کارل هاینریش فرانتس اشتولتسه - Karl Heinrich Franz Stolze
کارل هاینریش فرانتس اشتولتسه Karl Heinrich Franz Stolze مهندس، عکاس و مبدع آلمانی بود که در این کشور یک کارخانۀ تولید کاغذ عکاسی تأسیس کرد. او در سفری تحقیقاتی به ایران پس از مشاهدۀ گذر سیارۀ ونوس در اصفهان به شیراز رفت و به همراه فردریش کارل آندرئاس (Friedrich Carl Andreas) هزاران عکس از ویرانههای تختجمشید گرفت. این عکسها علاوه بر انتشار در یک مجموعۀ دوجلدی، بعدها دستاویز برپایی نمایشگاههای متعددی نیز قرار گرفت.
تولد و درگذشت
14 مارس 1836م.- 13 ژانویه 1910م.
سوابق زندگی و تحصیل
کارل هاینریش فرانتس اشتولتسه از سال 1857 م. تحصیل در رشتۀ فلسفه، تاریخ و علوم طبیعی در دانشگاه فردریش ویلم (Friedrich Wilhelm University) در برلین و ینا (Jena) آغاز کرد و در 1863 م. دکترا گرفت. او چیزی را ابداع کرد که «توربین آتش» نامید و برای اولین بار در سال 1873 م. برای ثبت آن اقدام کرد که پذیرفته نشد. تا سال 1897 م. این درخواست مجدداً ثبت، پذیرفته و پس از تغییرات بسیار پذیرفته شد. (امروزه تقریباً تمامی توربینهای گاز مدرن بر اساس اصولی کار میکنند که اشتولتسه طراحی کرد). افزون بر این اقدامات، اشتولتسه به عکاسی علاقهمند بود. در سال 1866 م. مؤسسۀ عکاسی دکتر فرانتس اشتولسته و همکاران را راهاندازی کرد؛ کارخانۀ تولید کاغذ عکاسی و دوربین که به ایجاد یک مرکز و لابراتوار عکاسی در برلین- شارلوتنبورگ (Berlin-Charlottenburg) کمک شایانی کرد. اشتولتسه بعد از رد درخواست ثبت اختراعش در 1873 م. به نمایندگی از وزارت فرهنگ (Prussian Ministry of Culture) پروس به سفری تحقیقاتی در اصفهان رفت تا از عکس هلیوگرافی برای ضبط گذر ونوس در 1874 م. استفاده کند که از اروپا قابل مشاهده نبود. او سپس به حفاریهای باستانشناسی در ایران فراخوانده شد که فردریش کارل آندرئاس در پرسپولیس و در مسجد شیراز انجام داده بود تا با روش فتوگرامتری آنها را مستندسازی کند. او تا 1881م. به وطن بازنگشت. او در سال 1896م. تدریس در دانشگاه فردریش ویلم را آغاز کرد (.Erfinder/Konstrukteure XII, n.d).
سوابق اجرایی و پژوهشی
فرانتس اشتولتسه یک مهندس، عکاس و تنوگراف آلمانی بود. او عضو جامعۀ عکاسان برلین بود که یک کارخانۀ تولید کاغذ عکاسی تأسیس کرد. در سال 1874 م. در حالی که برای بازدید از بناها و مساجد تاریخی به سرتاسر ایران سفر میکرد به فردریش کارل آندرئاس (Friedrich Carl Andreas) زبانشناس و گوستاف فریچ (Gustav Fritsch) عکاس در اصفهان ملحق شد تا گذر سیارۀ ونوس را مشاهده کند. آنها در زمان اقامت در ایران از سایتهای باستانی متعددی دیدن کردند. در سال 1877 م. شانزدهم جون تا سوم جولای، این دو حدود سه هزار عکس از ویرانههای تخت جمشید گرفتند که بعداً همراه با دیگر عکسهایشان از سایتهای باستانی ایران در دو جلد منتشر شد. اشتولتسه، زاویۀ تیز خورشید تابستان را برای عکاسی کتیبهها ترجیح میداد. فرهادمیرزا به آنها اجازه داد تا حفاریهایی را به عهده گیرند. امتیازی که معمولاً نصیب خارجیان غیرفرانسوی نمیشد. اما آنها نپذیرفتند؛ چرا که مجبور بودند هر اثر یافتشده را تحویل دهند. (Haghighi, 2018-2019)
آثار
- - کتاب:
- پیروزی و تشویق.
- از نگارش تصویری تا کوتاه نویسی: شرح مختصری از سیر توسعۀ نگارش. از کهنترین دوران تا کوتاه نویسی معاصر.
- تعیین عکاسانۀ مکان بدون کرنومتر و ارتباط نقاط تعیینشده به یکدیگر به این طریق.
- استریوسکوپی و استریوسکوپ در تئوری و عمل.
- شرایط تجارت ایران، با توجه ویژه به منافع آلمان.
- هنر بزرگنمایی روی کاغذ و بشقاب: با هفتادوهفت نگاره در متن.
- اپتیک برای عکاسان با تأکید خاص بر آموزش عکاسی.
- پرسپولیس: آثار و کتیبههای هخامنشی و ساسانی در پرسپولیس، استخر، پاسارگاد و شاپور.
- موقعیت و نور در عکاسی منظره.
- مزایا و معایب دستگاههای پانوراما و همینطور کاربرد آنها در عمل.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Stolze, F. (1874). Triumph und Ovation. C. Boldt's buchdruckerei.)
- (-. (1891). Von der Bilderschrift zur Stenographie: eine kurze Darstellung des Entwicklungsganges der Schrift. Von der ältesten Zeit bis zum Beginn der modernen Stenographie. Mittler & S., 1891.)
- (Stolze, F. (1893). Die photographische Ortsbestimmung ohne Chronometer, und die Verbindung der dadurch bestimmten Punkte unter einander. Mayer & Müller.)
- (Stolze, F. (1908). Die Stereoskopie und das Stereoskop in Theorie und Praxis. W. Knapp.)
- (Stolze, F., & Andreas, F. C. (1885). Die Handelsverhältnisse Persiens, mit besonderer Berücksichtigung der deutschen Interessen. J. Perthes.
- (Stolze, F. (1895). Die Kunst des Vergrösserns auf Papieren und Platten: mit 77 abbildungen im Texte. W. Knapp.)
- (Stolze, F. (1904). Optik für Photographen unter besonderer Berücksichtigung des photographischen Fachunterrichtes. W. Knapp.
- (Stolze, F., & Nöldeke, T. (1882). Persepolis: Die achaemenidischen und sasanidischen Denkmäler und Inschriften von Persepolis, Istakhr, Pasargadae, Shahpur. A. Asher & Co.)
- (-. (1900). Die Stellung und Beleuchtung in der Landschafts-Photographie. Verlag von Wilhelm Knapp.)
- (-. (1909). Die Panoramenapparate in ihren Vorzügen und Mängeln sowie ihre Verwendung in der Praxis. Wilhelm Knapp.)
آثار منتشرشده به فارسی
بهرغم خدمتی که فرانتس اشتولسته به شناخت بناهای تاریخی ایران و خاصه تخت جمشید کرد، تا زمان نگارش این زندگینامه هیچیک از آثار او به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
منابع به زبان های دیگر
- Erfinder/Konstrukteure XII. (n.d.). Franz Stolze. Retrieved November 29, 2024, from http://knerger.de/html/stolzefrerfinder_12.html
- Haghighi, P. (2018–2019). Looking at Persepolis: Camera in Iran 1850–1930 [Exhibition]. The Polygon Gallery, North Vancouver, Canada.
- Stolze, F., & Nöldeke, T. (1882). Persepolis: Die achaemenidischen und sasanidischen Denkmäler und Inschriften von Persepolis, Istakhr, Pasargadae, Shahpur. A. Asher & Co.
- Stolze, F., & Andreas, F. C. (1885). Die Handelsverhältnisse Persiens, mit besonderer Berücksichtigung der deutschen Interessen. J. Perthes.
سایر منابع پیشنهادی
بهمنظور مطالعۀ بیشتر در باب زندگی و آثار کارل هاینریش فرانتس اشتولتسه به صفحه ویکیپیدیای وی به آدرس زیر مراجعه کنید:
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Franz Stolze. (2024, February 13). https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Stolze.
گردآورنده