1910م- 1985م

مک‌کان در آگوست 1910م در داکوتای شمالی (North Dakota) به دنیا آمد. خانوادۀ او در سال 1920 م به برکلی مهاجرت کردند. او مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه کالیفرنیا (University of California)  دریافت کرد. مک‌کان در 1939م. به شیکاگو رفت و رسالۀ دکتری خود را با عنوان چینه‌نگاری مقایسه‌ای ایران اولیه که حاصل سفر او به ایران بود، نوشت. پرفسور فردریک اولمستد (Frederick Law Olmsted) یکی از استادان او بود. او در این مدت سفری نیز به ایران داشت و مدرک کارشناسی ارشد و دکترای خود را در 1941م. در شیکاگو گرفت و در سال‌های بعدی عضو هیئت علمی مؤسسۀ شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو (Oriental Institute of the University of Chicago) شد (علیزاده، 2020: 28). بین سال‌های 1950م. تا 1955م. مک‌کان بر تدریس و انتشار نتایج حفاری‌های خود در ایران تمرکز کرد. در سال 1955م. مک‌کان به‌طور اتفاقی این حوزه را ترک کرد و به مریلند رفت. او در سال 1985م. همان‌جا درگذشت. (علیزاده، 2020: 29).

مک‌کان باستان‌شناسی خبره بود که حفاری‌های باستان‌شناسی را بین سال‌های 1932م. تا 1950م. در ایران و عراق انجام داد. در سال 1932م، جیمز هنری بریستد  (James Henry Breasted) مک‌کان را که هنوز دانشجو بود، به‌عنوان باستان‌شناس به ایران فرستاد تا به هرسفلد و هانس لانگسدورف (Hans langsdorff) در حفاری محوطه‌ای تاریخی در نزدیکی تخت جمشید کمک کند. مک‌کان از کارکردن با هرسفلد بسیار بهره برد؛ زیرا او یکی از بهترین باستان‌شناسان آن زمان بود. حس عالی مک‌کان به نقوش سفالین نقاشی‌شده و مهارت در تحلیل عناصر طراحی به‌خوبی در گزارش عملکرد مشخص است. مک‌کان این مهارت را از ارتباط با هرسفلد (اولین باستان‌شناسی که بر اهمیت نشانه‌شناختی طراحی سفال پیش از تاریخ تأکید کرد) به دست آورد (علیزاده، 2020: 28). در سال 1937م. مک‌کان به‌تنهایی کاوش‌های تل باکون (Bakun) بخش الف در استان فارس را انجام داد و کاوش را به محوطۀ باکون بخش ب که در نزدیکی و قدیمی‌تر از باکون الف است، گسترش داد (علیزاده، 1383: 14-15). هنگامی که در سال 1948م، مدیر مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو تصمیم گرفت کاوش‌ها در نیپور آغاز کند، مک‌کان را به‌عنوان رهبر این سفر انتخاب کرد. این تیم با شرکت مک‌کان و ریچارد هاینس (Richard Haines) و همکاری دونالد .پ. هانسن (Donald P . Hansen) این حفاری‌ها را انجام دادند. اولین دورۀ این حفاری‌ها از نوامبر تا دسامبر 1948م زمان برد (علیزاده، 2020: 29). ازجمله مشاهده‌های مک‌کان در سال 1948م این بود که با بررسی جلگه‌های میان کارون و کوه‌های بختیاری به این نتیجه رسید که که از اهواز تا خلیج فارس آثار پیش از دورۀ اشکانی وجود ندارد؛ علاوه‌براین، او برای نخستین بار پنج تپه تل گسر را در سال 1948م کاوش کرد (مهران‌پور و دیناروند، 1390). سپس به دلیل فعالیت او در باستان‌شناسی در ایران، مدیر مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو در سال 1949م مستقیم او را برای یافتن محوطۀ چنددوره‌ای برای حفاری از بغداد به ایران فرستاد. مک‌کان پس از آن در سال 1950م به همراه یک تیم دیگر برای حفاری مستقیم از بغداد به ایران سفر کرد. این آخرین سفر او به خاورمیانه بود (علیزاده، 2020: 29). تل قزیر در خوزستان نیز یکی دیگر از مکان‌هایی بود که مک‌کان حفاری کرد (نگهبان، 1376: 481). عزت‌الله نگهبان یکی از باستان‌شناسان سرشناس و از بنیانگذاران مؤسسۀ باستان‌شناسی تهران، پایان‌نامۀ ارشد خود را زیر نظر دونالد مک‌کان و به راهنمایی او در مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو پیش برد.

رسالۀ دکتری مک‌کان در سال 1957م توسط مؤسسۀ شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو منتشر شد. درواقع این کتاب باستان‌شناسی ابتدایی ایران نیست؛ بلکه مطالعه‌ای دربارۀ تقسیم‌بندی مکان‌ها به مراحل و دوره‌ها و رابطۀ زمانی این مراحل است (مک‌کان، 1956: Xvi).  

هیچ یک از آثار این ایران‌شناس در ایران ترجمه و منتشر نشده است.

المیرا کریمی

آّبان ماه 1399ش.