آذرتاش آذرنوش - Azartash Azarnoosh

1937م. – 2021م.

آذرتاش آذرنوش متولّد قم است. 9 ساله بود که به خاطر شغل پدرش (رئیس حسابداری راه‌آهن جنوب) به اهواز مهاجرت و سال 1950م. با اتمام دورۀ آموزش ابتدایی به تهران جهت ادامۀ زندگی مراجعه کردند. دورۀ دبیرستان را در مدرسۀ رازی شروع کرد. چون می‌خواست در رشتۀ ادبیّات ادامه تحصیل دهد، در 1956م. به دبیرستان دارالفنون رفت. او یک سال در دبیرستان دارالفنون علاوه بر تحصیل، در انجمن‌های ادبی رفت و آمد داشت، شعر می‌گفت و در مجلّه‌ها چاپ می‌کرد. با چند نفر از دوستان اهل ادب، انجمن شعرا را بنیان گذارد. در 1957م. در رشتۀ ادبیّات عرب دانشکدۀ معقول و منقول(دانشکده الهیات) دانشگاه تهران ثبت نام نمود. سال تحصیلی که تمام شد، دانشکدۀ مزبور برای تخصیص بورس تحصیلی عراق، مسابقه‌ای برگزار کرد. آذرتاش برندۀ مسابقه بورسیّۀ عراق شد. 2 سال از تحصیل در رشتۀ ادبیّات عرب را گذرانده بود که به واسطۀ انقلاب عراق، ناچار به تهران بازگشت. آذرنوش سال 1960م. از دانشکدۀ معقول فارغ‌التّحصیل شد. آن زمان رشتۀ ادبیّات عرب در ایران کرسی نداشت؛ بنابراین به فرانسه رفت. با تسلّطی که در زبان فرانسه و عربی داشت، از اوّلین رسالۀ دکتری‌ خود با موضوع تحقیق و ترجمۀ بخشی از کتاب طبقات الشّعرای ابن معتز دفاع کرد. علاقه به دانش، باعث شد آذرنوش دوباره در مقطع دکترا ثبت نام کند. چون تحصیلات وی در رشتۀ ادبیّات عرب بود، در بخش عربی کتابخانۀ ملّی پاریس (François-Mitterrand Library) کتابدار شد. حضورش در این کتابخانه به کشف دو نسخه از کتاب خریدة القصر عمادالدّین اصفهانی در کشور مراکش و اندلس انجامید. این آثار را با راهنمایی شارل پلا (Charles Pellat) تصحیح نمود و به این ترتیب دومین رسالۀ دکتری را هم دفاع کرد. کتاب خریدة‌القصر سال 1972م. در تونس چاپ شد. آذرتاش، زبان‌شناسی و زبان‌های کهن سامی از جمله زبان آرامی (Aramaic) را آموخت تا عمیق‌تر دربارۀ کلمات معرّب تحقیق کند. سال 1977م. از معاونت دانشکده استعفا داد و به انگلستان رفت. آذرتاش در دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) پژوهش و آموزش زبان آرامی را شروع کرد. وقتى از فرانسه برگشت، براى اين كه ظنّ زرتشتى بودنش برطرف شود، مرقومۀ مرحوم آیت‌الله مرعشى نجفى را به دانشگاه تقديم كرد؛ آن مرجع عظمى خانوادۀ ايشان را به تشيّع می‌شناسد. (شهرنازدار، 1384ش.، ص200) وی تدریس در دانشگاه امام صادق(Imam Sadiq University)، دانشگاه تربیت مدرّس (Tarbiat_Modares_University) ، سردبیری مجلّه‌ها و مقاله‌ها را هم در سبقۀ کاری‌اش دارد.

 دکتر آذرنوش بعد از دریافت دکترای دوّم، به ایران برگشت. چندین ماه در بنیاد فرهنگ ایران (Iranian Culture Foundation) کار کرد. پژوهش دربارۀ واژه‌های فارسی معرّب و ترجمۀ کتاب فتوح البلدان بلاذری را به پایان رساند. وی سال 1967 م.در دانشکدۀ معقول و منقول سابق که آن زمان به الهیّات و معارف اسلامی تغییر کرده بود، استخدام شد. در سال 1697م. به عنوان اوّلین مدیر گروه این رشته، گروه زبان عربی را ایجاد کرد. سال 1968م. معاون دانشکده شد امّا همچنان پژوهش و مقاله‌نویسی به زبان‌های فارسی، عربی، فرانسه و حضور در کنگره‌های خارجی را پی‌گیری می‌کرد. بعد از آموزش زبان آرامی Aramaic در انگلستان به ایران برگشت. 3 سال انقلاب فرهنگی به تعطیلی آموزش و تحقیق منجر شد. او آن روزها را با ترجمه و تألیف پشت سر گذاشت. آذرنوش از سال 1985م. تاکنون مدیریّت بخش ادبیّات عرب در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و عضویّت شورای علمی دایرةالمعارف بزرگ اسلامی را از سال 1985م. تا 2014م. در کارنامه‌اش دارد. او طیّ 10 سال علاوه بر تألیف‌های شخصی، بیشتر از 200 مقالۀ مفصّل نوشته و همچنین صدها مقاله ویراستاری کرده است. مؤسّسۀ خانۀ کتاب سال 2016م. برای دکتر آذرتاش آذرنوش مراسم بزرگداشت برگزار کرد. وی همچنین به عنوان چهره ماندگار ایران در همایشی به همین نام در سال 2001م. انتخاب شده است.

1.النحو التجریبی (1349ش.) 2.آداب و رسوم ملّی ايران (1355ش.) 3.تاريخ زبان و فرهنگ عربی (1381ش.) 4.راه‌های نفوذ زبان فارسی در فرهنگ و زبان تازی؛ پيش از اسلام (1354ش.) 5.چالش ميان فارسی و عربی؛ سده‌های نخست (1385ش.) 6.در باب ادب تازی؛ مجموعه مقالات (1392ش.) 7.واکاوی و معادل يابی تعدادی از واژگان قرآن کريم (1390ش.) 8.موضع گيری‌های پيامبر (ص) در قبال عرف‌های زمان خود (مؤلّف همکار).( 1382ش.) 9.فرهنگ ايران در برخورد با فرهنگ‌های ديگر (1355ش.) 10.تاريخ چوگان در ايران و سرزمين‌های عربی (1392ش.) 11.فرهنگ معاصر عربی - فارسی براساس فرهنگ عربی - انگليسی هانس ور (1379ش.) 12.هنرهای ايرانی و آثار برجستۀ آن (1355ش.) 13.راهنمای آموزشی زبان عربی (1).(1374ش.) 14.تاریخ ترجمه از عربی به فارسی؛ از آغاز تا عصر صفوی (1375ش.) 15.اسلام؛ پژوهشی تاريخی و فرهنگی (مجموعۀ مؤلّفان) زير نظر موسوی بجنوردی ( 1383ش.) 16.آموزش زبان عربی (جلد 1 و 2) 1367 -1366ش. تصحیح: 1.خریدۀ القصر فی ذکر فضلاء اهل اصفهان: عمادالدّین اصفهانی (519ق. – 597ق.) ج 1. 1971م/1350ش. - ج 2. 1972م/1351ش. . جوايز و افتخارات: 1.برندۀ کتاب سال 1996م. ترجمۀ فارسی کتاب اطلس تاريخ الاسلام: حسين مونس 2.برندۀ کتاب سال 1996م. تصحيح کتاب موسیقی الکبير فارابی 3.برندۀ کتاب سال 1999م. تألیف فرهنگ معاصر عربی به فارسی

شهناز خرسند

آبان 1398ش.