
چارلز پیتر ملویل - Charles Peter Melville
چارلز پیتر ملویل (Charles Peter Melville) ایرانشناس، استاد دانشگاه کمبریج و شاهنامهشناس است. تحقیقات او عمدتاً بر دورۀ صفوی و تیموری و خاصه بر کتابآرایی و مصورسازی نسخ خطی در این دوران متمرکز بوده است. یکی از مهمترین همبخشیهای او به حوزۀ ایرانشناسی راهاندازی پروژۀ مطالعات شاهنامه در دانشگاه کمبریج است. او همچنین مطالعات مفصلی در باب تاریخنگاری فارسی انجام داده است.
- رساله
- منابع عربی و فارسی در باب زلزلهنگاری تاریخی ایران از سدۀ هفتم تا هفدهم م.
(Melville, C. (1978). Arabic and Persian source material on the historical seismicity of Iran from the 7th to the 17th centuries A.D. [Doctoral Dissertation, Cambridge]. Cambridge.)
- کتاب
- تاریخ زلزلههای فارسی.
(Ambraseys, N.N., & Melville, Ch. P. (2005). A History of Persian Earthquakes. Cambridge University Press.)
- هر اینچ یک پادشاه: مطالعات تطبیقی در مورد پادشاهان و پادشاهی در دنیای باستانی و قرون وسطی.
(Melville. C. (2018). Every Inch a King: Comparative studies on kings and kingship in the ancient and medieval worlds. Brill.)
- تاریخنگاری فارسی؛ تاریخ ادبیات فارسی.
(-. (2012). Persian Historiography, Vol. X of A History of Persian Literature. Tauris).
- خاورمیانۀ مغولان: تداوم و تحول در ایران ایلخانی.
(-. (2016). The Mongols' Middle East: Continuity and transformation in Ilkhanid Iran. Brill.)
- سقوط امیر چوپان و افول ایلخانان، 1327-37م: یک دهه نزاع در اواخر عصر مغول در ایران.
(-. (1999). The fall of Amir Chupan and the decline of the Ilkhanate, 1327-37: A decade of discord in late Mongol Iran. Indiana.)
- شاهنامۀ فارسی. شاهنامۀ ابراهیم سلطان.
(Abdullaeva, F., & Melville. Ch.P. (2008). The Persian Book of Kings. Ibrahim Sultan’s Shahnama. Bodleian Library.)
- حماسۀ شاهان ایرانی. هنر شاهنامۀ فردوسی.
(Brend, B., & Melville. Ch.P. (2010). Epic of the Persian Kings. The art of Ferdowsi’s Shahnameh. I.B. Tauris.)
- تاریخ و ادبیات در ایران.
(Melville, C. (Ed.). (1990). History and Literature in Iran. University of Cambridge. Centre of Middle Eastern Studies.)
- مطالعات ایرانی و اسلامی به افتخارِ دابلیو. آوری.
(- (Ed.). (1990). Persian and Islamic studies in honoor of P. W. Avery. University of Cambridge. Centre of Middle Eastern Studies.)
- ایرانِ صفوی: تاریخ و سیاست در یک جامعۀ اسلامی
(-. (Ed.). (1996). Safavid Persia: the history and politics of an Islamic society. I. B. Tauris.)
- تاریخ ایران کمبریج (جلد هفتم).
(Avery, P., Hambly, G., & Melville, Ch. P. (Eds.). (1991). The Cambridge History of Iran, v. 7. Cambridge University Press.)
این کتاب جلد هفتم از مجموعۀ تاریخ ایرانِ کمبریج است که چارچوب سیاسی دورهای را دربرمیگیرد که با هجوم افاغنه به ایران و غارت اصفهان در 1722م./1135ق. آغاز میشود و با سقوط پهلوی و تأسیس دولت جمهوری اسلامی در 1978-79م./ 1357ش. پایان میپذیرد. این مجلد شامل بخشهایی با عنوان افشاریه، زندیان، قاجار، و پهلوی است. همچنین، فصلهایی در باب روابط خارجی، قبایل، نفوذ اقتصادی اروپاییان در ایران، مسائل پیرامون صنعت نفت، دین، سرگرمیهای رایج، ادبیات و نشر و هنرهای بصری را شامل میشود (Darke, 1990).- مقاله
- وصیت و وصیتنامۀ سیاسی غازان خان: نگاهی تازه به خاندان مغول.
(-. (2012, March). Ghazan Khan’s Political Will and Testament: Further Light on the Mongol Household. Ming Qing Yanjiu, 22(2),164-190. https://doi.org/10.1163/24684791-12340028)
- مصورسازی تاریخ در نقاشی نسخه خطی عصر صفوی.
(-. (2018, January). The Illustration of History in Persian Manuscripts. Iran, 56(1), 1-17.)
خوانش متن به مدد تصویرشیوهای محبوب در میان تولیدکنندگان نسخ خطی در ادبیات تاریخی بود. از همین رو، وقایعنگاریها اغلب سفارشهایی درباری بود که در قالب برنامهای هدفمند برای ارتقای تصویر پادشاه و تجلیل از اقدامات او، مبتنی بر مفاهیم سیاسی و اقتضائات ایدئولوژیک زمانه، طراحی میشد. در این مقاله مسئلۀ مصورسازی متون تاریخی درون سنت کتابآرایی ایرانی، با تکیه بر نسخۀ جامعالتواریخ خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی و تأثیر آن بر دیگر تولیدات نسخ خطی مطالعه میشود. (Melville, 2018)- حمایت شاهعباس از حرم سلطنتیِ اردبیل.
(Melville, C. (2020, October). Shah ʿAbbas’s Patronage of the Dynastic Shrine at Ardabil. Muqarnas, 37(1), 111-138. https://doi.org/10.1163/22118993-00371P05)
- آوری، پ.، همبلی، گ.، و ملویل، چ. (ویرا.). (1388ش.). تاریخ ایران – مجموعۀ تاریخ ایران کمبریج (جلد. 7). (ترجمۀ م. ثاقبفر). جامی. (تاریخ انتشار اصلی اثر: 1999م.).
- عبدللهیوا، ف.، و ملویل، چ. (1397ش.). شاهنامۀ ابراهیم سلطان (ترجمۀ الف. احمدی توانا). متن (تاریخ انتشار اصلی اثر: 2008م.).
- ماهوان، ف.، یاحقی، م.ج. و ملویل، چ. (1393ش.، پاییز). مخاطبشناسی شاهنامه های مصور (با بررسی نگاره های دو نسخة بایسنقری و داوری). جستارهای ادبی، (186)، 55-86.
- خراسانی، ش.الف.، و ملویل، چ. (1373ش.). دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. کلک، (55و56)، 178-182.
- ملویل، چ. پ. (1400ش.). تاریخنگاری فارسی در ایران میانه (ترجمۀ الف. رضوی). نگارستان اندیشه.( تاریخ انتشار اصلی اثر: 2012م. بخشی از اثر 4 در فهرست مهمترین آثار).
- -. (1397ش.). شاه عباس و سفر زیارتی او به مشهد مقدس (ترجمۀ ی. فرخی و ق.الف. رضایی)، نگارستان اندیشه (تاریخ انتشار اصلی اثر: 2011م.).
- -. (1394ش.، بهار و تابستان). سال فیل؛ رقابت مملوکان و مغولان در حجاز، در زمان حکومت ابوسعید (1335 1317م) (ترجمۀ ک. صالحی و لام. عزیزیان). خردنامه، 5(14)، 129-148 (تاریخ انتشار اصلی اثر: 1992م.)
- -. (1387ش.). از آدم تا آباقا، برقراری ترتیب تازه در تاریخ توسط قاضی بیضاوی (ترجمة م.ر. طهماسبی). آینه میراث، 6(14)، 27-55. (تاریخ انتشار اصلی اثر: 2007م.).
- -. (1400ش.، تابستان). مصورسازی تاریخ در نقاشی نسخۀ خطی عصر صفوی (ترجمۀ ن. لاری). مطالعات هنرهای زیبا، 2(4)، 194-235 (تاریخ انتشار اصلی اثر: ۲۰۱۸م.).
- -. (1372ش.، دی تا اسفند). تحقیقات ایرانی: نیشابور و زلزله (ترجمۀ الف. اوانسیان). آینده، 19(10-12)، ۸۸۸-۹۱۳ (تاریخ انتشار اصلی اثر: 1980م.).
- -. (1395ش.، بهار). علی یزدی و شاهنامه (ترجمۀ ی. بینا). پاژ، (21)، 169-184 (تاریخ انتشار اصلی اثر: 2014م.).
- در این مقاله ارتباط میان شاهنامۀ فردوسی و یکی از مورخان اصلی اوایل دورۀ تیموری، یعنی علی یزدی (وفات 1454م.) در نوشتههای تاریخی خودش (اساساً در ظفرنامه) و نیز از رهگذر محیط درباری که در آن مشغول به کار بود- اساساً دربار ابراهیم سلطان در شیراز، آشکار میشود. نخستین وجه از این ارتباط زبان و استعارۀ تاریخ یزدی است که در آن میتوان دید او تا چه میزان به شاهنامه گریز میزند یا مستقیماً اشعار آن را نقل میکند. دومین وجه از طریق بررسی ارتباط یزدی با تولید نسخ شاهنامه در دربار و سفارشهای ابراهیم سلطان مشخص میشود. این نشان میدهد که شاهنامه در اوایل سدۀ پانزدهم م. همچنان یک نماد شاهانۀ قدرتمند و عنصری مهم در مشروعیتبخشی به حکومت تیموریان تلقی میشده است(Melville, 2014) .
- Darke, H. S. G. (1990). CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN. In Encyclopedia Iranica Online. Encyclopedia Iranica Online. Retrieved January 17, 2023
- Melville, C. (2018, January). The Illustration of History in Persian Manuscripts. Iran, 56(1), 1-17.
- Melville, C. (2014). Ali Yazdi and the Shahname [Conference Session]. International Shahname Conference. The Second Millennium, Uppsala Universitet.
- University of Cambridge. (n.d.). Faculty of Asian and Middle Eastern Studies: Professor Charles Melville.
برای مطالعۀ بیشتر در باب زندگینامۀ چارلز پیتر ملویل میتوانید به صفحۀ ویکیپدیای وی در لینک زیر مراجعه کنید:
- Charles P. Melville. (2023, January 17). In Wikipedia
- Melville, C. (n.d.). Charles P Melville.
- Melville, C. (n.d.). Charles Melville.
معصومه کریمی
دیماه 1401ش.<span>1402-01-06</span>

