تئودور بِنفای - Theodor Benfey
تئودور بِنفای[1] Theodor Benfey زبانشناس آلمانی بود که در زمینۀ زبانشناسی تطبیقی، بهویژه با تمرکز بر زبانهای هندی، به تحقیق و پژوهش پرداخت. از مهمترین آثار او میتوان به پژوهش دربارۀ کتاب باستانی هندیان، پَنجَهتَنتَره اشاره کرد. بنفای همچنین اولین کتب جامع دربارۀ دستور زبان و واژگان سانسکریت را تألیف کرد. در حوزۀ ایرانشناسی نیز آثاری دربارۀ کتیبههای میخی بیستون و نام ماههای سال در ایرانِ باستان منتشر کرده است. [1] - در منابع فارسی نام خانوادگی وی، «بنفی» آمده است.
تولد و درگذشت
1809م. –1881م.
سوابق زندگی و تحصیل
تئودور بِنفای در اولین ماهِ سال 1809م. در شهر نورتنِ آلمان (Nörten) به دنیا آمد. پس از نقل مکان خانوادهاش به شهر گوتینگن (Göttingen) دوران دبستان و دبیرستان خود را در همین شهر پشت سر گذاشت (Karttunen, 2017). با نشاندادنِ استعداد ویژه در یادگیری زبان، در سال 1824م. وارد دانشگاه جورج آگوست گوتینگن (Georg-August-Universität Göttingen) یا همان دانشگاه گوتینگن (Universität Göttingen) شد و زبانشناسی کلاسیک را از اساتید خود آموخت (Singer & Gray, n.d.). به سال 1827م. برای یادگیری بیشتر و تکمیلی به دانشگاه مونیخ (Universität München) رفت تا نزد فردریش ویلهلم تیرش (Friedrich Wilhelm Thiersch) زبانآموزی خود را ادامه دهد. با اتمام این سال به دانشگاه گوتینگن بازگشت و توانست با دفاع از پایاننامۀ خود، در سال 1828م. مدرک عالی بگیرد. شروع دورۀ تدریس بنفای به سال 1829م. بازمیگردد جایی که زبانشناسیِ هندو-آلمانی را در همین دانشگاه تعلیم میداد. از سال 1830م. به شهر فرانکفورت (Frankfurt am Main) نقلِ مکان کرد و در اینجا هم به مدت دو سال به تدریس زبان و مطالعات کلاسیک اشتغال داشت (ArchiveSearch, n.d.). وی از 1834م. بار دیگر به تدریس دانشجویان در دانشگاه گوتینگن مشغول شد درحالیکه در آن زمان حقوقی دریافت نمیکرد. چندسال بعد، با حمایت با الکساندر فون هومبولت- کاشف و شرقشناس نامدار - (Alexander von Humboldt) حقوقی برای او در نظر گرفته شد. بنفِی سرانجام در سال 1861م. به مقام استادتمامی رسید. وی در سال 1881م. بر اثر ابتلا به بیماری سرطان روده بزرگ درگذشت (Oberlies, 2013).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تئودور بِنفای، زبانشناسی شهیر است که در حوزۀ زبانهای هندو-ایرانی، سامی و یونانی پژوهشهای گستردهای انجام داده و آثار معتبری منتشر کرده است. در میان سوابق پژوهشی وی، مطالعات مربوط به زبان سانسکریت از جایگاه برجستهتری برخوردار است و مهمترین آثار علمی او نیز در همین حوزه قابل طبقهبندیاند (Britannica, 2024). در زمینۀ ایرانشناسی نیز پژوهشهایی از او منتشر شده است که از آن میان میتوان به تحقیقاتی دربارۀ کتیبههایِ میخی بیستون و نیز بررسی نام ماههای سال در زبانهای باستانی، از جمله فارسی باستان اشاره کرد.
تئودور بنفای به چندین زبان باستانی و کلاسیک تسلط داشت. ازجمله این زبانها میتوان به یونانی، لاتین و برخی زبانهای سامی و ایرانی-هندی همچون سانسکریت اشاره کرد. دربارۀ چگونگی فراگیری زبان سانسکریت از سوی وی نقل شده است که تنها در مدت یک ماه به این زبان باستانی تسلط یافت. در این مسیر، تنها دو کتاب بهعنوان منبع راهنمای او مورد استفاده قرار گرفت: یکی کتاب دستور زبان و دیگری فرهنگ لغت انگلیسی-سانسکریت. با این حال، او نخستین آثار جامع و نظاممند در زمینۀ دستور زبان و فرهنگ واژگان سانسکریت و سانسکریتِ ودایی را در سالهای 1852، 1863 و 1874م. به منتشر کرد (Oberlies, 2013).
با وجود آنکه تئودور در حوزههای گوناگون علمی به تحقیق و پژوهش اشتغال داشت، آنچه نام او را در سطح جهانی مطرح ساخت، پژوهش مهمش دربارۀ کتاب باستانی هندوان، پنجهتنتره (Pañcatantra) بود (Britannica, 2024). بنفای با دقت و ژرفنگری، تأثیر این اثر ادبی که در ایران با نام کلیله و دمنه ترجمه و شناخته شده است را بر تمدنهای گوناگون شرقی و غربی تحلیل و بازگو کرد. او همچنین نکات ارزشمندی دربارۀ نسخههای مختلف این کتاب که در اصل به زبان سانسکریت نگاشته شدهاند، در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان قرار داد (Britannica, 2024).
تئودور بنفای نخستین پژوهشگری بود که به اهمیت ترجمهای مفقودشده از پنجهتنتره به زبان فارسی میانه پی برد و آن را در بازسازی متن اصلی این اثر به زبان سانسکریت مؤثر دانست. این ترجمه که امروزه در دسترس نیست مبنای ترجمههای عربی و سریانی این اثر قرار گرفت. همان نسخهای که به دستور خسرو اوّل انوشیروان ساسانی و با کوشش بُرزویه طبیب از زبان اصلی به فارسی میانه برگردانده شد (Britannica, 2024).
این زبانشناس مشهور در طول زندگی علمی خود عضویت در انجمنها و نهادهای علمی متعددی را در کارنامه دارد. از جمله میتوان به عضویت وی در فرهنگستان علوم باواریا (Bavarian Academy of Sciences) در سال 1856م.، فرهنگستان علوم پروس (Prussian Academy of Sciences) در 1860م.، فرهنگستان علوم فرانسه (Académie des sciences de France) از 1861م.، فرهنگستان علوم گوتینگن (Göttingen Academy of Sciences)، انجمن سلطنتی آسیایی (Royal Asiatic Society) و انجمن شرقشناسی آمریکا (American Oriental Society) اشاره کرد (Britannica, 2024).
به همت بنفای، فصلنامهای علمی به مدت چهارسال منتشر میشد که شماری از شاگردان و دانشجویان او مقالات خود را در آن به چاپ میرساندند. این فصلنامه باعنوان شرق و غرب: خاصه روابط متقابل آنها (Orient und Occident: insbesondere in ihren gegenseitigen Beziehungen) منتشر میشد و بنفای خود سردبیری آن را برعهده داشت(Britannica, 2024).
آثار
اکثر نوشتههایِ بهجا مانده از بنفای در قالب کتاب و به زبان آلمانی به چاپ رسیدهاند. در بخش زیر مهمترین آثار او را معرفی کردهایم.
- - کتاب:
- فرهنگ ریشهیِ واژگان یونانی.
- کتیبههای میخی ایرانی همراه با ترجمه و واژهنامه.
- نیایشهای سامهودا.
- کتاب راهنمای زبان سانسکریت-بخش اول: برای استفاده در آموزش علمی و خودآموز.
- دستور زبان کاربردی زبان سانسکریت: برای استفاده دانشآموزان مبتدی.
- درآمدی بر دستور زبان ودایی.
- پیرامون نامگذاری ماهها توسط بعضی از اقوام باستانی: بهویژه ایرانیها، کاپادوکیان، یهودیان و شامیان.
- پنجه تنتره یا پنج کتاب افسانههای هندی: داستانها و قصههای پریان.
- پیرامون ارتباط زبانهای مصری با ریشه زبان سامی.
- فرهنگ لغت انگلیسی-سانسکریت: با ارجاع به بهترین ویراستهای نویسندگان سانسکریت...
- تاریخچۀ مطالعات زبانشناختی و زبانشناسی شرقی در آلمان.
- مشاهداتی دربارۀ قطعات اِناکریانی معتبر.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Benfey, Th. (1839). Griechisches Wurzellexikon. G. Reimer.)
- (-. (1847). Die Persischen Keilinschriften mit Übersetzung und Kommentar. Brockhaus & Avenarius.)
- (-. (1848). Die Hymnen des Sâma-Veda: herausgegeben. F.A. Brockhaus.)
- (-. (1852). Handbuch der Sanskritsprache: Zum Gebrauch für Vorlesungen und zum Selbststudium. F. A. Brockhaus.)
- (-. (1863). A Practical Grammar of the Sanskrit Language: for the Use of Early Students. A. Asher & Co.)
- (-. (1874). Einleitung in die Grammatik der vedischen Sprache. In der Dieterichschen Buchhandlung.)
- (- & Stern, M.A. (1836). Über die Monatsnamen einiger alter Völker, insbesondere der Perser, Cappadocier, Inden und Syrer. Reimer.)
- (Benfey, Th. (1859). Pantschatantra: Fünf Bücher indischer Fabel, Märchen und Erzählungen. F.A. Brockhaus.)
- (-. (1844). Über das Verhältnis der ägyptischen Sprache zum semitischen Sprachstamm. F.A. Brockhaus.)
- (-. (1866). A Sanskrit English Dictionary: with References to the Best Editions of Sanskrit Authors…. Longmans, Green And Co.)
- (-. (1869). Geschichte der sprachurssenschaft und orientalischen philologie in Deutschland. J.G. Cotta.)
- (-. (1829). Observationes ad Anacreontis Fragmenta Genuina. Rosenbuschianus.)
آثار منتشرشده به فارسی
هیچ اثری از بنفای تابهحال به فارسی ترجمه نشده است.
منابع به زبان های دیگر
- Oberlies, T. (2013). Benfey, Theodor . In Encyclopædia Iranica Online: Dec 18, 2024, from https://www.iranicaonline.org/articles/benfey-theodor.
- Editors of Encyclopaedia Britannica. (2024, June 22). Theodor Benfey. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Theodor-Benfey.
- Singer, I. & Gray, L.H. (n.d.). Benfey, Theodor. Jewish https://www.jewishencyclopedia.com/articles/2941-benfey-theodor.
- (n.d.). Benfey, Theodor, 1809-1881 (German philologist). University of Cambridge. https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/agents/people/7706.
- Karttunen, K. (2018). Benfey, Theodor. Persons of Indian Studies. https://whowaswho-indology.info/656/benfey-theodor.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- 1. Wikipedia contributors. (2024, Oct 26). Theodor Benfey. In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Theodor_Benfey.
گردآورنده