جان ادوارد وانزبرا - John Edward Wansbrough
جان ادوارد وانزبرا John Edward Wansbrough مورخ و اسلامشناس آمریکایی است. تاریخ جهان مکتوب وجه مشترک تمام پژوهشهایی است که او در حیات علمیاش انجام داد. شهرت او در جهان مطالعات اسلام به سبب کتابی در باب مطالعات قرآنی است. او در این اثر نظریههایی چالشبرانگیز در باب خاستگاه اسلام و امکانات تفسیری قرآن ارائه کرده است.
تولد و درگذشت
19 فوریه 1928م. – 10 جون 2002م.
سوابق زندگی و تحصیل
جان وانزبرا در سال 1928م. در ایلینوی متولد شد. در سال 1952م. از هاروارد (Harvard University) در رشتۀ زبانها فارغالتحصیل شد. در ارتش دریایی ایالات متحدۀ آمریکا خدمت کرد. یک سال را سوئد گذراند و در 1957م. به بریتانیا آمد. مورخ شرق نزدیک باستان و اسلامی بود. او از رشتۀ زبان و دین سامی کار خود را شروع کرد. کل حیات علمی او در مدرسۀ مطالعات شرقی و آفریقایی (School of Oriental and African Studies)، دانشگاه لندن (London University)، سپری شد. همان جایی که او سپس استاد مطالعات سامی شد (Brett, 2002).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تاریخ جهان مکتوب رشتۀ اتصال تمامی کارهای پژوهشی جان وانزبرا است. او در آغاز مطالعاتی در باب معاهدات میان دولت شهرهای ایتالیایی و سلاطین مملوک در مصر انجام داد. سپس ترکیببندی قرآن و دلالتهای آن برای خاستگاه اسلام را تحلیل کرد و در انتها به زبان میانجی در مدیترانه رسید و پیرامون سیر تکامل اسناد رسمی از عصر مفرغ تا پایان قرون وسطی نیز مطالعاتی انجام داد (Brett, 2002).
سگوویا بر این باور است که پژوهش در باب ریشههای اسلام باید از انزوای فریبندۀ خود خارج شود. برای این کار نیاز است تا به کارهای برجستهای مراجعه کنیم که طی چهار دهۀ گذشته منتشر شده است؛ همان زمانی که این حوزه با نوشتههای جان وانزبرا رونق تازهای گرفت. او در اواخر دهۀ 1970م. دو کار اساسی منتشر کرد که از چند سال قبل مطالعه پیرامون آنها را آغاز کرده بود: مطالعات قرآنی: منابع و روشهای تفسیر متن مقدس و محیط فرقهگرا: محتوا و ترکیببندی تاریخ رستگاری اسلامی. در حالی که اثر دوم به تاریخنگاری صدر اسلام و محیط فرقهگرای آن اختصاص یافت، کتاب اول به بررسی قرآن به عنوان یک سند میپردازد که میتوان آن را با استفاده از ابزارهای مطالعات انتقادی انجیلی تفسیر کرد. این رویکرد در زمینهٔ مطالعات قرآنی بسیار جدید و تحریککننده است. چرا که نهتنها افرادی که متن مقدس را کلامی خلقنشده از سوی خدا میدانند و به فرم و محتوای آن احترام میگذارند، بلکه بسیاری از تاریخنگاران اسلامی نیز بررسی قرآن را به عنوان بخشی از ادبیات سنتی نمیپذیرند. در این راستا، وانزبرا تلاش کرده است تا یک مطالعهٔ نظاممند دربارهٔ ویژگیهای فرم و محتوای متن مقدس انجام دهد. او نشان میدهد که این ویژگیها تنها یکی از عوامل تعیینکننده در شکلگیری یک اجتماع مستقل و خودآگاه هستند. به عبارت دیگر، بررسی کارکردهای ادبی و اجتماعی متن مقدس، پیشزمینهای برای درک فرقهای آن در زمینهٔ تاریخ یهودی-مسیحی و سنتهای ذهنی توحیدی که قرآن از آنها برخاسته، ارائه میدهد. این گفتار نشان میدهد که سند وحی از روایتهای تاریخی و معیارهای خارجی که معمولاً برای توضیح وجودش به کار میروند، به نوعی استقلال برخوردار است (Segovia, 2012).
چنین مطالعاتی در حوزۀ پژوهشهای قرآنی واکنشهای خوبی در پی نداشت؛ آدامز میگوید دست کم بخشی از واکنشهای منفی به وانزبرا و نادیده گرفتن کار او ناشی از وسعت دانش و ظرافت سبک اوست. با این حال، این بازخوردها چیزی از ارزش روشها و نظریههای جذابی که او به مطالعۀ متون صدر اسلام اضافه کرده، کم نمیکند. شیوۀ ادبی او دربارۀ نظریۀ شکلگیری اسلام آغازین به همان اندازه چالشبرانگیز است که ادعاهایش دربارۀ چیزهایی که نمیتواند به ما بگوید. دو مورد از بازسازیهای تاریخی نظری به توجهی ویژه نیاز دارد. نظریۀ او در باب تشریع نسبتاً متأخر قرآن، قطعاً مخالفتهایی را در پی داشته است و استدلال او در باب نقش یکتاپرستی شرق نزدیک در شکلگیری اسلام، بیانگر قرابت زیاد میان اسلام، یهود و مسیحیت است؛ اما این استدلال، ممتاز بودن اسلام را تأیید نمیکند. در هر صورت نظریههای وانزبرا را هیچ دانشجوی اسلامشناسی نمیتواند نادیده بگیرد (Adams, C. J, 1997).
آثار
- - کتاب:
- مطالعات قرآنی: منابع و روشهای تفسیر کتاب مقدس.
- محیط فرقهگرا: محتوا و ترکیببندی تاریخ رستگاری اسلامی.
- زبان میانجی در مدیترانه.
- - مقاله:
- «مجاز القرآن»: تفسیر پریفراستیک.
- خطابۀ عربی و تفسیر قرآنی.
- ونیز و فلورانس در دورههای سلطۀ تجاری مملوکیان.
- یک سفیر مملوک در ونیز، در 913هـ.ق./1507م.
- یک نامۀ مملوک مربوط به سال 877هـ.ق./1473م.
- اقدام امن در اعمال صدارت اسلامی.
- یک سند یهودی-عربی از سیسیل.
- استعمارزدایی از تاریخ شمال آفریقا.
- یک دیپلمات سیسیلی.
- معاهدۀ تجاری یک امیر مراکشی با ونیز، در سال 913م./ 1508هـ.ق.
- مضمون، قرارداد و عروض در شعر بومی آفریقایی شمالی.
- در باب بازآمیزی تاریخ اسلامی آفریقای شمالی: یک مقالۀ مروری.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (-. (1977). Quranic Studies: Sources and Methods of Scriptural Interpretation.)
- (-. (1978). The Sectarian Milieu: Content and Composition of Islamic Salvation History.)
- (-. (1996). Lingua Franca in the Mediterranean. Curzon Press.).
- -Article:
- (Wansbrough, J. (1970). “Majāz al-qur’ān”: Periphrastic Exegesis. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 33(2), 247–266. http://www.jstor.org/stable/613002)
- (Wansbrough, J. (1968). Arabic Rhetoric and Qur’anic Exegesis. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 31(3), 469–485. http://www.jstor.org/stable/614300)
- (Wansbrough, J. (1965). Venice and Florence in the Mamluk Commercial Privileges. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 28(3), 483–523. http://www.jstor.org/stable/612096)
- (Wansbrough, J. (1963). A Mamluk Ambassador to Venice in 913/1507. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 26(3), 503–530. http://www.jstor.org/stable/611562)
- (Wansbrough, J. (1961). A Mamluk Letter of 877/1473. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 24(2), 200–213. http://www.jstor.org/stable/610166)
- (Wansbrough, J. (1971). The Safe-Conduct in Muslim Chancery Practice. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 34(1), 20–35. http://www.jstor.org/stable/614621)
- (Wansbrough, J. (1967). A Judaeo-Arabic Document from Sicily. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 30(2), 305–313. http://www.jstor.org/stable/610994)
- (Wansbrough, J. (1968). The Decolonization of North African History. The Journal of African History, 9(4), 643–650. http://www.jstor.org/stable/180150)
- (Wansbrough, J. (1984). Diplomatica Siciliana. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 47(1), 10–21. http://www.jstor.org/stable/618315)
- (Wansbrough, J. (1962). A Moroccan amīr’s Commercial Treaty with Venice of the Year 913/1508. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 25(1/3), 449–471. http://www.jstor.org/stable/610916)
- (Wansbrough, J. (1969). Theme, Convention, and Prosody in the Vernacular Poetry of North Africa. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 32(3), 477–495. http://www.jstor.org/stable/612488)
- (Wansbrough, J. (1969). On Recomposing the Islamic History of North Africa: A Review Article. The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 2, 161–170. http://www.jstor.org/stable/25203138)
آثار منتشرشده به فارسی
- ونزبرو، ج.، ریپین، ا.، برگ، هـ..، موتسکی، هـ..، ربین، اُ.، دوبلوا، ف.، و بلمی، ج. (1401ش.). زبان قرآن، تفسیر قرآن (ترجمۀ م. کریمینیا). هرمس.
منابع به زبان های دیگر
- ADAMS, C. J. (1997). Reflections on the work of John Wansbrough. Method & Theory in the Study of Religion, 9(1), 75–90. http://www.jstor.org/stable/23555626
- Segovia, C. (2012). John Wansbrough and the Problem of Islamic Origins in Recent Scholarship: A Farewell to the Traditional Account. In C. Segovia, G. Gobillot, G. Reynolds, J. Wortley, H. Berg, C. Bori, M. Cuypers, C. Gilliot, A. Rippin, J. Reeth & H. Kaufhold (Ed.), The Coming of the Comforter: When, Where, and to Whom?: Studies on the Rise of Islam and Various Other Topics in Memory of John Wansbrough (pp. xix-xxviii). Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press. https://doi.org/10.31826/9781463234812-003
- Brett, M. (2002, June 14). OBITUARY: JOHN WANSBROUGH - SCHOLAR WHOSE WORK ON THE KORAN BROUGHT HIM TO CONTROVERSIAL CONCLUSIONS. The Times.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- John Wansbrough. (2023, November 14). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/John_Wansbrough
- (n.d.). John Wansbrough. https://soas.academia.edu/JohnWansbrough
گردآورنده