
سوابق اجرایی و پژوهشی
محمد آقااغلو نامی است که اغلب در موضوع پیرامون شکلگیری هنر اسلامی از او یاد میشود، اما به ندرت کسی دربارۀ او به شایستگی سخن گفته است. او اولین استاد هنر اسلامی در ایالات متحده آمریکا و مؤسس نشریۀ هنر اسلامی (Ars Islamica) بود، یعنی اوّلین نشریۀ علمی که منحصراً به تاریخ هنر اسلامی اختصاص یافت. هر چند که نقش او در توسعۀ رشتۀ اسلامی بسیار فراتر از این دو اقدام مهم است. او در طول بیست سال اقامتش در ایالات متحده (از 1929م. تا 1949م.) از طریق فعالیتش بهمثابۀ یک محقق، معلم، موزهدار و ویراستار، تاریخ هنر اسلامی را به عنوان یک رشتۀ دانشگاهی راهاندازی کرد. (Simavi, 2012)
محمد آقااغلو در سال 1927 م. سرپرست بخش اسلامی موزۀ ملی استانبول و استادیار تاریخ هنر اسلامی در دانشگاه استانبول بود. یک سال بعد مدیرعامل موزۀ آثار ترکی و اسلامی شد و پیرامون معماری استانبول و بورسه (Bursa) شروع به پژوهش کرد. در سال 1929م. به دعوت کمیسیون هنرهای زیبای دیترویت (Detroit Institute of Arts) برای هنر شرق نزدیک انستیتو هنرهای زیبای آن شهر را راهاندازی کرد. اقدام به یادماندنی او برپایی نمایشگاهی از هنرهای تزیینی کشورهای اسلامی بود. در سال 1933م. کرسی تازه تأسیس تاریخ هنر اسلامی دانشگاه میشیگان (University of Michigan) را بر عهده گرفت. یک سال پس از آن در هزارۀ فردوسی و کنگرۀ شرقشناسان نمایندۀ دانشگاه میشیگان و دیترویت بود. در 1948م. به مدت یک سال در موزۀ منسوجات ناحیۀ کلمبیا (Colombia) به عنوان مشاور فعالیت کرد. بار دیگر نمایشگاهی جذاب از قالیچههای نقش اژدهای قفقاز را به کارنامۀ خود اضافه کرد و در حالی که مشغول فهرستبندی اشیاء مهم موزه و مجموعۀ قالیچههای چینی تا اسپانیایی برای برپایی یک نمایشگاه دیگر بود از دنیا رفت. (مشکیننژاد، 1372ش.)
آثار
- - کتاب:
- صحافی ایرانی سدۀ پانزدهم.
- - مقاله:
- در باب نوع اسانسسوز اسلامی.
- یادداشتهایی در باب ماهیت هنر اسلامی.
- تفاهمنامۀ «نوشتجات فلزکاری اسلامی».
- خاستگاه اصطلاح مینا و معانی آن.
- یادداشت مختصری در باب واژهشناسی اسلامی برای مفرغ و برنج.
- یادداشتهای اولیه در باب برخی از MSS های مصور ایرانی. در موزۀ توپکاپی: بخش یک: آرس اسلامیکا.
- درهای چوبی معرفینشده از دورۀ سلجوقی.
- مینیاتورهای منظرهای از یک نسخۀ هستیشناسی سال 1398 م.
- قطعاتی از محراب سدۀ سیزدهمی در نجف.
- سنگ قبر و محراب اسلامی مربوط به سدۀ 12م.
- مسجد ایمان در کنستانتیپول.
- کاسۀ مینایی مربوط اواخر سدۀ دهم.
- نسخۀ خسرو و شیرین در گالری فریر.
- آیا تنگ سنت موریس دآگونه یک کار ساسانی است؟.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Aga-Oglu, M. (1935). Persian Bookbinding of the Fifteenth Century. University of Michigan Press.)
- - Article:
- (-. (1945). About a Type of Islamic Incense Burner. The Art Bulletin, 27(1), 28–45. https://doi.org/10.2307/3046978)
- (-. (1954). Remarks on the Character of Islamic Art. The Art Bulletin, 36(3), 175–202. https://doi.org/10.2307/3047561)
- (-. (1951). Memorandum on the “Corpus of Islamic Metalwork.” Ars Islamica, 15/16, 133–135. http://www.jstor.org/stable/4515673)
- (-. (1946). The Origin of the Term Mīnā and Its Meanings. Journal of Near Eastern Studies, 5(4), 241–256. http://www.jstor.org/stable/542335)
- (-. (1944). A Brief Note on Islamic Terminology for Bronze and Brass. Journal of the American Oriental Society, 64(4), 218–223. https://doi.org/10.2307/594684)
- (-. (1934). Preliminary Notes on Some Persian Illustrated MSS. in the Topkapu Sarayi Müzesi: Part I. Ars Islamica, 1(2), 183–199. http://www.jstor.org/stable/4515476)
- (-. (1938). Unpublished Wooden Doors of the Seljuk Period. Parnassus, 10(1), 24–25. https://doi.org/10.2307/771575)
- (Aga-Oglu, M., & Hall, H. B. (1936). The Landscape Miniatures of an Anthology Manuscript of the Year 1398 A.D. Ars Islamica, 3(1), 76–98. http://www.jstor.org/stable/25167004)
- (Aga-Oglu, M. (1935). Fragments of a Thirteenth Century Miḥrāb at Nedjef. Ars Islamica, 2(1), 128–131. http://www.jstor.org/stable/4515492)
- (-. (1933). An Islamic Tombstone and Mihrāb of the Twelfth Century. Bulletin of the Museum of Fine Arts, 31(185), 42–44. http://www.jstor.org/stable/4170426)
- (-. (1930). The Fatih Mosque at Constantinople. The Art Bulletin, 12(2), 179–195. https://doi.org/10.2307/3050772)
- (-. (1933). A Minal Bowl of the Late Tenth Century. The Burlington Magazine for Connoisseurs, 62(362), 209–212. http://www.jstor.org/stable/865430)
- (-. (1937). The ͟K͟husrau wa ͟S͟hīrīn Manuscript in the Freer Gallery. Ars Islamica, 4, 474–481. http://www.jstor.org/stable/25167057)
- (-. (1946). Is the Ewer of Saint Maurice d’Agaune a Work of Sasanian Iran? The Art Bulletin, 28(3), 160–170. https://doi.org/10.2307/3047073)
آثار منتشرشده به فارسی
در زمان نگارش این زندگینامه هیچیک از آثار محمد آقااغلو به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
منابع
- مشکیننژاد، پ. (1372 ش.). آقااغلو، محمد (1896 م. -1949م.) «تاریخ هنرهای اسلامی». تحقیقات تاریخی، 8، 179-187.
منابع به زبان های دیگر
- Aga-Oglu, M. (1938). Unpublished Wooden Doors of the Seljuk Period. Parnassus, 10(1), 24–25. https://doi.org/10.2307/771575
- Simavi, Zeynep. 2012. "Mehmet Aga-Oglu and the formation of the field of Islamic art in the United States." Journal of Art Historiography. 1–25.
- Weibel, A. C. (1951). Mehmet Aga-Oglu (1896-1949). Ars Islamica, 15/16, 267–271. http://www.jstor.org/stable/4515700
سایر منابع پیشنهادی
برای مطالعۀ بیشتر در باب زندگی و آثار محمد آقااغلو میتوانید به صفحۀ ویکیپیدیای وی به آدرس زیر مراجعه کنید:
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Mehmet_Aga-Oglu. (2024, June 16). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Aga-Oglu?variant=zh-cn
گردآورنده