۱749م. ـ ۱832م.

یوهان ولفگانگ فون گوته در کنار پدر و معلم خصوصی‌اش بسیاری از معلومات، از جمله زبان‌های لاتین، یونانی، فرانسوی، انگلیسی و عبری را فرا گرفت (ویکیپدیا فارسی، ویکیپدیا انگلیسی). او بین سال‌های ۱۷۶۵-۱۷۶۸م. در لایپزیگ (Leipzig) به تحصیل حقوق پرداخت، سپس به زادگاه خود بازگشت. گوته سال 1788م. در وایمار (Weimar) به تحصیل زبان‌های فارسی و عربی و همچنین قرآن مشغول شد و به اشعار حافظ نیز علاقه پیدا کرد. او قبل از آشنایی با یوهان کریستف فریدریش فون شیلر (Johann Christoph Friedrich von Schiller) و در طول سالیانی که در وایمار بود، مشغول به نوشتن رمان شاگردی ویلهلم مایستر (Wilhelm Meister's Apprenticeship, Wilhelm Meisters Lehrjahre) شد و چندین نمایشنامه نوشت (ویکیپدیا فارسی، ویکیپدیا انگلیسی).

یوهان ولفگانگ فون‌گوته در سال‌های 1749م. تا 1832م. از پیشگامان شرق‌شناسی در آلمان به شمار می‌رفت که در بسیاری از علوم و معارف زمان خود همچون حکمت، الاهیات، ادبیات و زبان‌شناسی صاحب‌نظر بود. گوته یکی از کلیدهای اصلی ادبیات آلمانی و جنبش وایمار کلاسیک و همچنین رمانتیسیسم به‌شمار می‌رفت. ایشان پس از این که تعدادی از آثار بزرگش را به پایان رساند، سال ۱۷۷۵م. به وایمار رفت و در آن‌جا بین سال‌های ۱۷۷۶-۱۷۸۶م. (حدود ۱۰ سال) وزیر حکومت شد (ویکیپدیا فارسی؛ بریتانیکا). او سپس تا سال ۱۷۸۸م. به ایتالیا (Italy) رفت و به تحصیل هنر و مجسمه‌سازی باستانی پرداخت و خود را با کارهای میکل‌آنژ (Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni) و رافائل (Raffaello Sanzio) مشغول کرد، و در سال ۱۷۸۸م.، به وایمار بازگشت (ویکیپدیا فارسی). مهمترین آثار گوته قبل از رفتن به وایمار در سال ۱۷۷۳م. به نام گوتز فون برلیشینگن (Götz von Berlichingen) نوشته شد که این اثر باعث شد گوته در معرض توجه قرار بگیرد. رمان رنج‌های ورتر جوان (Die Leiden des jungen Werthers) در سال ۱۷۷۴م. نوشته شد که بدین وسیله شهرت زیادی کسب کرد، این رمان برای اولین بار پر فروش‌ترین کتاب جهان نامیده شد و مانند جرقه‌ای در آثار ادبی به‌شمار آمد. پس از یک دورۀ کوتاه بیماری، گوته به سفر سوییس (Switzerland) رفت و از استان‌های آلمانی بسیاری دیدن کرد و در راه بازگشت تصدی چند سمت اجرایی سیاسی متوالی را به عهده گرفت. دوستی گوته با يوهان گوتفرید فون هردر (Johann Gottfried von Herder) سبب شد تا از رمانتیسیسم به نئوکلاسیسیسم روی آورد، و همین انتقال اندیشه تمامی تحولات هنری و اندیشگی او را در سراسر زندگیش رقم زد. او همزمان با وظایف دیپلماتیک خود، به مطالعات گیاه‌شناسی، گشت و گذار در ایتالیا، و سُرایش چندین منظومه دراماتیک پرداخت. وی به دعوت کارل آگوست (Karl August)، پرنس مایمار، در سال 1791م. تصدی تئاتر سلطنتی را پذیرفت و در سال 1794م. با فریدریش شیلر رابطۀ خود را آغاز کرد. وی در سیزده سال بعد از آن، برخی از محبوب‌ترین آثار خود را به رشتۀ تحریر درآورد (للّی و علافچی؛ 1383ش.). وی به دنبال تأثیر عمیقی که از مطالعۀ ترجمۀ دیوان حافظ به قلم یوزف فرایر فون هامر پورگشتال (Joseph Freiherr von Hammer-Purgstall) پذیرفت، و از 1814م. وقت خود را صرف کرد تا معانی و مضامین مورد توجه خود از ادبیات ایران‌زمین را در قالب شعر آلمانی درآورد. نتیجۀ تأملات او در این زمینه، به تألیف کتاب دیوان غربی‌ـ شرقی (West-östlicher Diwan) (دیوان شرقی از مؤلف غربی) انجامید. گوته در این کتاب نشان داد که مقاصد حافظ را دریافته است و ضمن ابراز همدلی و همزبانی با حافظ، و ستایش از مقام معنوی او، پیامبر اسلام (ص)، قرآن و شعرای نامدار ایرانی نظیر مولانا، سعدی، نظامی، فردوسی و انوری را نیز ستود. به پیروی از همین جریان بود که آوگوست گراف‌فون پلاتن (August von Platen-Hallermünde) دیوان حافظ را در سه جلد به آلمانی ترجمه کرد و فریدریش روکرت (Friedrich Rückert) گزیده‌ای از غزلیات حافظ، بوستان و قصاید سعدی را ترجمه کرد و بخشی از مثنوی معنوی را نیز به شعر آلمانی درآورد. در اوایل سال ۲۰۲۰م. دست‌نوشته‌هایی از گوته پیدا شد که نشان می‌داد گوته سعی در یادگیری رسم‌الخط عربی داشته است. جملۀ «علی ولی‌الله» در این مشق‌ها بسیار تکرار شده بود. گواه این مطلب نگاشتۀ کامل «علی ولی‌الله» در برگه‌ای جدا به شکلی بزرگ است که با نقش و نگاره‌ها تزیین شده است (ویکیپدیا فارسی).

حسین دهبان

دی‌ماه 1399ش.