فلیکس تاور - Felix Tauer

فلیکس تاور Felix Tauer ایران‌شناس اهل چکسلواکی است که درزمینۀ مطالعات ایران‌شناسی و زبان‌های شرقی نظیر فارسی و عربی به پژوهش و تحقیق پرداخته‌است. از حوزه‌های تحقیقیِ مرتبط با ایران‌شناسی وی می‌توان به ترجمه، تصحیح و تعلیق‌نویسی بر کتب تاریخی و ادبی مخصوصاً دورۀ تیموری اشاره کرد. تصحیح کتاب ظفرنامۀ شامی از برجسته‌ترین آثار وی محسوب می‌شود.

تولد و درگذشت

1893م.- 1981م.

سوابق زندگی و تحصیل

تاور تحصیلات مقدّماتی خود را در شهر پراگ آغاز نمود و در دوران تحصیل در دبیرستان با زبان های شرقیِ باستانی پیوند برقرار کرد. وی علی‌رغم علاقۀ وافر به زبان‌های شرقی و اسلامی نظیر عربی، فارسی و ترکی، رشتۀ تاریخ و جغرافیا را در دانشگاه چارلز در پراگ (Charles University in Prague) برای ادامۀ تحصیل انتخاب کرد و هم‌زمان با آن نیز به فرا گرفتن زبان‌های فارسی، ترکی و عربی و هم‌چنین مطالعۀ دروس عمومی شرق‌شناسی نزد اساتیدی مانند رودولف دوورژاک (Rudolf Dvořák)، ماکس گرونر (Max Grünert) و رودولف روژیشکا (Rudolf Ruzicka) پرداخت (فرهنگ خاورشناسان، 1386، ج. 3، 374). وی عمدۀ این زمینه‌ها را نزد دوورژاک گذرانید (العقیقی، 1396، ج. 2، 911) و توانست در سال1917م. مدرک دکترای خود را دریافت کند. یک سال بعد یعنی در سال1918م. به تدریس کوتاه‌مدّت در دبیرستان روی آورد. او در سال1921م. از طرف دولت و به سفارش آلویس موزیل (Alois Musil) برای ادامۀ مطالعات در حوزۀ تاریخ و زبان‌های اسلامی به شهراستانبول رفت و یک سال و نیم در آن‌جا سکونت داشت. تاور از سال 1925م. در دانشگاه پراگ به تدریس مشغول شد. او هم‌چنین استاد ادبیات فارسی دانشگاه کُمنیوس (Comenius University) در شهر براتیسلاوا بود و از سال 1945م. رسماً به درجۀ استادی تاریخ سیاسی و فرهنگی و نیز ادبیّات اسلامیِ دانشگاه پراگ رسید (فرهنگ خاورشناسان، 1386، ج. 3، 374).

سوابق اجرایی و پژوهشی

تاور به‌طور کلی در حوزه‌های مطالعات اسلامی و نیز ایران‌شناسی به فعّالیّت علمی مشغول بود. وی مترجم و مصحّح برخی کتب تألیفیِ نویسندگانِ مسلمان و نیز مؤلّف برخی آثار در این زمینه بوده‌است. در ارتباط با ایران و ایران‌شناسی، نوشته‌های وی شامل ترجمه و تصحیح کتب تاریخی و نوشتن توضیحات و اضافاتی پیرامون آن و نیز تألیفات در حوزۀ ادبیّات و زبان فارسی می‌باشد (نیک‌بین، 1380، ج. 1، 309). تاریخ ایران در دورۀ تیموریان تخصّص اصلیِ این محقّق چکی محسوب می‌شود و آثار مهمّی در این زمینه تألیف کرده‌است. تاور درزمینۀ فهرست‌نویسیِ کتب خطیِ موجود در کتابخانه‌های استانبول هم فعّالیّت داشته‌است. وی را از نخستین پژوهشگرانی دانسته‌اند که در امر شناساندن نسخ خطّی این کتابخانه‌ها پیشگام بوده‌است (فرهنگ خاورشناسان، 1386، 374). این شرق‌شناس به ایران نیز سفر کرده‌است، از جمله در کنگرۀ بین‌المللی ایران‌شناسان که در شهریورماه سال 1345ش. در تهران برگزار گردید، شرکت کرد و دربارۀ موضوع ادبیّات فارسی عالمانه در شعبۀ ادبیّات و هنر این کنگره سخنرانی کرد (ماه‌نامۀ وحید، 1345، 817).

آثار

فلیکس تاور تمرکز مطالعاتی خود را در دو عرصۀ پژوهش‌های عربی- اسلامی و ایران‌شناسی قرار داده بود و طبیعتاً مقالات و کتاب‌های وی هم در چند موضوع جای می‌گیرد:

او در حوزۀ عربی- اسلامی اثر مهم داستان هزار و یک شب Kniha Tisíce a Jedné Noci را به زبان چکی ترجمه کرد و آن را همراه با توضیحات روشنگر به چاپ رسانید. این اثر دارای ارزش‌های علمی و ادبیِ شایان توجّهی است که با نکات مطرح‌شده توسّط نویسنده به‌نوعی بیانگر و نموداری از فرهنگ اسلامی- عربی محسوب می‌شود (فرهنگ خاورشناسان، 1386، 374).
کتاب تاریخ لشکرکشی سلطان سلیمان اوّل به بلگراد در سال1521م. Histoire de la Campagne du Sultan Suleyman 1 er. Contre Belgrade en 1521 عنوانی دیگر است که درزمینۀ پژوهش‌های مرتبط با اسلام تاور دسته‌بندی می‌شود. او این اثر را در سال1934م. و به زبان فرانسوی به چاپ رسانید. مقاله‌ای دربارۀ کتاب الخبر عن البشر نوشتۀ مقریزی هم از جمله آثاری است که وی در این عرصه به رشتۀ تحریر درآورده‌است (نیک‌بین، 1380، ج. 1، 309).
آثار تاور درزمینۀ ایران و ایران‌شناسی عمدتاً معطوف به تاریخ دورۀ تیموریان و موضوعاتِ مربوط به آن بوده‌است. از مهم‌ترین این آثار می توان به تصحیح کتاب ظفرنامۀ نظام‌الدّین شامی اشاره کرد.
داستان علاءالدّین و چراغ جادو
آفرینندگان تاریخ (مقالات عمر، هارون‌الرشيد، ملکشاه و نظام‌الملک، ابن‌سینا و ابن‌رشد، هولاگو و غازان، مراد اوّل)
تاریخ و تمدّن اسلام از اواسط سدۀ هشتم تا آغاز سدۀ سيزدهم
حواشی انتقادی بر تحفة‌الألباب و نخبة‌الإعجاب اثر ابوحامد محمّد بن عبدالرّحیم مازنی اندلسی به تصحیح گ.فرِّان
ترجمه‌های فارسی از افسانۀ بنای شهر ایاصوفیه
مقالاتی دربارۀ شناخت آثار تاریخی حافظ ابرو
دربارۀ مراسلات مظفّریان
چند حاشیه‌نویسی بر داستان هزار و یکشب
دو فصل الحاقی به طرح کلّی من دربارۀ ادبیّات عالمانۀ فارسی، از آغاز تا پایان سدۀ هجدهم
نسخه‌های تاریخی کتابخانه‌های استانبول به زبان فارسی

آثار منتشرشده به فارسی

ظفرنامۀ شامی یا تاریخ فتوحات تیمور اثر نظام‌الدّین شامی با اضافات برگرفته از زبدة التّواریخ بایسنقری از حافظ اَبرو (Histoire des conquêtes de Tamerlan, intitulée Zafarnāma. Par Nizamuddin Šāmi avec des additions empruntées au Zubdatu-t. Tawārih-i Bāysunguri de Hāfiz-i Abrū) اثر مهم تاور است که نخست در سال 1937م. در چاپخانۀ بیروت منتشر شد. این اثر شرح وقایع عمدۀ دورۀ تیمور لنگ و لشکرکشی‌های وی می باشد که به‌علّت حضور مؤلّف آن در کنار تیمور از اهمیّت تاریخی فراوانی برخوردار است. این اثر تنها نوشته‌ای از تاور به‌حساب می آید که تاکنون در ایران به زبان فارسی چاپ شده‌است. این اثر در سال 1363ش. به‌همّت انتشارات بامداد از روی نسخۀ تاور ولی با مقدّمه و کوشش پناهی سمنانی به‌چاپ رسید.

منابع

العقیقی، نجیب (1396)، شرق شناسان، (ترجمۀ حمیدرضا شیخی)، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ج. 2.
در کتابخانۀ ما (1344)، فصل‌نامۀ الدّراسات الأدبیة، سال هفتم، ش. 1 و 2.
کنگرۀ بین‌المللی ایران‌شناسان (1345) (بیانات شاهنشاه)، ماه‌نامۀ وحید، سال سوم، ش.34.
گروه مؤلّفان و مترجمان (1386)، فرهنگ خاورشناسان: زندگی‌نامه و کتاب‌شناسی ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج. 3.
نیک‌بین، نصرالله (1380)، فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین، تهران: آرون، ج1.