فرد لمهویزه - Fred Leemhuis
فرد لمهویزه Fred Leemhuis عربیشناس و قرآنپژوه هلندی بود که اساساً روی تفاسیر اولیۀ قرآن کار کرد. او آثار بسیاری را در حوزۀ مطالعات قرآنی از عربی به هلندی ترجمه کرده است. ترجمۀ هلندی او از قرآن بسیار در این کشور شهرت دارد.
تولد و درگذشت
1942م. – 2021م.
سوابق زندگی و تحصیل
فرد لمهویزه یک عربیشناس و قرآنپژوه هلندی بود که از سال 1965م. تا 2002م. در گروه زبانها و فرهنگهای خاورمیانه، دانشگاه گرونینگن (University of Groningen)، تحصیل و کار کرد. او از 2003م. تا 2009م. به عنوان استاد مطالعات قرآنی در دانشکدۀ الهیات و مطالعات ادیان مشغول به کار بود (Roggema, 2022).
شیفتگی لمهویزه به اسلام و عشق او به زبان عربی، نیرو محرکۀ زندگی حرفهای چندوجهی و پویای او شد که در گروه سامیشناسی آغاز و در پژوهش باستانشناسی در میان خانههای آجر خشتی واحۀ داخله (Dakhleh oasis) به اتمام رسید. کار لمهویزه بعد از رسالۀ دکتری اساساً بر خاستگاههای تفسیر قرآنی آغازین متمرکز شد. او در دانشگاه، قرآن و تفسیر درس میداد و به عنوان یک معلم تلاش میکرد از دیدگاه ماکسیم رودینسون (Maxime Rodinson) مبنی بر یک گزارش کاملاً انسانی از زندگی پیامبر پیروی کند (Ibid).
سوابق اجرایی و پژوهشی
او این کار را با نگارش مقالهای در باب تفسیر مجاهد شروع کرد و مطالعات متعددی در باب تاریخگذاری و اعتبار تفاسیر نخستین آیههای قرآن انجام داد. به آن شکلی که در کارهای جامع بعدی از جمله تفسیر طبری (al-Ṭabarī’s Tafsīr) به چشم میخورد. او به دلیل جایگاه میانیاش بین پذیرش بسیاری از روایتهای آغازین در از سوی فؤاد سزگین (Fuat Sezgin) و ادعاهای جان وانزبرو (John Wansbrough) در باب تکوین تدریجی روایت اسلامی مشهور است. او در سال 1989م. ترجمۀ قرآن به هلندی را به اتمام رساند. ترجمۀ دقیق و مطمئن او به دلیل شفافیت و خوانایی متمایز شده است. این ترجمه به خوبی برای هلندیان مسلمان و غیرمسلمان قابل فهم است. و همچنان هم یکی از مشهورترین ترجمههای قرآن در هلند است که پانزده نوبت به چاپ رسیده است. مقالات لمهویزه در باب شخصیتهای انجیلی در اسلام نیز اگر چه مهم اما کمتر در میان محققان قرآنی شناخته شده است. یکی از کارهای جالب توجه او در باب هاجر در تفاسیر اولیۀ قرآن نوشته شده است. نام هاجر در قرآن نیامده، با این حال قداست صفا و مروه و آیین زیارتی دویدن میان این دو مکان، اغلب به روایتهای مربوط به جستجوی مأیوسانۀ هاجر برای آب ربط داده میشود و نشان میدهد که داستانهایی که دربارۀ او وجود دارد در صدر اسلام رواج داشته و به قرآن مربوط است. با این حال، مطالعۀ لمهویزه نشان میدهد که بر خلاف این تصور، اشارۀ تفاسیر آغازین به هاجر ارتباطی به این آیه و حتی احتمالاً به دیگر بافتها ندارد (Ibid).
لمهویزه دوبار در قاهره به عنوان مدیر مؤسسۀ هلندی-فلاندری (Netherlands-Flemish Institute) منصوب شد؛ یک بار از 1975م. تا 1979م. و بار دیگر از 1991م. تا 1995م. او در طی دومین اقامتش در مصر پیوند دوستیای با محقق مدرنیست قرآن، نصر ابو زید (Naṣr Abū Zayd) برقرار کند. زمانی که ابوزید در سال 1995م. اعلام ارتداد کرد و مجبور شد که از همسرش جدا شود، از فرد درخواست کمک کرد. او و همکارانش در دانشگاه لیدن به ابوزید کمک کردند تا در هلند ساکن شده و یک موقعیت دانشگاهی به دست آورد. زمانی که او در هلند بود، لمهویزه و پسرش مسئولیت ترجمۀ برخی از مقالات ابو زیر در باب اسلام و مدرنیست، به هلندی را عهدهدار شدند. حتی همسر سوئیسیاش، ورنی لمهویزه-ابرخت (Vreni Leemhuis-Obrecht) که مترجم فرانسوی به هلندی بود، به کار و زندگی ابوزید علاقه نشان دادند. او خود را وقف ترجمۀ زندگینامۀ ابوزید کرد بر اساس آنچه که برای نوید کرمانی روایت شده بود (Ibid).
لمهویزه در سرتاسر زندگیاش محبوب روزنامهنگارانی بود که میخواستند بهتر دربارۀ اسلام بدانند. روزنامهها و رسانههای جمعی از تمامی جبهههای سیاسی به دلیل تخصصش به او مراجعه میکردند. پس از حادثۀ یازدهم سپتامبر 2001م. زمانی که باور عموم دربارۀ اسلام تغییر کرد، او با سیاستمداران و متفکران اسلامهراسی که با ادعاهای شبهعلمی در پی نفرتپراکنی بودند، مناظره میکرد. او نه بهعنوان مدافع اسلام، بلکه در جایگاه کسی با دانش گسترده در باب متن قرآن، شواهد فرضی گیرت وایلدرز (Geert Wilders) در باب جهانبینی ذاتاً خشونتبار قرآن را به نقد گرفت (Ibid).
جدای از این، گرداب بحثهای داغ عمومی، لمهویزه سالی چند ماه را در صحرای شرقی مصر، در واحۀ داخله سپری میکرد. او در پروژههای حفاظتی طولانی بینالمللی «مرمت و باستانشناسی واحۀ داخله» مشارکت و سالها روی کشف و مرمت بناها در روستای القصر (al-Qaṣr) کار کرد. این فعالیتها به کشف اسنادی انجامید که مبنایی برای انتشار چند اثر پیرامون وجوه اجتماعی و دینی زندگی در واحه در دوران اسلامی فراهم آورد (Ibid).
آثار
- - رساله:
- ریشههای داخل و هـ در عربی قرآنی: مطالعۀ تطبیقی کارکرد و معنای فرمهای فَعَلَ و اَفعَلَ در کاربرد قرآنی.
- - کتاب:
- قرآن: بازنمایی متن عربی در هلندی.
- - ترجمه:
- بازاندیشی در تفکر اسلامی: یک رویکرد علمی.
- - دیگر آثار:
- بلعم در تفاسیر اولیۀ قرآن.
- لوت و مردمش در قرآن و تفاسیر اولیه.
- قرآن و تفسیرش: از حفظ کردن تا یادگیری.
- خاستگاهها و شکلگیری آغازین روایت تفسیر.
- آیا میتوان با یک جن ازدواج کرد؟ وجهی از جن بهعنوان فرد.
- بحث و مجادله در تفاسیر آغازین قرآن.
- هاجر در قرآن و تفاسیر اولیۀ آن.
- از برگ نخل تا اینترنت.
آثار به زبان های دیگر
- - Treatise:
- (Leemhuis, F. (1977). The D and H Stems in Koranic Arabic: A Comparative Study of the Function and Meaning of the faʿʿala and ʾafʿalaForms in Koranic Usage.N.)
- - Book:
- (-. (1989). De Koran: Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands. Het Wereldvenster.)
- - Translation:
- (Aboe Zaid, N.H. (1966). Vernieuwing in het islamitisch denken: Een wetenschap-pelijke benadering (uit het Arabisch vertaald by F. Leemhuis., en R. Leemhuis). Bulaaq.)
- - Other works:
- (-. (2004). Lūṭ and His People in the Koran and Its Early Commentaries. In Ed., Noort Tigchelaar (Eds.), Sodom's Sin: Genesis 18-19 and its Interpretations. Brill.)
- (-. (1995). THE KORAN AND ITS EXEGESIS: FROM MEMORISING TO LEARNING. In J.W., Drijvers., A.A., MacDonald (Eds.), Centres of Learning: Learning and Location in Pre-Modern Europe and the Near East.)
- (-. (2013). Origins and Early Development of the tafsir Tradition. In A., Rippin (Ed.), Approaches to the History of the Interpretation of the Qur’ān. Gorgias Press.)
- (-. (1990). Can You Marry a Djinni? An Aspect of the Djinn as Persons. In H.G., Kippenberg, Y.B., Kuiper, & A.F., Sanders (Eds.), Concepts of Person in Religion and Thought. De Gruyter.)
- (-. (2003). Discussion and Debate in Early Commentaries of the Qurʼān. In J.D., McAuliffe, B.D., Walfish, & J.W., Goering (Eds.), With Reverence for the Word: Medieval Scriptural Exegesis in Judaism, Christianity, and Islam. Oxford University Press.)
- (-. (2010). Hajar In The Qu’Ran And Its Early Commentaries. In M., Goodman, G.H., van Kooten, & J.T.A.G.M., van Ruiten (Eds.), Abraham, the Nations, and the Hagarites: Jewish, Christian, and Islamic Perspectives on Kinship with Abraham. Brill.)
- (-. (2006). From palm leaves to the Internet. In J.D. McAuliffe (Ed.), The Cambridge Companion to the Qur'ün. Cambridge University Press.)
آثار منتشرشده به فارسی
در زمان نگارش این زندگینامه هیچیک از آثار فرد لمهویزه به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
منابع به زبان های دیگر
- Roggema, B. (2022). Obituary: Fred Leemhuis (1942–2021). Journal of the International Qur’anic Studies Association, 7(1), 3-6. https://doi.org/10.5913/jiqsa.7.2022.o01
- Leemhuis, F. (1977). The D and H Stems in Koranic Arabic: A Comparative Study of the Function and Meaning of the faʿʿala and ʾafʿalaForms in Koranic Usage.N.
- -. (2006). From palm leaves to the Internet. In J.D. McAuliffe (Ed.), The Cambridge Companion to the Qur'ün. Cambridge University Press.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- (n.d.). Frederik Leemhuis. https://rug.academia.edu/FrederikLeemhuis
گردآورنده